Сөз қуаты мен қасиеті Еуразия қаламгерлерінің басын қосқан халықаралық әдеби форумда талқыланды

Тарихқа көз жүгіртсек, дәл осындай ау­қым­ды форум 1973 жылдан бері алғаш рет, араға 45 жыл салып елордамыз – Астана қала­сын­да өтіп отыр. Бұл шараны Қазақстан Жазу­шылар одағы Астананың 20 жыл­дық мерей­тойына орай Пре­зидент Әкімшілігі және Мәдениет және спорт минис­трлігінің қол­дауы­мен «Рухани жаңғыру» бағ­­дарламасы аясында ұйым­дастырды.

Егемен Қазақстан
21.09.2018 1382
2

Астанадағы «Тәуелсіздік сарайы» есігінің алдындағы қауқылдасып, бір-бірін бауырына басып, ұзақ уақыттан бері көріспеген қаламгерлердің жадырап, жайраңдай әңгіме-дүкен құрып тұрған жайма-шуақ көңіл күйі Арқа күзінің салқынын сейілтіп, әп-сәтте жаһанды жылуына бөлеп үлгергендей... 2018 жылдың 20-21 қыркүйегі аралығында бас шаһар төрінде өткен «Қазіргі заманғы сөз энергиясы» атты халықаралық әдеби форумда бас қосқан қалың қаламгердің көңіл түкпірінен орын алып үлгерген сағыныш пен үмітке толы ерекше сезім еді бұл.

«Қазіргі заманғы сөз энергиясы» Еуразиялық форумы – тек әдеби әлемнің өзекті тақырыптары талқыға салынып, мәселенің оңтайлы шешімін табуға талпыныстар жасалатын үлкен пікірталас орталығы ғана емес, сондай-ақ Еуразия кеңістігі жазушыларының жүздесіп, шығармашылық пікір алмасатын, ұзақ уақыттан бері көріспеген әріптестердің достық көңілі мен дархан пейілі салтанат құратын тарихи оқиға алаңы десек, титтей де артық айтқандық емес. «Тәуелсіздік сарайына» ерекше көңіл күй орнатқан бұл қауым қазіргі заман әдебиеті мен жалпы ақпараттық технологияның көз ілеспес жылдамдықпен даму дәуіріндегі сөз өнерінің киесі мен маңызына сүбелі сараптама жасап, тың ойларын ортаға салды. 

Айтулы шараға еліміздің барша қаламгерлер қауымы мен Иран, Әзербайжан, Түркия, Моңғолия, Тәжікстан, Латвия, Молдова, Башқұртстан сияқты бірқатар елдерден делегаттар қатысты. Әдеби форумды Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы құттықтау сөзімен ашып, қатысушыларға сәттілік тіледі.

«Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың арнайы Жарлығымен әсем қала Астананың 20 жылдық мерейтойы аясында өтіп жатқан айтулы жоба «Қазіргі заманғы сөз энергиясы» атты әдеби форумға қош келдіңіздер! Қазақ әдебиетінің бүгінгі хал-ахуалы баршамызды алаңдатып отырғаны даусыз. Ел әдебиетін қайтсек әлемге танытамыз деген мәселе баршамызға ортақ. Ендеше, әлемнің әдеби кеңістігімен шығармашылық байланыс орнату мақсатында өткізіліп отырған бүгінгі шараның орны ерекше», – деді министр А.Мұхамедиұлы құттықтау сөзінде. 

Форумның алғашқы күні «Адамзат. Шексіздік. Мәң­гілік» тақырыбында үш бөлім­нен тұратын пленарлық отырыс өтті. Қазақстан Жазу­шы­лар одағы басқарма төр­ағасы Ұлық­бек Есдәулет моде­ра­торлық еткен «Әдебиет және жа­һандық мәселелер» атты алғаш­қы бөлімде Иран жазушылары қауымдастығының төрағасы Хади Саеди Киасари «Заманауи әдебиет: Өркениеттер қақтығысындағы адам мәселесі», Әзербайжан қаламгері Юнус Оғуз «Әлем қауіпсіздігі және әдебиеттің рөлі», Моңғолия елінің белгілі ақыны, ғалым Гун-Аажавын Аюурзана «Әдебиет трансформациясы: бәсекеге қа­білетті жанрлар», жазушы Төлен Әбдік «Жаңа замандағы қаламгер тағдыры» және публицист Расул Жұмалы «Әдебиет және идеология: мемлекеттің рөлі» тақырыбында баян­дама жасап, заманауи әдебиеттің жай-күйі мен қоғамдағы рөліне, қа­лам­гер тағдыры мен көркем әде­биеттің әлем тілдеріне сапалы аударылу мәселесіне жан-жақты тоқталып, ұтымды ұсыныстар айтылды. Мәселен, Моңғолиядан келген мейман Гун-Аажавын Аюурзана өз баяндамасында: «Біздің дәуірдің уақыт көлігі көз ілеспес жылдамдықпен зымырап кетіп барады. Көп нәрсе өзгерді. Соның ішінде, әсіресе әдебиеттің жеделділігіне қайран қалуға болады. Бүгінде «Міне, осы – заманауи әдебиеттің бағыт-бағдары», «Бұл – қазіргі заманғы әдебиеттің басты жанры» деп сағатты сағатқа жалғап теорияны түгендейтін университет төріндегі қарт ұстаздың семестрден семестрге жалғасар лекциясының күні келмеске кеткенін көрдік. Бағдар сәт сайын өзгеріп, «жанр» деген ұғым төл анықтамасынан ауытқып барады. Оқырман – сөз өнері сыйлар тұрақты рухани ләззаттан, жазушы қаламына ар­қау етер тұрақты үлгіден кетті. Қазір әдебиетте «мынау осы жанр» деп түбегейлі анықтама бере алмайсың. Көркем шығарма сан түрлі жанрдың синтезіне айналды. Сондықтан бүгінгі әдебиетте «жанр» деген қалыпты түсінік жойы­лып барады. Оның орнын жанрлар синтезі басады және алдағы уақытта бұл өзгеріс әлі де жалғаса береді» деп әдеби жанрлардың келешектегі тағдырына қатысты талдау жасаса, белгілі жазушы Төлен Әбдік көркем әдебиеттің әлем тілдеріне сапалы аударылуы мен тәржімашылардың біліктілігін арттыруды, сондай-ақ кітап басу ісі тек мемлекеттік тапсырыспен шектелмей, шетелдердегідей коммерциялық өндіріс деңгейіне көтерілуін, сөйте тұра көркемдік талаптардан ажырамауын, әрбір шығарманың насихаты лайықты деңгейде жүргізіліп, жарнамалануына жағдай жасалу қажеттілігі кезек күттірмейтін мәселе екенін алға тартты. 

Пленарлық отырыстың «Ай­мақтық әдебиеттердің дамуы» аталатын бөлімінде әдебиеттанушы, аудармашы Сафар Абдулло «Жа­­һандану заманындағы Ор­та­лық Азия халықтарының әде­биеті», Еуразиялық Жазу­шы­лар одағының төрағасы Якуб Өмероғлы «Түркі дүниесі әде­биетінің даму перспективалары», «Роман-газета» журналының бас редакторы, жазушы Юрий Козлов «Жаңа замандағы орыс әдебиеті», публицист Айдос Сарым «Ұлттық код және мәдениет. Сана модернизациясы», ақын Мейірхан Ақдәулет «Қазақ әдебиеті және қазіргі әлем» тақырыбындағы баян­дама­ларын көпшілік назарына ұсынды. 

Ал жиынның ІІІ бөлімі жарыссөзге арналды. Онда Қазақ­стан жазушыларымен қатар, Тәжікстан, Латвия, Молдова, Ма­­жарстан елдерінен келген қа­ламгерлер сөз алып, қазіргі за­манғы сөз энергиясы мен жалпы тіл көркемдігі, ой оралымдылығы мәселелеріне нақты мысалдармен талдау жасап, өз ой-пікірлерін білдірді. Әсіресе бүгінгі ақп­а­раттық технологияның жетіс­тіктері алға шығып, ғаламтор мәдениеті кітап оқу мәдениетімен бәсекеге түскенде, сонымен қатар ауыздан шыққан әрбір сөздің сүзгісіз, електен өтпей сұраусыз жариялана беруінің өзі сөздің қуаты мен қадірін түсіретінін, тілдің ұрпақ тәрбиесіне өз дең­гейінде қызмет етуіне зардабын келтіретіні жөнінде де баса айтылды. Жиында бұдан да басқа әдебиеттің өзекті мәселелері сөз болып, тұшымды ұсыныстар ортаға тасталды. 

Шара соңында сөз алған Қазақ­станның Еңбек Ері, ақын Олжас Сүлейменов мұндай әдеби басқосулардың ұлттық әде­бие­тіміздің дамуы мен әлемдік дең­гейде насихатталуына, танылуы­на тигізер пайдасына тоқталды. Бұдан бөлек, айтулы әдеби форум аясында Ұлттық Академиялық кітапханасында Қазақстан – Ресей қаламгерлерінің кездесуі өтіп, Қазақстан Жазушылар одағы мен Иран Жазушылар қауымдастығы арасында ынтымақтастық ме­морандумына қол қойылды. 

Сондай-ақ бүгін, яғни 21 қыр­күйек күні «Hilton Garden Inn Astana» қонақүйінде 4 секция бо­­йын­ша өтетін: «Жаңа за­ман по­эзия­сы: көтеретін негіз­гі тақырыптар мен мәсе­лелер», «Жаңа заман прозасы: көтеретін негізгі тақы­рыптар мен мәселелер», «Дра­матургияның өзекті мәселелері», «Қазіргі заманғы аударма ісінің хал-ахуалы» тақырыбындағы басқосулар да заманауи қазақ әдебиеті мен драматургиясының жаһандық ауқымда мойындалуы мен насихатталуына кең жол ашатынына сенеміз. 

Назерке ЖҰМАБАЙ, 
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.10.2018

Президент «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитінде кездесулер өткізді

19.10.2018

Владимир Путин: Өзбекстан Ресейдің сенімді серіктесі

19.10.2018

Сенатор Рысқали Әбдікеров Қарағанды облысында жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Атырауда мамандандырылған ХҚКО құрылысы аяқталуы жақын

19.10.2018

Мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің туғанына - 120 жыл

19.10.2018

Павлодар-Семей тасжолында көліктер өртеніп, бір адам мерт болды

19.10.2018

TWESCO дүниежүзілік мәдениет форумына қатысты

19.10.2018

Ресей қорғаныс министрлігінің апатқа ұшыраған Л-39 ұшағының құлаған жері белгілі болды

19.10.2018

Түркі кеңесінің Экономика министрлерiнiң 8-шi кездесуi 2018 жылдың 17 қазанында Бішкекте өттi

19.10.2018

Багам аралдарында Бағытбергеновтың бағы жанды

19.10.2018

Ұлттық банк халықтың құқығын бұзған банктерді атады

19.10.2018

Ресей, Қазақстан, Өзбекстан жаңа ғарыш жобасын бастамақ

19.10.2018

Нәтижесі көңілімізден шығады

19.10.2018

Робот техникасынан өткен халықаралық чемпионатта қарағандылықтар жүлдемен оралды

19.10.2018

«Өзен» фильмі «Азиялық Оскардан» үмітті

19.10.2018

Танымал ақын Абдрахман Асылбеков өмірден озды

19.10.2018

Айкерім Мұқағалидың ауылына барады

19.10.2018

Парламент Сенатының депутаты Атбасарға барды

19.10.2018

Ең төменгі жалақыны ұлғайту үшін үш жылда 288,9 млрд теңге қарастырылған - Қаржы министрі

19.10.2018

Ақтау-Баку бағытындағы жүк кемесінің экипаж мүшелері уланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Ғаббас (21.09.2018 13:45:48)

73-ші жылдан бастап өтпеген дегенді асырып айтыпсыңдар. Құрамында атақты жазушылар жоқ. Баяғы Азия мен Африка жазушылар құрылтайымен салыстыруға да келмейді. Ақпаратты дұрыс беріңдер.

Пікір қосу