Балуандар Бухаресте бақ сынайды

Биылғы жылы самбошылардың әлем чемпионаты 8-12 қараша аралығында Бухаресте өтеді. Айтулы жарыста 80-ге жуық мемлекеттен келген балуандар белдесіп, 27 жүлде жиынтығын сарапқа салады. Бұл жолы ерлер және әйелдер арасындағы белдесулермен қатар, әдеттегідей, жауынгерлік самбодан да сайыстар ұйымдастырылады. Дүбірлі додада күш сынасуға бел буғандар қатарында Қазақстанның да өрендері бар. 

Егемен Қазақстан
20.09.2018 3685
2

Дүбірлі дода қарсаңында отандық самбошылардың қол жеткізген көрсеткішіне азды-кемді тоқтала кетсек, ең бас­тысы, спорттың бұл түрінде же­ңіс­пен өрілген бай дәстүріміз бар. Елімізде мықты бапкерлік мектеп қалыптасып, байрақты бәсекелерде біздің балуандардың шоқтығы әркез биік болғанына қалың көрермен куә. КСРО дәуі­рінде қандастарымыздың арасынан екі әлем чемпионы шықты. Бұл көшті Диқанбай Биткөзов пен Марат Жақитов сынды атақты бапкерлерден тәлім-тәрбие алған Қанат Байшолақов бастады. 1984 жылы Мадридте өткен додада аса жеңіл салмақ дәрежесінде бел­дескен ол алтын тұғырға кө­терілді. Арада бес жыл өткен соң АҚШ-тың Уэст-Ориндж қала­сында ұйымдастырылған жарыс­та дәл сол салмақта бақ сынаған Батыр Қуанышевтің төл шәкірті Асқар Шайхиев бас жүлдені қанжығасына байлады. 

Өкінішке қарай, қазір алтын асықтай сол қос азамат та арамызда жоқ. 2000 жылдың мамыр айында түн жамылған киллер Оралдағы дәл өз үйінің іргесінде 37 жастағы Асқар Шайхиевті атып өлтірсе, 2011 жылдың қа­қа­ған қысында Қарағанды мен Жез­қазған тас жолының бойында 49 жастағы Қанат Байшолақовты «КамАЗ» көлігі қағып кетті. 

Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан самбошыларының даң­қы шартарапқа жайылды. 1992 және 2017 жылдар аралығында 25 мәрте жалауы желбіреген әлем чемпионатының барлығында отандық балуандардың қан­жы­ғасы майланып, олар елге мол олжамен оралды. Мәселен, оралдық Ерболат Байбатыров қатарынан төрт рет (2008, 2009, 2010, 2011 ж.ж.) жеңіс тұғырының ең биік сатысына көтерілсе, ақтөбелік Асхат Шахаров үш мәрте (2000, 2004, 2005) сондай құрметке бө­ленді. Дүниежүзілік додаларда дара шығып, алтын медальді кеу­десінде жарқыратқандар қатар­ында Бауыржан Садықанов (1993), Қоныс Жетпісов (2001), Дәу­рен Жайнақов (2009), Азамат Мұ­қанов (2010), Бейімбет Қан­жанов (2015) және Есет Қуанов (2017) сынды жігіттер бар. 

Жоғарыда біз тек әлем чемпио­ны атанған азаматтардың ғана есімдерін атадық. Ал тәуелсіз елдің туын көтеріп, дербес команда ретінде халықаралық аренаға шыққалы бері күміс пен қола жүлдені иеленген қазақстандық самбошылардың саны 60-тан асып жығылды. Мысалы Ерболат Байбатыров төрт алтыннан бөлек, бір күміс (2016) пен қос қоланы (2007, 2012) еншіледі. Асхат Шахаровтың тағы бір күмісі (1999) мен екі қоласы (1998, 2002) бар. Қоныс Жетпісов екі рет ақтық сында (1998, 1999) күш сынасу мүмкіндігіне ие болды. Азамат Мұқанов өз қоржынын тағы төрт қола жүлдемен (2007, 2008, 2009, 2012) толықтырды. Есет Қуанов екі рет үшінші сатыға (2014, 2015) табан тіреді. Осыдан бірер жыл бұрын ғана Бейімбет Қанжановтың да қолаға (2017) қол созғаны есімізде. 

Әлем чемпионы атағына қол жеткізе алмаса да, біраз биік белестерді бағындырған ба­луан­дарымыздың да қатары қалың. Атап айтсақ, Асылбек Әлкей – бес (2012 – күміс, 2007, 2008, 2009, 2014 – қола), Дінмұхамед Мү­сірәлиев – төрт (2002 – күміс, 1997, 2000, 2005 – қола), Бірлес Есенғалиев – үш (2006 – күміс, 2003, 2004 – қола) және Сәлкен Жартыбаев (1992 – күміс, 1994 – қола) пен Арсен Хатип (2005 – күміс, 2010 – қола) – екі реттен жүлдегерлер қатарынан көрінді. Сондай-ақ Руслан Сейілханов, Зекен Шаймерденов, Ғалымжан Жылкелдиев, Берік Жетпісбаев, Қайрат Күнсафин, Марат Таха­нов, Ерлан Тәжіков және Тимур мен Медет Оңдағанов, Саят Шәмшиев сынды болмысы бөлек балуандардың жеңіс тұғырында марқайып тұрған сәттері күні бүгінгідей көз алдымызда. 

Қыздар арасынан әлемдік деңгейдегі жарыстарда жүлде алған тұңғыш қазақ самбошысы – Айсара Керімбекова. Ол Кеңес Одағы тұсында және еліміз еге­мендік алғаннан кейін де төрткүл дүниенің мықтылары бас қосқан жарыста жүлделі орындарды иеленіп, еңсемізді бір көтеріп тастады. 1995 жылы Токиода Сәуле Ғабдулинна әлем чемпионы атағына қол жеткізіп, барша жанкүйерлерді қуаныш пен шаттыққа бөледі. 2007 жылы Чехияда Раиса Байлиева және 2014 жылы Жапонияда Гауһар Тұрмаханова дәл сол белесті бағындырып, алтыннан алқа тағынды. 

Әр жылдары әлем чемпио­на­тында жүлде алған арулары­мыздың саны 50-ге жуықтайды. Солардың арасындағы ең атақ­тылары жайында айтсақ, Сәуле Ғабдуллина 1992 және 1996 жыл­дары қола алса, 2001 жылы кү­міспен күптелді. 1999, 2000, 2005, 2006 жылдары Раиса Байлиева үшінші орынды иеленді. 1999, 2001, 2005 жылдары Алмагүл Кашина қолаға қол созды. Динара Оразбекова, Қалжан Тайжанова, Келбет Нұрғазина, Ленария Меңғазова және Әлия Жылқыбаева сынды сұлулар екі реттен жеңіс тұғырына көтерілді. Ал осы күндері өнер көрсетіп жүр­ген балуандар арасынан Діл­дәш Күрішбаеваның қарқыны қуантарлық. 2014 жылғы әлемдік додада күміс медальді мойнына ілген Ділдәш 2013, 2015 және 2016 жылдары қола жүлдені ен­шіледі. 

Міне, қысқаша баяндасақ, Қазақстан самбосының қысқаша тари­хы осындай. Ал соңғы әлем чем­пионаты былтырғы жыл­дың қараша айында Сочиде ұйым­дас­тырылған болатын. Сол жарыста Есет Қуанов (62 кило) бас жүлдені олжаласа, Бейімбет Қанжанов (52 кило) пен Әлібек Зекенов (90 кило) қола медальді иеленді. Сондай-ақ Қазақстанның әйелдер құрамасы сапында белдескен Аида Қаршаева (56 кило) үшінші сатыға жайғасты. 

Ғалым СҮЛЕЙМЕН,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.12.2018

Алматыда «Сиқырлы әуендер» киноконцерті өтті

18.12.2018

Ақтөбе облысында алпыс отбасы қоныс тойын тойлады

18.12.2018

Қарағандының 2018 жылғы аруы белгілі болды

18.12.2018

Қарағанды облысында спорт кешені пайдалануға берілді

18.12.2018

«Астана» велоклубының жаңа маусымдағы құрамы анықталды

18.12.2018

«Айка» фильмі «Оскар» жүлдесіне үмітті картиналар тізіміне енді

18.12.2018

Отырарда «Оқсыз» спорт кешені ашылды

18.12.2018

Үндістанда ауруханадағы өрттен 6 адам қаза тапты

18.12.2018

Бүгін Қазақстан аумағында ауа райы құбылмалы болады

17.12.2018

Алтын домбыра иесі анықталды

17.12.2018

Батыс Қазақстан облысында Тәуелсіздік құрбандарына ас берілді

17.12.2018

Чемпиондар Лигасының 1/8-ші финалының жеребе тарту рәсімі өтті

17.12.2018

Жамбыл өңірінде 28 нысан ашылды

17.12.2018

Атыраулықтар «Елбасы жолы» фильмін тамашалады

17.12.2018

Тәуелсіздік күні БҚО-да 37 бала дүниеге келді

17.12.2018

Гиннестің рекордтар кітабына енген Notre Dame de Paris мюзиклі қазақ тілінде қойылады 

17.12.2018

Татарстандағы қазақ студенттері Тәуелсіздік күнін атап өтті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда допты хоккейден ел кубогы біріншілігі өтуде

17.12.2018

«Ырыс» Түркістан облысында 16 мыңнан астам жаңа жұмыс орнының ашылуына ықпал етті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда 80-ге жуық  полицей марапатталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу