Сөз қуаты мен қасиеті Еуразия қаламгерлерінің басын қосқан халықаралық әдеби форумда талқыланды

Тарихқа көз жүгіртсек, дәл осындай ау­қым­ды форум 1973 жылдан бері алғаш рет, араға 45 жыл салып елордамыз – Астана қала­сын­да өтіп отыр. Бұл шараны Қазақстан Жазу­шылар одағы Астананың 20 жыл­дық мерей­тойына орай Пре­зидент Әкімшілігі және Мәдениет және спорт минис­трлігінің қол­дауы­мен «Рухани жаңғыру» бағ­­дарламасы аясында ұйым­дастырды.

Егемен Қазақстан
21.09.2018 1656
2

Астанадағы «Тәуелсіздік сарайы» есігінің алдындағы қауқылдасып, бір-бірін бауырына басып, ұзақ уақыттан бері көріспеген қаламгерлердің жадырап, жайраңдай әңгіме-дүкен құрып тұрған жайма-шуақ көңіл күйі Арқа күзінің салқынын сейілтіп, әп-сәтте жаһанды жылуына бөлеп үлгергендей... 2018 жылдың 20-21 қыркүйегі аралығында бас шаһар төрінде өткен «Қазіргі заманғы сөз энергиясы» атты халықаралық әдеби форумда бас қосқан қалың қаламгердің көңіл түкпірінен орын алып үлгерген сағыныш пен үмітке толы ерекше сезім еді бұл.

«Қазіргі заманғы сөз энергиясы» Еуразиялық форумы – тек әдеби әлемнің өзекті тақырыптары талқыға салынып, мәселенің оңтайлы шешімін табуға талпыныстар жасалатын үлкен пікірталас орталығы ғана емес, сондай-ақ Еуразия кеңістігі жазушыларының жүздесіп, шығармашылық пікір алмасатын, ұзақ уақыттан бері көріспеген әріптестердің достық көңілі мен дархан пейілі салтанат құратын тарихи оқиға алаңы десек, титтей де артық айтқандық емес. «Тәуелсіздік сарайына» ерекше көңіл күй орнатқан бұл қауым қазіргі заман әдебиеті мен жалпы ақпараттық технологияның көз ілеспес жылдамдықпен даму дәуіріндегі сөз өнерінің киесі мен маңызына сүбелі сараптама жасап, тың ойларын ортаға салды. 

Айтулы шараға еліміздің барша қаламгерлер қауымы мен Иран, Әзербайжан, Түркия, Моңғолия, Тәжікстан, Латвия, Молдова, Башқұртстан сияқты бірқатар елдерден делегаттар қатысты. Әдеби форумды Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы құттықтау сөзімен ашып, қатысушыларға сәттілік тіледі.

«Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың арнайы Жарлығымен әсем қала Астананың 20 жылдық мерейтойы аясында өтіп жатқан айтулы жоба «Қазіргі заманғы сөз энергиясы» атты әдеби форумға қош келдіңіздер! Қазақ әдебиетінің бүгінгі хал-ахуалы баршамызды алаңдатып отырғаны даусыз. Ел әдебиетін қайтсек әлемге танытамыз деген мәселе баршамызға ортақ. Ендеше, әлемнің әдеби кеңістігімен шығармашылық байланыс орнату мақсатында өткізіліп отырған бүгінгі шараның орны ерекше», – деді министр А.Мұхамедиұлы құттықтау сөзінде. 

Форумның алғашқы күні «Адамзат. Шексіздік. Мәң­гілік» тақырыбында үш бөлім­нен тұратын пленарлық отырыс өтті. Қазақстан Жазу­шы­лар одағы басқарма төр­ағасы Ұлық­бек Есдәулет моде­ра­торлық еткен «Әдебиет және жа­һандық мәселелер» атты алғаш­қы бөлімде Иран жазушылары қауымдастығының төрағасы Хади Саеди Киасари «Заманауи әдебиет: Өркениеттер қақтығысындағы адам мәселесі», Әзербайжан қаламгері Юнус Оғуз «Әлем қауіпсіздігі және әдебиеттің рөлі», Моңғолия елінің белгілі ақыны, ғалым Гун-Аажавын Аюурзана «Әдебиет трансформациясы: бәсекеге қа­білетті жанрлар», жазушы Төлен Әбдік «Жаңа замандағы қаламгер тағдыры» және публицист Расул Жұмалы «Әдебиет және идеология: мемлекеттің рөлі» тақырыбында баян­дама жасап, заманауи әдебиеттің жай-күйі мен қоғамдағы рөліне, қа­лам­гер тағдыры мен көркем әде­биеттің әлем тілдеріне сапалы аударылу мәселесіне жан-жақты тоқталып, ұтымды ұсыныстар айтылды. Мәселен, Моңғолиядан келген мейман Гун-Аажавын Аюурзана өз баяндамасында: «Біздің дәуірдің уақыт көлігі көз ілеспес жылдамдықпен зымырап кетіп барады. Көп нәрсе өзгерді. Соның ішінде, әсіресе әдебиеттің жеделділігіне қайран қалуға болады. Бүгінде «Міне, осы – заманауи әдебиеттің бағыт-бағдары», «Бұл – қазіргі заманғы әдебиеттің басты жанры» деп сағатты сағатқа жалғап теорияны түгендейтін университет төріндегі қарт ұстаздың семестрден семестрге жалғасар лекциясының күні келмеске кеткенін көрдік. Бағдар сәт сайын өзгеріп, «жанр» деген ұғым төл анықтамасынан ауытқып барады. Оқырман – сөз өнері сыйлар тұрақты рухани ләззаттан, жазушы қаламына ар­қау етер тұрақты үлгіден кетті. Қазір әдебиетте «мынау осы жанр» деп түбегейлі анықтама бере алмайсың. Көркем шығарма сан түрлі жанрдың синтезіне айналды. Сондықтан бүгінгі әдебиетте «жанр» деген қалыпты түсінік жойы­лып барады. Оның орнын жанрлар синтезі басады және алдағы уақытта бұл өзгеріс әлі де жалғаса береді» деп әдеби жанрлардың келешектегі тағдырына қатысты талдау жасаса, белгілі жазушы Төлен Әбдік көркем әдебиеттің әлем тілдеріне сапалы аударылуы мен тәржімашылардың біліктілігін арттыруды, сондай-ақ кітап басу ісі тек мемлекеттік тапсырыспен шектелмей, шетелдердегідей коммерциялық өндіріс деңгейіне көтерілуін, сөйте тұра көркемдік талаптардан ажырамауын, әрбір шығарманың насихаты лайықты деңгейде жүргізіліп, жарнамалануына жағдай жасалу қажеттілігі кезек күттірмейтін мәселе екенін алға тартты. 

Пленарлық отырыстың «Ай­мақтық әдебиеттердің дамуы» аталатын бөлімінде әдебиеттанушы, аудармашы Сафар Абдулло «Жа­­һандану заманындағы Ор­та­лық Азия халықтарының әде­биеті», Еуразиялық Жазу­шы­лар одағының төрағасы Якуб Өмероғлы «Түркі дүниесі әде­биетінің даму перспективалары», «Роман-газета» журналының бас редакторы, жазушы Юрий Козлов «Жаңа замандағы орыс әдебиеті», публицист Айдос Сарым «Ұлттық код және мәдениет. Сана модернизациясы», ақын Мейірхан Ақдәулет «Қазақ әдебиеті және қазіргі әлем» тақырыбындағы баян­дама­ларын көпшілік назарына ұсынды. 

Ал жиынның ІІІ бөлімі жарыссөзге арналды. Онда Қазақ­стан жазушыларымен қатар, Тәжікстан, Латвия, Молдова, Ма­­жарстан елдерінен келген қа­ламгерлер сөз алып, қазіргі за­манғы сөз энергиясы мен жалпы тіл көркемдігі, ой оралымдылығы мәселелеріне нақты мысалдармен талдау жасап, өз ой-пікірлерін білдірді. Әсіресе бүгінгі ақп­а­раттық технологияның жетіс­тіктері алға шығып, ғаламтор мәдениеті кітап оқу мәдениетімен бәсекеге түскенде, сонымен қатар ауыздан шыққан әрбір сөздің сүзгісіз, електен өтпей сұраусыз жариялана беруінің өзі сөздің қуаты мен қадірін түсіретінін, тілдің ұрпақ тәрбиесіне өз дең­гейінде қызмет етуіне зардабын келтіретіні жөнінде де баса айтылды. Жиында бұдан да басқа әдебиеттің өзекті мәселелері сөз болып, тұшымды ұсыныстар ортаға тасталды. 

Шара соңында сөз алған Қазақ­станның Еңбек Ері, ақын Олжас Сүлейменов мұндай әдеби басқосулардың ұлттық әде­бие­тіміздің дамуы мен әлемдік дең­гейде насихатталуына, танылуы­на тигізер пайдасына тоқталды. Бұдан бөлек, айтулы әдеби форум аясында Ұлттық Академиялық кітапханасында Қазақстан – Ресей қаламгерлерінің кездесуі өтіп, Қазақстан Жазушылар одағы мен Иран Жазушылар қауымдастығы арасында ынтымақтастық ме­морандумына қол қойылды. 

Сондай-ақ бүгін, яғни 21 қыр­күйек күні «Hilton Garden Inn Astana» қонақүйінде 4 секция бо­­йын­ша өтетін: «Жаңа за­ман по­эзия­сы: көтеретін негіз­гі тақырыптар мен мәсе­лелер», «Жаңа заман прозасы: көтеретін негізгі тақы­рыптар мен мәселелер», «Дра­матургияның өзекті мәселелері», «Қазіргі заманғы аударма ісінің хал-ахуалы» тақырыбындағы басқосулар да заманауи қазақ әдебиеті мен драматургиясының жаһандық ауқымда мойындалуы мен насихатталуына кең жол ашатынына сенеміз. 

Назерке ЖҰМАБАЙ, 
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Ғаббас (21.09.2018 13:45:48)

73-ші жылдан бастап өтпеген дегенді асырып айтыпсыңдар. Құрамында атақты жазушылар жоқ. Баяғы Азия мен Африка жазушылар құрылтайымен салыстыруға да келмейді. Ақпаратты дұрыс беріңдер.

Пікір қосу