Алматыда тарихшы  Әлімғазы Дәулетханның 75 жылдығына арналған ғылыми конференция өтті

Ғылым ордасында Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты мен Халықаралық Түркі академиясының ұйытқы болуымен тарихшы ғалым, қарымды қаламгер Әлімғазы Дәулетханның 75 жылдығына арналған «Рухани жаңғыру және түркі әлемі тарихының мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. 

Егемен Қазақстан
13.09.2018 5795
2

Тарихшылар мен зиялы қауым өкілдері бас қосқан айтулы шарада Әлімғазы Дәулетханның  азаматтық болмысы мен қайраткерлік қыры кеңінен айтылып, ел мен жер тарихынан сыр шертетін бес бірдей кітабының тұсауы кесілді.

Әлімғазы Дәулетхан  ел тарихының ежелгі және ортағасырлардағы өзекті мәселелеріне, тарихи тұлғалар мен тіл, діл мен дін мәселелеріне арналған ғылыми мақалаларымен,  қазақ тарихының көкейкесті тақырыптарын қамтыған  мазмұнды зерттеулерімен  Қазақстан халықтарының рухани өсуіне, ұлтаралық жарасымдылық пен бірліктің салтанат құруына сүбелі үлес қосып келе жатқан ғалым. Конференция барысында тұсауы кесілген «Зар заманның шерлі шежіресі», «Ли Бәй қазақ емес», «Өмірімнің өзегі – ел мен жердің тарихы», «Ежелгі түркілер», «Ұлы Хұн империясының тарихы» сынды  әр кітаптың арқалаған жүгі ауыр.  Қаламгер ғалымның шығармашылық жолын танытатын шоқтығы биік еңбектер қоғамдағы дау тудырған талай мәселенің ара-жігін ажыратуға  шамшырақ болатын құнды дерек пен дәйектерге толы.               

– Біз Әлімғазы Дәулетханды тарихшы әрі әдебиетші деп қана емес, аудармашы деп те танимыз. Оның тарих ғылымына сіңірген ең үлкен  еңбектерінің бірі Түркеш қағанатының бүге-шүгесін анықтап бергендігі. Оның зерттеуіне дейін Түркеш қағанаты қазақ халқының ата-бабаларының мемлекеті ретінде қабылданған жоқ.  Бичурин мен Гумилевтің жазғандарында түркі тіліне байланысты терминдер, атаулар бұрмаланып кеткен. Әлімғазы Дәулетхан жан-жақты салыстыра сараптай келіп Түркеш қағанаты шын мәнінде қазақтың алғашқы ата-бабаларының мемлекеті болғандығын көрсетті.  Мұның барлығы кейінгі тарихшыларымызға бағыт-бағдар, үлкен өнеге деуге болады, – дейді тарих ғылымдарының докторы, профессор Талас Омарбеков.

Әлімғазы Дәулетхан 1943 жылы ҚХР ШҰАР-ның Іле  автоном облысына қарасты Күнес ауданының Түрген ауылында мұғалім отбасында дүниеге келген. Он жылдық мектепті ойдағыдай бітіргеннен кейін 1961 жылы Үрімжі қаласындағы Шыңжаң университетінің тарих-география  факультетіне түскен зерделі жас,  балалық арман жетегімен Қытай тілі-әдебиеті факультетіне ауысып, 1966 жылы аталған университетті үздік бітіріп шығады. Дайындық бөлімінде оқып жүргенінде сол жылдардағы Шыңжаңда шығатын жалғыз қазақ тіліндегі  «Шұғыла» әдеби журналына «Каникулда» атты тырнақалды әңгімесі жарияланыпты. Дәл осы шағын әңгіме оны үлкен шығармашылық әлемге жетелесе керек. Алайда, қуанышы мен қиыншылығы қатар өрілген тағдыр жолы оны сан сынаққа да алған. Студенттік кезеңі Қытайдағы «Мәдениет төңкерісімен» тұспа-тұс келген ол дүрбелең жылдары орын алған оқиғаларға қатысқаны үшін саяси қудалауға да ұшыраған. Соның бәріне қарамастан ата жұртына келіп ел мен жер тарихын зерделеген Әлімғазы Дәулетханов қоғамның сан саласында қажырлы қызмет етті.

Конференция барысында ел тарихына сіңірген елеулі еңбегі үшін Әлімғазы Дәулетханға Халықаралық Түркі академиясының күміс медалі табысталып,

Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының «құрметті профессоры» атағы берілді.

Арман ОКТЯБРЬ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

16.11.2018

Мемлекет басшысы Қазақстанның халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісовті қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу