О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Егемен Қазақстан
13.09.2018 71
3

Al bizdiń nazarymyz – adamdardyń ómir súrý saltynda. Ár elge, halyqqa tán ómir súrý salty bar. Keıbiri tanymal bolsa, basqalary týraly tipti estimegen de bolýymyz múmkin. Mysaly, sońǵy jyldary danıalyqtardyń ómir salty «hıýgge» týraly kóp aıtylsa, burynyraqta japondardyń «kaızen» fılosofıasyna qyzyǵýshylyq kóp boldy. Qazir Skandınavıada qalyptasqan jańa trend – shved ómir súrý salty «lagom» (lagom) tanymal. 

Osy úsh ómir salty men ómir súrý fılosofıa­synyń qandaı erekshelikteri bar? О́z ómirimizge qoldanýǵa bola ma degen suraqqa jaýap izdep kóreıik. Japondar ár bastaǵan isin sońyna deıin jáne kemeline jetkizip, múltiksiz oryndaý mańyzdy dep sanaıdy. Sondyqtan olar «bir jumystan ekinshi jumysqa aýysa bermeı, qaı jumysta bolsa da, óziniń armanyndaǵy isin jasaı alady» degendi oqyǵanym bar. Japondardyń kaızen praktıkasynyń kómegimen óndiris úrdisterin zertteýdi, óńdeýdi, qosymsha bıznes úrdisteri men basqarýdy tynymsyz jetildirýge, oǵan qosa ómirdiń barlyq jaǵyn osy baǵytty qoldanyp jetildirýge bolady. Kaızenniń negizin 5 S quraıdy: seiri – uqyptylyq, seiton – tártip (bir nárseniń jóni, reti), seiso – tazalyq, seiketsu – standarttaý, shitsuke – tártip (Belgili bir qoǵam ne uıym múshelerine ortaq, oryndalýy mindetti, qalyptasqan ereje, zań, júıe).

Bul prınsıpterdi jumysyńyzǵa da, ómi­rińizge de qoldansańyz bolady. Eń aldymen irikteýden bastańyz. Jumysyńyzdaǵy mańyz­dy, mańyzdy emes, qajet, qajet emes nárse­lerdi suryptap, tek ózińiz isteýge tıis ispen aınalysyńyz, jumys­tyń retin jasańyz. Bastapqy kezde kúndelik júrgi­zip qaı jumys qaı kezde jasaldy, qansha ýaqytyńyzdy aldy, onyń mańyzdylyǵy qandaı degen suraqtarǵa jaýap jazyp júrseńiz bolady. Sonda mańyzdy degen jumystar az ýaqyt alatynyn, al kúndelikti qaıtalanatyn ister kóp ýaqytyńyzdy alatynyn kóresiz. Sondyqtan mańyzdy isti aldymen oryndańyz, óıtkeni kúndelikti isterdi oryndap júrip mańyzdysyna jetpeı qalýyńyz múmkin. Jumys aıaqtalǵan soń jumys ornyńyzdy jınap ketińiz. Tártipti tek ústelde emes, sonymen birge mıyńyzda da júrgizińiz, oılaryńyzdy da tártipke keltirińiz. Kúndeligińizge qarap qorytyndy jasańyz, qajet nárselerdi túrtip alyńyz da keńseden shyqqanda jumys týraly umytyńyz. Jumysyńyzdy bir tártipke keltirgennen keıin, odan júıe jasaýyńyz kerek jáne kúnde sol júıege saı eńbek etý mańyzdy. Eń bastysy, burynǵy jumys isteý stıline qaıtyp oralmaý, jumysty jaqsartý úshin taǵy ne isteýge bolady dep oılap, áreketterińizdi jetildire berý kerek. Kaızen fılosofıasynda eń bastysy, qajet emes nárseden qutylý, júıe qurý jáne ony kúndelikti jetildirip otyrý.

«Hıýgge» (hygge) dat tilinde ХІХ ǵasyrdan beri qoldanylyp kele jatqan sóz bolsa da, 2016 jyly bul sózdiń tanymaldylyǵy artqan edi. Eýropada Maık Vıkıngtiń «Kishkentaı hygge kitaby: dat baqytynyń syry» kitaby aǵylshyn tiline aýdarylyp, bestseller boldy. Hıýgge sózi «janǵa jaıly úı» maǵynasymen tyǵyz baılanysty. Hıýgge – ómirdiń qarapaıym sátterine rıza bolý, súısiný jáne qazirgi sátke qýana bilý. Olar hıýgge dámi, hıýgge ıisi, hıýgge dybysy sıaqty tirkesterdi de túsindirip beredi. Hıýgge týraly 2016 jyly on shaqty kitap shyqqan, al «lagom» fılosofıasy týraly osy jyly kitap shyǵarý josparlanypty: Elızabet Karlssonnyń «The Lagom Life: A Swedish way of living» jáne Olıver Iohanssonnyń «Living Lagom» eńbekteri. «Lagom» shved tilinen aýdarǵanda «jetkilikti», «birqalypty, ortasha, ustamdy», «sáıkes, dál solaı» degen maǵynany bilderedi. 

Kaızenniń negizinde «tártip, júıe» bolsa, hıýgge – bul «jaılylyq», al «lagom» – shynymen qajet nárseniń tepe teńdigi. «Lagom» – jumys pen demalý, paıda men kóńil kóterý arasynda tepe teńdikti saqtaı alý fılosofıasy. Ázirge «lagom» sózi kóbine sán salasynda tanymal. Stıldi, ıaǵnı kıimde artyq detaldiń bolmaýyn, mınımalızmdi shved dızaınerleri kóp qoldanady. IKEA kompanıasy arnaıy Live Lagom joba­syn jasap jatyr. Bul ekologıa baǵytyndaǵy aǵartýshylyq jumystar halyqtyń qorshaǵan ortamen úndestikte ómir súrýi men tutynýdy azaıtý máselelerine baǵyttalǵan. Ár adam energıa men sýdy, tabıǵı resýrstardy únemdep qoldana alady, tek sanaly ómir súrý stıline kóshýge yntasy bolýy qajet. О́mirdegi mańyzdy nárse zat emes, seniń qoǵamǵa keltiretin paıdań degen ıdeıaǵa senetin shvedter mynadaı keńes beredi: birinshiden, shyǵyndaryńyzdy esepteńiz, paıdalanbaıtyn dúnıege aqsha qurtpańyz; ekinshiden, mınımalızm men talǵam; úshinshiden, «Reduce, Reuse, Recycle», ıaǵnı «qoldanýdy azaıtý, qaıta qoldaný, óńdeý» erejesin ustaný. Sý men energıany únemdep paıdalaný, zattardy qaıta qoldaný, óńdep, jańa zatqa aınaldyrý úshin qaıyrymdylyq qorlary men dızaınerlerge berý sıaqty ıdeıalar da bizdiń elge jat emes. Álemdegi ózgerister men jańa ıdeıalar ómirimizge áser etpeı qoımaıdy. Degenmen óz ereksheligimizdi, ómir saltymyzdy saqtaı otyryp, jahan azamaty bolýǵa talpynǵan da durys bolar. 

Baqytgúl SALYHOVA,

pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу