Жабайы бәсекелестік немесе жолаушыларды заңсыз тасымалдау белең алып барады

Көкшетау қаласының автовокзалы 1981 жылы ашылған. Автовокзал бұған дейін жолаушылардың толассыз ағынын тиісті деңгейде қамтамасыз етіп отыратын. Уақыт өте келе, автовокзал жайлы әрі сыйымды көліктерге ие болғанымен, сапарға шығушылардың саны жылдан-жылға азайып бара жатқаны байқалады.

Егемен Қазақстан
21.09.2018 3884
2

«InDriver» ме, әлде автобус па? Өзге қалаға жол жүруге дайындалған әр адамның ойында осы сұрақ туындайтыны рас. Дегенмен, адамдардың басым бөлігі темір жол бекеті алдына шұбырып жиналатын заңсыз та­сы­малдаушылардың қызметін пайда­лануға бейім. Вокзал алдында әр қаланың атын айғайлап айтып жатқан­дардың даусынан құлақ тұнады. 

Қалалық автовокзал жұмысында ой­ланатын жайлар бар. Жолаушылар тасымалдаумен айналысатын көліктер арнайы конкурс арқылы 5 жыл мерзімге іріктеледі екен. Яғни автобустар вокзал меншігі болып есептелмейді. Бүгінгі таңда автовокзал 60-қа жуық тасымалдаушы компаниялармен серіктестік орнатқан. Оның салмақты үлесін же­ке ұйымдар құрайтындықтан, жаңа авто­бустарға қол жеткізу мүмкіндігі жиі туа бермейді. Әр компания өз тарапы­нан 3-4 автобус ұсынып, оның техникалық тек­серісін өзі қадағалайды. Көліктердің ескі болуына да осы себеп деуге болады.

Автобекет бекіткен кесте бойынша, Көкшетаудан күн сайын Астана, Петропавл, Қарағанды, Павлодар мен Ресейдің Омбы, Қорған, Екатеринбург пен Тобыл қалаларына маршруттар белгіленген. Әр сапар алдында жүргізушілер денсаулығын арнайы медициналық топ тексеріп отырады. Жыл басынан бері 2 жүргізуші денсаулығына байланысты жолға шыға алмай, олардың орнына басқа жүргізушілер көлік тізгіндеген болатын. Сыйымдылығы 50 адамдық автобустар жиналмалы орындықтармен, кондиционермен, теледидармен жабдықталса да, ұзақ сапар шарттарына толық сай келеді деп айту қиын. 

Жыл сайын жанармай мен дизель отыны, сонымен қатар көлік бөлшектері мен жөндеу жұмыстарының бағасы көтерілсе де, билет құны көтерілмейді. Бір маршруттың бағасы 2000-2500 теңгені құрайды. Жеке машиналарға қарағанда, бұл баға көрсеткіші айтарлықтай төмен. Сонымен қатар ағымдағы жылдың соңына дейін автовокзал билеттерді электронды түрде сату мүмкіндігін ұсынатын болады. Яғни билеттерді арнайы терминалдар арқылы немесе интернет көмегімен үйде отырып-ақ сатып алуға болады.

Көкшетау автовокзалының директоры Сайлау Нұртазин «Біз жыл сайын ескі немесе жабылған маршруттарды қалпына келтіріп, кеңейтіп отырамыз. Жолаушыларға жайлылықты қамтамасыз ету үшін автобустардың жағдайын да жақсартуға тырысамыз. Бірақ халық «InDriver» немесе жеке таксилерді таңдайды. Ал салық пен айыппұл мәселесін біз реттеуіміз керек. Сол себепті автобус жүргізушілерінің онсыз да аз жалақысының біраз бөлігі деп, қынжылысын білдірді.

Қазіргі уақытта салық органдарында тиісті тәртіппен тіркелмей-ақ такси қызметін атқарып жүрген субъектілердің заңсыз әрекеттері әлеуметтік әділетсіздік факторына әкеліп соқтыруы мүмкін. Сол себепті жолаушыларды заңды тасымалдау қызметімен айналысушыларға қатысты прокуратура мен мемлекеттік кіріс органдарына шағымдар көптеп түсе бас­тапты. Бұл негізсіз де емес. Өйткені ресми тасымалдаушылар салық органдарында тиісті тәртіппен тіркеліп, мемлекетке жолаушылар тасымалы қызметі үшін заңды түрде салық төлеп тұрады. Ал салық органдарында тіркелмей, «жабайы» такси қызметін атқарып жүргендер олардың жұмысына кедергі келтіріп, бәсекелестік тудыруда. Сондықтан да мемлекеттік кіріс органдары тара­пы­нан кәсіпкерліктің мұндай заңсыз әре­кет­теріне тосқауыл қою мақсатында тиісті талаптар қойылуға тиіс.

Осы ретте «InDriver» туралы айта кет­кіміз келеді. 2013 жылы Sineet ком­па­ниялар тобына негізделген «Тәуел­сіз драйверлер қоғамдастығының» тапсырыстарын өңдеуге арналған арнайы мобильді қосымша әзірленіп, бұл «InDriver» деп аталған. Қазір барлық қызмет шарттары бойынша жүргізушілер мен жолаушылар ара­сындағы келісім нәтижесінде жұмыс жасайтын бағдарламаның 9 миллионнан астам қолданушысы бар. Аталмыш мобильді қосымша Қазақстан, Ресей, Өзбекстан, Мексика, Колумбия, Гватемала, Перу, Сальвадор мен Чили мемлекеттерінде қызмет ұсынады. Сапарға тапсырыс беру үшін пайдаланушы маршруттың басталу және жету мекенжайларын ол сапарға төлеуге дайын бағаны көрсету керек. Шын мәнінде жол бағасын сіз ұсынсаңыз да, жүргізушілер жоғары табысты көздеу мақсатында оны қабылдамауы әбден мүмкін. Осыдан, «арзан баға» бар болғаны кезекті маркетингтік құрал екенін байқауға болады. Тапсырысты драйверге тапсырғаннан кейін, жолаушы смартфонының экранында қандай көлік жүргізетіні, автокөлік жеткізілімінің болжамды уақыты және қалалық картаға тапсырыс берілген автокөліктің белсенді геометриясы туралы ақпарат беріледі. Бірақ жүргізушінің деректері мүлде көрсетілмейтінін байқауға болады. Сонда жолаушылардың қауіпсіздігіне кім кепіл болмақ деген сұрақ туады. 

Елімізде адамдарды заңсыз тасымалдаумен айналысатын жеке жүр­гі­зушілер тарапынан құқық бұзушылық және қылмыстық фактілер жиі тіркелуде. Бас проку­ра­тура ұсынған мәлі­метке зер сал­сақ, жыл сайын қала­аралық бағдар­лар бойынша жолаушы­ларды тасымал­дау­шылардың қатысуымен 120 жол-көлік оқиғасы тіркеледі екен. Осы­ның салдарынан өткен жылы 370 адам түрлі дене жарақатын алса, 70 адам мерт болған. Мәселен, жуырда Ас­тана қаласының «InDriver» көлігіне 26 жастағы тұрғыны тапсырыс берген жүр­гізушіден зардап шекті. Оның поли­ция қызметкеріне берген түсінікте­месі бойынша, жүргізуші жолаушыны балағаттап, қол жұмсаған. Жүргізу­шіге қатысты әкімшілік іс қозғалып, ма­ман­дандырылған ауданаралық әкім­шілік сотқа жіберілді. Бұл қақты­ғыстан кейін жүргізушінің қызметтен босатылғаны жөнінде «InDriver» қызметінің өкілі Надежда Алексеева мәлімдеді. 

Осы тектес оқиғаларға қатысты Көкшетау автовокзалының директоры Сайлау Нұртазин: «Елімізде осындай қылмыстарға жол бермеу үшін арнайы шаралар өткізілуі керек. Бекеттер мен аялдамалардың алдынан шықпайтын лицензиясы жоқ машина жүргізушілерінің заңсыз жұмысына тыйым салған жөн. Бірақ бұл шараларды ешкім қолға алмай отыр», дейді. 

Заңнамаға сәйкес, заңсыз жолаушы тасымалымен айналысатын жеке тұлғалар Әкімшілік құқық бұзу кодексінің 463-бабының 1-тармағы бойынша жауапкершілікке тартылады. Яғни жүргізуші жолаушыларды заңсыз тасымалдау кезінде ұсталса, 15 айлық көрсеткіш (31815 теңге) көлемінде айыппұл төлеуге мәжбүр болады. Бір жылдың ішінде екінші мәрте қайталанған жағдайда салынатын айыппұл саны екі есеге артады. Сонымен қатар бұл бапта әкімшілік құқық бұзу объектісі болып табылатын мүлікті тәркілеу мәселесі де қарастырылғанын есте сақтаған жөн.

Ботакөз АМАЛБЕК,
Л.Н.Гумилев атындағы 
ЕҰУ студенті

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.02.2019

Бірге барайық: Интеллектуал дос тапқыңыз келе ме?

15.02.2019

Назгүлдің фото нысанасында – бейкүнә сәбилер қасіреті

15.02.2019

Е.Біртанов медицина саласындағы сапасыз қызметтерді атады

15.02.2019

Смартфоныңыз денсаулығыңыздың көмекшісіне айналады

15.02.2019

Мұхтар Тайжан ауылшарушылығы жерлерін жалға беру туралы пікір білдірді

15.02.2019

Өскемен көшелері  жаңғырып жатыр

15.02.2019

Батырхан Шүкеновтің естелік медалін анасына табыстау рәсімі өтті

15.02.2019

Бердібек Сапарбаев халық алдында есеп берді

15.02.2019

Абайдың латын графикасындағы кітаптары көрмеге қойылды

15.02.2019

Тағам өндірушілерінің І халықаралық форумы өтті

15.02.2019

Адамзат тарихында ең қымбатқа бағаланған картина

15.02.2019

Әлемге әйгілі болған қазақ қызы алдағы уақытта Америкаға аттанады  

15.02.2019

Дипломатиялық қатынастар орнату туралы бірлескен коммюникеге қол қойылды

15.02.2019

Сенатор Ә.Құртаев Азия елдері парламентшілерінің кездесуіне қатысты

15.02.2019

Қолжетімді баспанамен қамтуда қозғалыс бар

15.02.2019

Астана әкімі Бақыт Сұлтанов көпбалалы аналармен кездесті

15.02.2019

Семейде өлкетану оқулары өтті

15.02.2019

Испанияда кезектен тыс сайлау болады

15.02.2019

Киногерлер Шәкен Аймановтың ескерткішіне гүл шоқтарын қойды

15.02.2019

Зауыттар көбейсе, жұмыссыздық азаяр еді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу