Алматыда тарихшы  Әлімғазы Дәулетханның 75 жылдығына арналған ғылыми конференция өтті

Ғылым ордасында Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты мен Халықаралық Түркі академиясының ұйытқы болуымен тарихшы ғалым, қарымды қаламгер Әлімғазы Дәулетханның 75 жылдығына арналған «Рухани жаңғыру және түркі әлемі тарихының мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. 

Егемен Қазақстан
13.09.2018 5731
2

Тарихшылар мен зиялы қауым өкілдері бас қосқан айтулы шарада Әлімғазы Дәулетханның  азаматтық болмысы мен қайраткерлік қыры кеңінен айтылып, ел мен жер тарихынан сыр шертетін бес бірдей кітабының тұсауы кесілді.

Әлімғазы Дәулетхан  ел тарихының ежелгі және ортағасырлардағы өзекті мәселелеріне, тарихи тұлғалар мен тіл, діл мен дін мәселелеріне арналған ғылыми мақалаларымен,  қазақ тарихының көкейкесті тақырыптарын қамтыған  мазмұнды зерттеулерімен  Қазақстан халықтарының рухани өсуіне, ұлтаралық жарасымдылық пен бірліктің салтанат құруына сүбелі үлес қосып келе жатқан ғалым. Конференция барысында тұсауы кесілген «Зар заманның шерлі шежіресі», «Ли Бәй қазақ емес», «Өмірімнің өзегі – ел мен жердің тарихы», «Ежелгі түркілер», «Ұлы Хұн империясының тарихы» сынды  әр кітаптың арқалаған жүгі ауыр.  Қаламгер ғалымның шығармашылық жолын танытатын шоқтығы биік еңбектер қоғамдағы дау тудырған талай мәселенің ара-жігін ажыратуға  шамшырақ болатын құнды дерек пен дәйектерге толы.               

– Біз Әлімғазы Дәулетханды тарихшы әрі әдебиетші деп қана емес, аудармашы деп те танимыз. Оның тарих ғылымына сіңірген ең үлкен  еңбектерінің бірі Түркеш қағанатының бүге-шүгесін анықтап бергендігі. Оның зерттеуіне дейін Түркеш қағанаты қазақ халқының ата-бабаларының мемлекеті ретінде қабылданған жоқ.  Бичурин мен Гумилевтің жазғандарында түркі тіліне байланысты терминдер, атаулар бұрмаланып кеткен. Әлімғазы Дәулетхан жан-жақты салыстыра сараптай келіп Түркеш қағанаты шын мәнінде қазақтың алғашқы ата-бабаларының мемлекеті болғандығын көрсетті.  Мұның барлығы кейінгі тарихшыларымызға бағыт-бағдар, үлкен өнеге деуге болады, – дейді тарих ғылымдарының докторы, профессор Талас Омарбеков.

Әлімғазы Дәулетхан 1943 жылы ҚХР ШҰАР-ның Іле  автоном облысына қарасты Күнес ауданының Түрген ауылында мұғалім отбасында дүниеге келген. Он жылдық мектепті ойдағыдай бітіргеннен кейін 1961 жылы Үрімжі қаласындағы Шыңжаң университетінің тарих-география  факультетіне түскен зерделі жас,  балалық арман жетегімен Қытай тілі-әдебиеті факультетіне ауысып, 1966 жылы аталған университетті үздік бітіріп шығады. Дайындық бөлімінде оқып жүргенінде сол жылдардағы Шыңжаңда шығатын жалғыз қазақ тіліндегі  «Шұғыла» әдеби журналына «Каникулда» атты тырнақалды әңгімесі жарияланыпты. Дәл осы шағын әңгіме оны үлкен шығармашылық әлемге жетелесе керек. Алайда, қуанышы мен қиыншылығы қатар өрілген тағдыр жолы оны сан сынаққа да алған. Студенттік кезеңі Қытайдағы «Мәдениет төңкерісімен» тұспа-тұс келген ол дүрбелең жылдары орын алған оқиғаларға қатысқаны үшін саяси қудалауға да ұшыраған. Соның бәріне қарамастан ата жұртына келіп ел мен жер тарихын зерделеген Әлімғазы Дәулетханов қоғамның сан саласында қажырлы қызмет етті.

Конференция барысында ел тарихына сіңірген елеулі еңбегі үшін Әлімғазы Дәулетханға Халықаралық Түркі академиясының күміс медалі табысталып,

Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының «құрметті профессоры» атағы берілді.

Арман ОКТЯБРЬ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу