Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Егемен Қазақстан
14.09.2018 400
3

Onyń birqatar sebebi bar. Sonyń biri bir bıdiń shyǵarǵan sheshimin ekinshi bı rastaýy qajet. Bul azamattyq daýlar isinde kezdesetin jaıt. Mundaı daý kóp jáne olar tez qaralyp, tez sheshimin tabýy tıis. Al daýlasyp qalǵan jandardy tyǵyryqtan shyǵarý úshin ádil tórelik jasaý degenimiz, ıaǵnı eki tarapqa da tıimdi jol taýyp berý – qara qyldy qaq jarý. Bul talap oryndalmaǵan jaǵdaıda, sotqa senim de azaıady. Degenmen qazirgi kezde kez kelgen azamattyq daýlardy aýdandyq sottarda ǵana qaraý sapaǵa áserin tıgizetindigi aıqyndaldy. Máselen, múliktik daýlar ózge de azamattyq ister sekildi aýdandyq jáne arnaıy qurylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sottarda qaralyp keldi. Árıne áli de qaralyp jatqandary bar. Biraq bul sottarda ózge de qaralatyn is kóp, ıaǵnı ár sýdıanyń júktemesi jyl saıyn kóbeıe túsýde. Sonyń salda­­­­­­rynan múliktik daýlardy qaraý sozbalańǵa túsip, saıabyrsyp qalǵan bolatyn.

Bul tyǵyryqtan shyǵý úshin 2016 jyly elimizde «Tórelik týraly» Zań qoldanysqa endi. Búginde osy zańnyń aıasynda elimiz boıynsha 23 tórelik mekeme ashylyp, olarda túrli múliktik daýlar qaralýda. Olar Ádilet mınıstrligi janynan qurylǵan Tórelik palatasyna tirkelip, tıisti jumys atqarýda. Qazirgi kúni mundaı tórelik mekemeleri arqyly túrli uıymdardyń, kásiporyndardyń, mekemelerdiń, kásipkerlerdiń quqyqtary men zańdy múddeleri qorǵalýda. Muny nege tarqata aıtyp otyrmyz. О́ıtkeni keıbireýler daý-damaı sottarda da qaralady deıtini anyq. Ol ras, onda tek daý-damaıdy ǵana emes, olardy sotqa jetkizbeı kelisim, bitim arqyly sheshý amaldaryn da qarastyrady. Alaıda qaıshylyqtardyń aldyn alý, taraptar arasynda týyndaǵan túrli daýlardy tikeleı kelissózder arqyly retteý múmkin bola bermeıdi. Muny quqyq qorǵaýshylar da tolyqtaı moıyndaıdy. Sondyqtan mámilelerdiń quqyqtyq qamtamasyz etilýi jáne daý-damaı arqyly paıda bolǵan keleńsizdikter men qaıshylyqtardyń naqty da túpkilikti sheshilýi taraptar úshin asa qajet. Mine, osy máselelerdiń oıdaǵydaı sheshimin tabýyna túrtki bolatyn jáne soǵan kepildik beretin jaǵdaı jasalynýy tıis. Muny tórelik qyzmet etýshi mekemeler júzege asyra alady.

Árıne «Tórelik týraly» Zańnyń qabyldanýy, iske asyrylýy elimizdegi sot bıligine qosylǵan eleýli jańalyq qana emes, aldymen azamattardyń ýaqytyn únemdeý men naqty da qajetti sheshimderin der kezinde alýyn kózdegendikten týyndaǵan negizgi maqsat. Iаǵnı, eki tarap arasynda daý týyndaǵanda, aldymen ýaqyt únemdelýi kerek. Adamdar mundaı kezde sotqa júgirip ýaqyt ótkizbeı, osy tórelik qyzmetke júginip, birden sheshim alýy tıis. Biraq «kósh júre túzeledi» degendeı, tórelik qyzmettiń keıbir kemshin tustary da anyqtalyp jatqandyǵy qazir jasyryn emes. Máselen, Astana qalasynda «Teńdeý» atty tórelik keńes ashyp, búgingi kúnge deıin 2 myńnan astam múliktik is qaraǵan Belgibaı Saharıev muny ashyq aıtady. Aıtalyq, taraptar aldyn ala ózara jasalǵan mámile sharttarynda talaptary oryndalmasa nemese buzylsa bul týraly Tórelik qyzmetke birden júgine alady. Jáne ózderi qalaǵan Tórelik qyzmetti tańdaı alady. Al tórelik qyzmeti óz óndirisine qabyldaǵan kez kelgen daýdy sol sátten bastap bir aı ishinde qarap, tıisti tórelik sheshim shyǵaryp beredi. Ol sheshim zań boıynsha sot sheshimimen birdeı pármenge ıe jáne birden oryndalýǵa jatady.

Iá, atalǵan zań boıynsha ol sheshim birden oryndalýу tıis. Biraq joǵaryda aıtylǵan tórelik qyzmettiń kemshiligin kórsetetin qıamet tap osy kezde bastalady eken. Qalaı deısiz ǵoı? Sebebi tóre­lik týraly sheshim naqty oryndalýy úshin, oǵan arnaıy oryndaý qaǵazy berilýi kerek. Onyń ne ekenin kóziqaraqty oqyrman jaqsy túsinedi. Mundaı oryndaý qaǵazynsyz eshqandaı sheshim oryndalmaıdy. Al endi ony kim beredi? Ony beretin aýdandyq sot. Ol da ony birden bere salmaıdy. Sýdıa oryndaý qaǵazyn berý úshin bul máseleni jeke tártippen qarap, sosyn baryp oryndaý qaǵazyn berý týraly uıǵarym shyǵarady. Kórdińiz be, tórelik qyzmetke júginý arqyly utqan ýaqytyńyzdan endi oryndaý qaǵazyn alý kezin­de utyla bastaısyz. Qaıtadan sózbuıdaǵa, isti soz­balańǵa salý aldyńyzdan shyǵady. Bul nege kerek?

Rasynda, eger «Tórelik týraly» Zańǵa saı tórelik sheshim sot sheshimimen para-par bolyp tanylsa, onda osy sheshimdi qabyldap otyrǵan tóreshi, ıaǵnı daýdy sheshý úshin taraptar tańdaǵan nemese «Tórelik týraly» Zańǵa sáıkes taǵaıyndalǵan adam oryndaý paraǵyn da nege toltyryp bere almaıdy? Túptep kelgende, oryndaý paraǵy sheshimnen basym emes qoı. Bul ne sonda, joǵaryda Abaı hakim aıtqandaı, bı ekeý bolsa, daý tórteý boladynyń naqty kórinisi me? Olaı bolsa, jekelegen azamattar men zańdy tulǵalar arasynda týyndaǵan kez kelgen daýdy sheshýge arnalǵan atalǵan zań talaptary qaǵajý qalǵan sekildi. Demek, bul zań atyna saı áli pármendi de dármendi bola almaı tur. Eger álemniń damyǵan elderindegideı atalǵan zań tolyqqandy kúshine ense, Tórelik qyzmettiń alar bıigi zor bolmaq.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Kúmis latyn – altyn latyn

19.11.2018

Зайнидин ҚҰРМАНОВ: Назарбаев батыл реформалар жасады

19.11.2018

Барымташылар неге басынады?

19.11.2018

Елбасы Татарстан Республикасының Тұңғыш Президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Қостанайда Батырбек Байназаровтың «Қобыз – аңыз» атты жеке концерті өтті

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу