Таразитану қарлығаштары

Ұлттық академиялық кітапханада Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, драматург, киносценарист, Қазақ Ұлттық өнер университетінің профессоры Əкім Таразидың 85 жылдық мерейтойына арналған «ТАРАЗИ ТАҒЫЛЫМЫ» халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның аясында «Әкім Тарази – кинодраматург. «Тұлпардың ізі»: сценарийден фильмге дейін» (авторы: кинотанушы, өнертану кандидаты, Қазақ ұлттық өнер университетінің профессоры, «Құрмет» орденінің иегері, Қазақстан Кинематографистер Одағының мүшесі Нәзира Рахманқызы Мұқышева)  және «Жазушы жаны. Әкім Тарази прозасындағы ұлт болмысы»» (авторы: ақын, журналист, өнертану ғылымдарының магистрі Ұларбек Нұрғалым) аты кітаптарының тұсаукесері өтті. Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі мен Қазақ ұлттық өнер университетінің қолдауымен жарық көріп отырған кітаптар таразитанудың алғашқы қарлығаштары болып есептеледі.

Егемен Қазақстан
19.09.2018 1602
2

Шет елден келген жазушылар мен ғалымдар, еліміздегі зиялы қауым өкілдері қатысқан шығармашылық кездесуді тарих ғылымдарының докторы, «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы Дархан Қыдырәлі жүргізді.

«Әкім Тарази – кинодраматург. «Тұлпардың ізі»: сценарийден фильмге дейін» атты зерттеу еңбегі Әкім Таразидің кинодағы шығармашылығына, соның ішінде қазақ киносының көрнекті туындыларының бірі – жазушының сценарийі бойынша 1964 жылы түсірілген «Тұлпардың ізі» фильміне (режиссері: Мәжит Бегалин) арналып отыр. Фильмнің негізгі діңгегі – сценарий. Кинотуындының болашақ тағдырын да шешетін сол сценарий. Кітап авторы осы ретте ең алдымен фильмнің әдеби сценарийіне аса көңіл бөлген. Автор әдеби сценарийдің өзі фильмге барар жолда өзгерді ме, жоқ па, оны қалай қабылдағанына, қандай пікірлердің болғанына, т.б. назар аударған. 

Аталмыш еңбекте Әкім Таразидің Жоғары сценарлық курста (1962) дипломдық жұмысы ретінде жазған «Жазирадан» бастап, «Жанарымда – Шолпан жұлдыз» (түпнұсқада «Вижу Венеру» деп аталады), «Жазира» (аздаған өзгерістер енген «Жанарымда – Шолпан жұлдыз» сценарийінің екінші нұсқасы) және өндіріске жіберілген соңғы нұсқасы – «Тұлпар» әдеби сценарийлері мен режиссерлік сценарий, фильмді түсіру және оны экранға қабылдау кезеңдері қарастырылған. Оған қоса әдеби сценарийдің барлық нұсқасы мен режиссерлік сценарий, фильм бойынша «Қазақфильм» киностудиясының сценарлық бөлімі мен Көркемдік кеңесінде өткен талқылау жұмыстары қамтылған.

«Жалпы деректі құжаттарға, архив материалдарына сүйене отырып, нақты бір фильмнің сценарийінен бастап, өндіріске жіберілуі, түсірілуі, экранға шығуы сияқты кезеңдер қамтылған еңбек бұған дейін бізде болған жоқ. Бұл – сондай форматтағы алғашқы кітап қой. Мұндай идея осыдан бес-алты жыл бұрын келген еді. Кітапты шығарудың сәті енді келді. Амандық болса, әлі алда осындай зерттеу жүргізетін қаншама фильмдер бар. Біз көбіне дайын фильмнің өзін көріп, соған баға беріп, талдау жасап жүрміз ғой. Ал оның өмірге қалай келгенінен бейхабармыз», дейді Назира Рахманқызы.

 Ал, «ЖАЗУШЫ ЖАНЫ. Әкім Тарази прозасындағы ұлттық болмыс» атты зерттеу кітапқа Әкім Таразидың «Тасжарған», «Қорқау жұлдыз» романдары мен 5-6 повесть, әңгімелерін талдаған мақалалар еніп отыр.

Бұл кітаптың жазылу жайында автор: «Әкім Таразидың шығармашылығы бойынша жазылған бұл зерттеу еңбек ұлтымыздың болмысы жайына үңілу мақсатында қолға алынып еді. Ұлт болмысының өзгерісі әрине үлкен процесс. Оны тек қана тарихи фактілер арқылы ашып көрсету мүмкін емес еді. Бұл күрделі үрдістің құпиясына тереңірек бойлауға әдебиеттің, соның ішінде адам жанының терең қалтарыстарын шынайы образдар арқылы аша білетін прозаның орыны айрықша екендігін осы шығармаларды оқу барысында тіпті де анық түсіндім. Сондықтан да Әкім Тарази прозасын таңдадым» дейді. Бұл еңбекте автор аса күрделі қоғамдық жүйемен күреске түскен адам табиғатын, ұлт болмысын терең түйсініп, айшықты сомдаған жазушы-драматург Әкім Тарази прозасындағы кейіпкерлер бейесін мақал-мәтелдерімізде айтылатын қазақ болмысымен салыстыра зерттейді.

Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.12.2018

Зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды Ұлттық Банк жүзеге асырады

13.12.2018

Түркістан облысында мақта қалдықтарынан электр қуатын өндіретін зауыт салу жоспарлануда   

13.12.2018

«Мұрагер ханзада» компаниясының өкілдері Екібастұзда болды

13.12.2018

Елбасы Беларусь Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің Мемлекеттік хатшысы Станислав Засьпен кездесті

13.12.2018

Қыздар университетінде Нұртас Оңдасыновқа ескерткіш тақта орнатылды

13.12.2018

Тағы төрт спортшы допингпен ұсталды

13.12.2018

Ұлағатты ұстазбен кездесу өтті

13.12.2018

Түрікменстанның вице-премьері: екі ел арасындағы әрекеттестіктің деңгейі жоғары

13.12.2018

«БҰҰ Адам құқықтары Жалпыға ортақ Декларациясына» 70 жыл» шарасы өтті

13.12.2018

Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне 20 жыл толуына орай дөңгелек үстел өтті

13.12.2018

«Qazaq Banki» АҚ салымшылары кепілдік берілген депозиттері бойынша өтемді ВТБ-дан алатын болды

13.12.2018

Атырауда сыбайлас жемқорлыққа қарсы жобалық кеңсе ашылды

13.12.2018

Алматыда қаланың үздік мұғалімдері марапатталды

13.12.2018

Джиу-джитсудің хас шеберлерінің жүлдесі үшін жарыс өтеді

13.12.2018

Қ.Тоқаев қытайлық Genertec холдингінің басшысын қабылдады

13.12.2018

«Нұр Отан» партиясының депутаттары Алматының 2019 жылғы бюджетіне ұсыныстар енгізді

13.12.2018

Алматыда АИТВ-мен өмір сүретіндерге көмектесетін мобильді қосымша таныстырылды

13.12.2018

Үш ардагерге «Қарағанды облысының құрметті азаматы» атағы берілді

13.12.2018

Левандовски мергендер көшін бастады

13.12.2018

Қазақфильм «Қызғалдақтар атамекені» деректі фильмін жарыққа шығарды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу