Сабыр Қасымов: «Отанды сүю – иманнан»

«Рухани жаңғыру» бағдар­ламасы аясында өңір ғалым­дарының, тарих­шыларының, өлке­тану­шыларының, зия­лы қауым өкілдерінің қатысуымен өткен дөңгелек үстел отырысы қоғамдық өмірімізде орны айрықша, маңыздылығы басым, жаңа көз­қарастар мен талдауларды қажет ететін, мемлекет қолдауына зәру келелі тақырыпты қозғауымен ерекшеленді. Жұртшылықты бейжай қалдырмайтын толғақты мәселенің жан-жақты талқыланып, әрқилы ой-пікірлердің өріс алуына белгілі заңгер, қоғам қайраткері Сабыр ҚАСЫМОВ қозғау салды. Біздің «Қаһармандар» республикалық қоғамдық қорының төрағасымен сұхбатымыз ел үшін сіңірген ерен еңбектері мен ерлік істері ұшан-теңіз тұлғаларды қадірлеу, қастерлеу, ұлықтау, есімдерін жаңғырту, есте қалдыру, жас ұрпаққа үлгі ету төңірегінде өрбіді.

Егемен Қазақстан
28.09.2018 4794
2

Сабыр Ахметжанұлы, қоғам­дық қор жайлы көп­шілік жете біле бермей­тін секілді.

– Олай болатын жөні бар. Қордың тұсаукесер рәсімі биыл мамыр айын­да Астана қала­сында өтті. Десек те, оған дейін бірқы­дыру дайын­дық, ұйым­дас­­тыру жұмыстары ат­қа­рылды. Оның бір мысалына «Қазақ­стандағы Желтоқсан/1986/ көтері­лісінің тарихи және халық­аралық маңызы» тақырыбы бойынша халықаралық ғылыми-прак­ти­калық кон­ференцияның өтуін, он­да жасалған баяндамалар мен сөй­леген сөздердің жинақ болып жарық көруін айтар едік. Бүгінде бірнеше облыс­тарда бөлімшелер ашылды. Жергілікті билік орындарымен ынтымақтаса отырып, отарлық саясат пен құлдық езгіге қарсы шыққан ұлттық батырларды іздестіру, табу, олар жайлы әділеттілікті қал­пына келтіру, жаңаша көзқарасты орнық­тыру, та­рихтың «ақтаңдақ» бет­терін ашу басты бағдар болып қала береді.

Қордың «Қаһар­ман­дар» аталу себебі неде? Ат­қаратын қыз­­меті мен алға қойған мақса­ты қан­дай?

– Азаттық жолындағы күрестің, ұлттық саяси бас көтерулердің маңыздылығын Елбасы талай рет атап көр­сет­кен болатын. Бос­тандық халқымыздың ғасыр­лар бойғы арманы еді. Оған жету оңай болған жоқ. Қазақ халқы небір тар жол, тайғақ кешулерді, ауыр қасіреттерді бас­тан кешіріп, «елім-айлап» өткеніне ұлт тарихынан көптеген мысалдар келтіруге болады. Атамекенін сыртқы жаудан қорғау үшін атқа қонған ата-бабаларымыздың әр күні қас дұшпандармен арыстанша алысқан, жолбарысша жұлқысқан небір арпалыстарға, ерен ерліктерге толы. Өкінішке қарай, қа­сиетті де қастерлі ұғым са­на­латын ел тәуел­сіздігі үшін күрес­кен, азап шеккен, жанын пида еткен, солай бола тұра әлі күн­ге дейін аттары аталмай ұмыт қалған арыстарымыз қан­шама! Бұл жағынан Ресей, Балтық жаға­лауы елдері жақсы үлгі көрсетіп отыр.­ Оларда ондаған заң­ акті­ле­рі қабыл­данып, жазық­сыз жазаланған жандарды ұлттық батыр деңгейі­не дейін көтеріп, ақтау миссия­сын жүйелі түрде жалғас­тырып келеді. Біз­де ондай тұлғаларды ақтау көбіне бірреттік шаралармен ға­на шектеледі, жүйелілік, біріз­ділік жетіс­пейді. Қор осындай олқы­лықтың орнын толтыруды діттейді. Өз тарапымыз­дан жаппай қу­ғын-сүр­гінге ұшыраған отан­даста­рымыздың мәртебесін анық­­тайтын заң жо­басын әзір­леп, Парл­амент қа­рауына ұсындық. Сола­қай сая­сат есімдерін қанша өшіруге тырысса да, халық санасында жатталып, ұлттық рухтың символы іспет­тес ардақ­тыларымыздың қай-қайсы­сы болсын «қаһарман» деген атқа әбден лайық. 

Дөңгелек үстел барысында ұтым­ды ойлар, ұғынықты пікір­лер айтылды ма?

– Бірталай аймақтарды ара­лаға­нымда әкімдік басшылары жан-жақты қол­дау көрсетті. Мұ­ның өзі «Болашаққа бағдар: рухани жаң­­­ғыру» бағдарламалық мақала­сында айтылғандай мақ­сатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып оты­руы тиіс деген талапты терең түсінгендіктің бел­гісі. Аймақ басшысы Құмар Ақсақаловпен кез­десу де осы тұрғыдан өрбіп, біздің тара­пымыздан көтеріліп жатқан бастамалар шынайы патриотизмді жастар бойына орнықтырудың маңызды көрінісі ретінде ба­ғаланды. Ал дөңгелек үстелге тоқ­талатын бол­­сақ, оған қа­тысушылардың бел­сен­ділігі, келелі тақырыптың бейжай қалдырмайтыны ұнады. Қытай мен Ресей архивтерінде XVIII-XIX ғасырларда болған толқулар мен көтерілістер кезінде нақақтан нақақ қорлық көрген боздақтар жайлы құжаттардың аз еместігіне назар аударылды. Көбіне соңында іздеушісі бар тұл­ғалар ғана ақталып жататыны, қалғандарының тағдыры беймәлім күйде қалатыны, із­дес­тіру жұмыс­тары негі­зінен ста­лин­дік репрессия төңірегінен ұза­май­тыны, үркіншілік, аштық жылдары шетелге ауған қалың жұрт жайлы білеріміз мардымсыз екені, өткен ғасырдың 20-шы жылдары кеңес өкіметіне қарсы бағытталған Сібір тол­­қулары Қа­зақ­станның теріскейін де қам­тығаны, қор­дың бұл бағыттағы ғылыми-танымдық іс-ша­раларын кеңінен өрістету қажеттігі ортаға салынды.

Қордың бір бағыты – 1986 жылғы желтоқсанның ыз­ғарлы күндерінің шынайы тарихын ашу, оған қа­тысушылардың ер­лі­гіне лайықты бағасын бе­­­ру. Кеңес империясын­ тұң­­­­ғыш рет дүр сілкін­дір­ген қа­зақ жас­тарының жап­­­пай батыр­лығы мен отан­сүйгіштік сезіміне «оқи­­ға», «толқу», «қақты­ғыс», «қоз­­ғалыс» деген сияқ­­ты­ әр­түр­лі атау тағы­лып жүр.­ Сіз осы мәселемен 35­ жылға жуық жүйе­­лі түр­­­де шұғылданып келе­сіз. Парламентте арнайы ко­мис­­сияға жетекшілік ет­­тіңіз. Қай тұжырым қи­сын­ды?

– Санаға әбден сіңіріліп, таптаурын қағидаға айнал­дырылған «Желтоқсан оқи­ғасы» секілді қате түсі­ніктен арылуымыз қажет. «Оқиға» ұғы­мы тәулік ішінде өтіп жатқан талай шараның, әре­кеттің т.б. форматын, ата­уын ғана бере алады. Ал би­ік мақсат көзделіп, сол жолда халық біріккен, осы үшін әскер, милиция, сот күшімен қу­да­ланған, азапталған, өлті­рілген айрықша бас кө­те­ру мәртебесі – «көтері­ліс» болатыны сөзсіз. Біз осы ойды қоғамға үнемі айтып, дәлелдеп келеміз. Тарихи құбылысқа 1996 жылы өткен бірінші ғылыми-прак­­тикалық конференция­ мінбесінен «көтеріліс» де­ген анықтама берілген бо­латын. Отандық және шетел­дік ғалымдар осы тоқ­тамның байыптылығына ұйып, әлемге әсер берген Жел­тоқ­сан көтерілісіне ден қоя бас­тағаны байқалады. Желтоқсан көтерілісінің 30 жылдығы, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісінің, Алаш қозғалысының 100 жылдығы қарсаңында заманға да, ұр­паққа да ой саларлық зерттеулер жүргізілді. Алаш арыс­тарының азаттықты аң­саған арманын ұран етіп шыққан қазақтың өрімдей ұл-қыздарының ерлігі мен өрлігі ұлт тарихымен терең сабақтастығында. 

Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен 

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

Солтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу