Алматыда тарихшы  Әлімғазы Дәулетханның 75 жылдығына арналған ғылыми конференция өтті

Ғылым ордасында Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты мен Халықаралық Түркі академиясының ұйытқы болуымен тарихшы ғалым, қарымды қаламгер Әлімғазы Дәулетханның 75 жылдығына арналған «Рухани жаңғыру және түркі әлемі тарихының мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. 

Егемен Қазақстан
13.09.2018 5860
2

Тарихшылар мен зиялы қауым өкілдері бас қосқан айтулы шарада Әлімғазы Дәулетханның  азаматтық болмысы мен қайраткерлік қыры кеңінен айтылып, ел мен жер тарихынан сыр шертетін бес бірдей кітабының тұсауы кесілді.

Әлімғазы Дәулетхан  ел тарихының ежелгі және ортағасырлардағы өзекті мәселелеріне, тарихи тұлғалар мен тіл, діл мен дін мәселелеріне арналған ғылыми мақалаларымен,  қазақ тарихының көкейкесті тақырыптарын қамтыған  мазмұнды зерттеулерімен  Қазақстан халықтарының рухани өсуіне, ұлтаралық жарасымдылық пен бірліктің салтанат құруына сүбелі үлес қосып келе жатқан ғалым. Конференция барысында тұсауы кесілген «Зар заманның шерлі шежіресі», «Ли Бәй қазақ емес», «Өмірімнің өзегі – ел мен жердің тарихы», «Ежелгі түркілер», «Ұлы Хұн империясының тарихы» сынды  әр кітаптың арқалаған жүгі ауыр.  Қаламгер ғалымның шығармашылық жолын танытатын шоқтығы биік еңбектер қоғамдағы дау тудырған талай мәселенің ара-жігін ажыратуға  шамшырақ болатын құнды дерек пен дәйектерге толы.               

– Біз Әлімғазы Дәулетханды тарихшы әрі әдебиетші деп қана емес, аудармашы деп те танимыз. Оның тарих ғылымына сіңірген ең үлкен  еңбектерінің бірі Түркеш қағанатының бүге-шүгесін анықтап бергендігі. Оның зерттеуіне дейін Түркеш қағанаты қазақ халқының ата-бабаларының мемлекеті ретінде қабылданған жоқ.  Бичурин мен Гумилевтің жазғандарында түркі тіліне байланысты терминдер, атаулар бұрмаланып кеткен. Әлімғазы Дәулетхан жан-жақты салыстыра сараптай келіп Түркеш қағанаты шын мәнінде қазақтың алғашқы ата-бабаларының мемлекеті болғандығын көрсетті.  Мұның барлығы кейінгі тарихшыларымызға бағыт-бағдар, үлкен өнеге деуге болады, – дейді тарих ғылымдарының докторы, профессор Талас Омарбеков.

Әлімғазы Дәулетхан 1943 жылы ҚХР ШҰАР-ның Іле  автоном облысына қарасты Күнес ауданының Түрген ауылында мұғалім отбасында дүниеге келген. Он жылдық мектепті ойдағыдай бітіргеннен кейін 1961 жылы Үрімжі қаласындағы Шыңжаң университетінің тарих-география  факультетіне түскен зерделі жас,  балалық арман жетегімен Қытай тілі-әдебиеті факультетіне ауысып, 1966 жылы аталған университетті үздік бітіріп шығады. Дайындық бөлімінде оқып жүргенінде сол жылдардағы Шыңжаңда шығатын жалғыз қазақ тіліндегі  «Шұғыла» әдеби журналына «Каникулда» атты тырнақалды әңгімесі жарияланыпты. Дәл осы шағын әңгіме оны үлкен шығармашылық әлемге жетелесе керек. Алайда, қуанышы мен қиыншылығы қатар өрілген тағдыр жолы оны сан сынаққа да алған. Студенттік кезеңі Қытайдағы «Мәдениет төңкерісімен» тұспа-тұс келген ол дүрбелең жылдары орын алған оқиғаларға қатысқаны үшін саяси қудалауға да ұшыраған. Соның бәріне қарамастан ата жұртына келіп ел мен жер тарихын зерделеген Әлімғазы Дәулетханов қоғамның сан саласында қажырлы қызмет етті.

Конференция барысында ел тарихына сіңірген елеулі еңбегі үшін Әлімғазы Дәулетханға Халықаралық Түркі академиясының күміс медалі табысталып,

Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының «құрметті профессоры» атағы берілді.

Арман ОКТЯБРЬ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

19.01.2019

Қазақстанда «ақылды қала» пайда болды (видео)

19.01.2019

«Нұр Отан» мектеп асханаларын жалға алушыларды тексерумен айналыспайды

19.01.2019

Балалар Евровидение — 2019 байқауы Краков қаласында өтеді

19.01.2019

Локомотивтерді жөндеу толық орындалды

19.01.2019

Мексикада құбыр жарылып, 20-дан астам адам қаза болды

19.01.2019

Мәжіліс депуттары Түркістандағы тарихи орындарды аралады

19.01.2019

Маңғыстаулық жас кәсіпкерлер бас қосты

19.01.2019

Оралда өзен аңғарына 6 тонна сиыр терісін төккендер анықталды

19.01.2019

Түркістанда Мәжілістің Әлеуметтік – мәдени даму комитетінің көшпелі отырысы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу