Жылқы – жайлаудың көркі

Төрт түліктің төресі, жайлаудың көркі ғана емес, ел ырысы, босағаңнан балталаса кетпес берекең екендігіне дау жоқ қой. Жолсапарда жүргенде алдына мың жылқы біткен шаруа қожалығы туралы естіп, елең еткеніміз де рас. Барып көрдік. 

Егемен Қазақстан
28.09.2018 5223
2

Ілкі заманда Көкшетау мен Қара­өткелдің кең-байтақ даласында мыңды айдаған байлар аз болмаған. Ескінің есті әңгімесі бүгінге дейін үзілмей, аңызбен ай­шықтала әспеттеліп жеткен. Кешегі кеңес заманында бай біткен «балшық» бол­ды. Шық бермес сараң, аштан өліп бара жатсаң аузыңа су татырмайтын кі­сәпір. Ал шын мәнінде байдың бай­лы­ғы өз әулетінің ғана емес, ауыл-аймақ­тың сабасы сарқылмас қазынасы екендігі бүгін ғана айтылып жатыр. 

Әуелі жылқылы жігіттердің жұртын көрмек болғанбыз. Жөкей көлінен атшаптырым әрірек, кілең адырлы өлкенің алқымы еркекшөп пен изенге, ақселеу мен бетегеге тұнып тұр екен. Таулы-тасты, құмдақ жер. Құлағынан тартсаң да қыл­тиып егін шықпайтын жердің сауы­рын кеңес заманында солақай сая­сат­тың соқасының тісі аймаңдай еткен. Қазір ел тәуелсіздік алғалы малға жайлы бұл өңір төл шаруашылығын толайым өр­кендетуге біржола бет бұрып жатыр.      

Үйездеген мың қаралы жылқының жанына таяп қалдық. Дастарқанға шашылған бауырсақтай еркін жайылып, бытырай бауырлаған емес, шоқ жұлдыздай екшелген кезде жиырма үйірге таяу жылқының өзі бір-ақ уыс болады екен. Құрықсалым жерге жеткенде жауырына етжеңді кісі еркін жатқандай жаялы, сауырлы, шоқтығы анадайдан көз тартып тұрған құла айғыр жерден басын жұлып алып оқыранып, жер тарпыды. Өзге жылқы да балықтай семіз, қоңды көрінеді. Биыл күн салқын, жылқының еркін оттап, алаңсыз жайылуына қолайлы болып тұр.

– Біз өз кәсібімізді бастаған 2012 жылы алдымызда жиырма-отыз биеміз болған, – дейді «Қосдәулет» шаруа қожа­лы­ғының басшысы Жамбыл Жақыпов. «Қазір шынын айту керек, малсақ қауымға мемлекет үлкен қамқор­лық туғызып отыр. Біз де «Құлан» бағдар­ламасы ар­қылы несие алып, жүз бие сатып алған­быз. Содан өсірдік. Негізі өз төлі есе­бінен көбейтуді көздеп отырмыз. Жылқы тұқымын асылдандыру да жадымыздан бір шыққан емес. Төл малымыздың тұрқы кішірейіп, тұқымы тәнті етпеген соң мұғалжар тұқымды 15 айғыр са­тып әкелдік. Қазір сол айғыр­лардан туған жабағылар үйірде жүр», деп өз тәжірибесімен бөлісті. 

Сіңіре будандастырылған жабағылар­ға назарымыз түскен. Жабағы болса да жергілікті жылқының тай-құнанындай. Осы арада мал тұқымының, оның ішін­де жылқы жарықтықтың бағы нелік­тен байланғаны туралы бір ауыз сөз айта кетелік. Соңғы жылдары мал сүме­сі­мен күн көріп келе жатқан ауыл адамдары айғыр жаңаламайтын болды. Шын­туай­тында, бір-екі биенің бетіне қарап отырған адамға арқыратып айғыр ұста­ған тиімсіз. Одан гөрі жетекке жегілетін, жыл сайын құлындайтын бие дұрыс. Ал айғырды босағасына бие біткен ауыл адамдары орталарынан қаражат шығарып, шеттен тұқымы жақсысын сатып әкеліп үйірге салса, үйдей пайда болар еді. Әттең, әншейінде дастарқан басында күпініп көп отыратын қазекеңнің осы бір ортақ іске келгенде кежегесі кері тартып тұрады. Нәтижесінде жыл­қы малының құнаны тайдай, тайы жабағы­дай болып ұсақталып кетті.
Ал «Қосдәулет» шаруа қожалығы осы бір жайды қапысыз аңғарған екен. Алдағы уақытта тағы да тұқым жақсарту үшін айғыр жаңалауға аңсарлары ауып отыр. Еліміздің түкпір-түкпіріндегі асыл тұқымды жылқы шаруашылықтарымен хабарласып, келіссөз жүргізе бастапты. 

Шаруашылықтың 49 жылға жалға алған бес мың гектар жері де бар. Жайы­лымы да, шабындығы да сонда. Қыраулы қыста жабағының бәрін Кішкентай ауылындағы мал қорасына қамай­ды. Ал ірі жылқы тебіндеп шық­пақ. Сөз арасында шаруашылық бас­шысы мұғалжар тұқымды жылқы Арқа қысы­ның боран-шашынына, сары шұнақ аязына шыдамды, тебінге мықты екендігін айтып қалды. Асылында, өндірілген еттің өзіндік құнын таразы басына тартқанда, қысы-жазы бақташыны бейнетке батырмай, тебіндеп шығатын, былайша айтқанда, өз аяғымен күн көретін жылқыдан тиімді түлік жоқ-ау, сірә.          

– Мал өсіру үшін, ең алдымен қораң сайлы, мал азығы мол болу керек, – дейді шаруа қожалығының басшысы, – қазір біз күні-түні шабындықтың үстінде жүрміз. Техникамыз жеткілікті, төрт бірдей «МТЗ-80», ауқымы тоғыз метрді қамтитын шалғымыз бар.

Шабындықта шөп буатын Герма­ния­ның «Класс» техникасы мен тасы­мал­дауға қажетті «КамАЗ» да тыным таппай жор­тып жүр. Мемлекет қам­қор­лығының арқа­сында мал басын көбейтуді, көбейтіп қана қоймай, асыл­дандыруды мұрат тұт­қан шаруа қожалығы алғашқы несие­лерінен құлан-таза құтылған. Тиімді еке­ні­не толайым көзі жеткен соң тағы да несие алып, жүз құлынды бие сатып алу­ды жоспарлап отыр. Жалғыз шешімін тап­пай тұрған мәселе – электр қуатының жоқ­тығы. Сол себепті бие байлап, қымыз бап­тай алмай отыр. Жайлау төрінде электр қуаты болмауы себепті саумалды сақ­тайтын мұздатқышы да жоқ. Мың жыл­қы айдаған мықтылардың мәселесін аудан орта­лығына соққанымызда, аудан әкімі Ермек Нұғымановқа құлаққағыс қылғанбыз. 

– Ескереміз. Бәрі де болады, – деді ол, ауданға жаңа келіп жатқандығын айтып. 

Жылқы баққан жігіттердің биесі сауынды, желісі құлынды болып, айы оңынан туатынына біз де сендік. 

Байқал БАЙӘДІЛ,

«Егемен Қазақстан» 

Ақмола облысы, 

Біржан сал ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу