Balalarǵa básire bereshekpiz

«Bárimiz de balalyq shaqtyń aýyly­nan­byz». Ol kezde bizge, ıaǵnı, kishkentaı oqyrmandarǵa arnap qazaqtyń eń myqty qalamgerleri jazatyn. Qasym Amanjolov, Ábý Sársenbaev, Toqash Berdıarov, Mu­qaǵalı Maqataev, Qadyr Myrza-Áli, Muzafar Álimbaev, Farıza Ońǵarsynova...

Егемен Қазақстан
05.10.2018 78
3

Balalarǵa básire» degen aıdarmen basy­lymdarda jarıalanatyn dúnıelerdi qyzyǵa, qunyǵa oqýǵa asyǵatynbyz. Balabaqshada júrip, bastaýysh synyp partasynda otyryp jattaǵan dúnıelerimizdiń birazy áli kúnge sanamyzda saırap turǵandaı. 

«Kúshigim meniń saqqulaq,

Keledi áne shapqylap» dep bastalatyn taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Onyń avtory qazaq ádebıetiniń klassıgi Berdibek Soqpaqbaev ekenin bilmeýińiz múmkin, biraq dál osy joldar sanańyzda tasqa basqandaı saqtalyp qalǵanyna kepildik beremiz. 

Sol sıaqty, alǵashqy shýmaǵy: 

«Uzyn qulaq sur qoıan, 

Estip qalyp sybdyrdy.

Oıly-qyrly jerlermen

Ytqyp-ytqyp júgirdi» dep bastalatyn eki-aq shýmaq taqpaq bar. Qatelespesek, avtory Toqash Berdıarov bolý kerek. Qarymdy qalam­ger qoıannyń túr-kelbetin, qımylyn, qorqaq minezin, búkil tabıǵatyn eki shýmaqpen kóz aldymyzǵa keltirip, usyna qoıǵan eken. Tanymdyq máni tap-tamasha. 

Ospanhan Áýbákirovtiń «Sút qalaı uıyq­tady?» degen ertegi óleńi she?! Dorbada turyp uıyp qalǵan sútti jany bar dúnıe sıaqty sýrettep, basy bar, aıaǵy bar, ekspozısıasy bar qyzyqty sıýjet quryp, ony qulaqqa quıyla ketetin óleńmen órnektegende, bala túgil eresektiń ózin eliktirip jiberedi. 

«Ish aýyrsa, tis aýyrsa,

Anam dári beredi.

Barlyq bala, barlyq ana,

Ony jaqsy kóredi» degen taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Anaǵa degen mahabbat, mamandyqqa degen qurmet, jan-jaǵyńa qamqor bolý sıaqty qasıetterdi balalarǵa kishkentaı kezinen bastap úıretýdiń úlgisi osyndaı-aq bolar. 

Muzafar Álimbaevtyń Ánýarbek Dúısenbıev, Múbárák Jamanbalınov syndy aqyndardyń tom-tom bolyp shyqqan kitaptaryn qazirgi peda­gog­tеr bilmeıdi-aý. Áıtpese sol kitaptarda bala­lar­ǵa arnalǵan shap-shaǵyn taqpaq, kólemdi ertegi, jańyltpash, jumbaq, sanamaq, sheteldik qalam­gerlerdiń aýdarmasy deısiz be, janyńyz qalaǵan janrǵa jatatyn jaýharlar tolyp tur emes pe?! 

О́kinishke qaraı, balabaqshaǵa baryp júr­gen baldyrǵandarymyzdyń qazirgi jattap júrgen dúnıelerine qarasań, qarnyń ashady. Apaılarynyń tildeı paraqqa jazyp bergen tórt jolyn tórt-bestegi bala túgili óziń ázer jattaısyń. Baldyrǵannyń jańa damyp kele jatqan tanymyna syımaıtyn uǵymdar, tartymsyz tirkester, kúrdeli sózder. Kishkentaılar taqpaqty jattap alǵanymen, sonyń ishinde kezdesetin túsiniksiz sózderge baılanysty «Konstıtýsıa degen ne?» «Shetel degen ne?», «Zańnyń baby degen ne?» dep suraqtaryn jaýdyrǵanda, qalaı túsindiretinińdi bilmeı shekeńnen ter shyǵyp ketedi. 

Aqyn-jazýshylar eshteńe jazbaıdy dep aýyzdy qý shóppen súrtýge bolmaıdy, árıne. Máselen, ótken jyly «Ádebıet portaly» uıym­dastyrǵan «Rýh» halyqaralyq ádebı konký­r­syn­da balalarǵa arnalǵan sapaly dúnıelerdiń az emestigin baıqadyq. Qul-Kerim Elemes, Serikbol Hasan, Ernur Seıdahmet, Lılıa Kalaýs syndy qalamgerlerdiń shyǵarmalary qazylar alqasynyń da, daýys bergen oqyrmandardyń da kóńilinen shyqty. Baıqaýǵa qatysqan júzge tarta úmitkerdiń ishinde basqa da tartymdy dúnıeler jetkilikti boldy. Alaıda baıqaýdan keıin sol shyǵarmalardy da, avtorlaryn da nazardan joǵaltyp aldyq. 

Qazaq balalar ádebıetiniń jazba úlgisin Ybyraı Altynsarınnen bastap tarqatyp júrmiz. Qarap otyrsaq, sodan bergi aralyqta osy taqyrypta qalam terbegen tulǵalardyń qaı-qaısysy da eldiń betke ustar tulǵalary bolypty. Sáken, Ilıas, Beıimbet, odan keıin Qalmaqan Ábdiqadyrov, Jumaǵalı Saın, Qasym Amanjolov, solaı jalǵasyp kete beredi. Jetpisinshi jyldary balalar men jastarǵa arnalǵan shyǵarmalardy jarıalaıtyn «Jalyn» baspasy ashylǵanyn da atap ótý kerek. Bir ǵasyrdan beri úzilmeı jalǵasyp kele jatqan osy úrdis sońǵy kezde álsiregendeı áser qaldyrady. 

Sóz basynda aıtqanymyzdaı, «Bárimiz balalyq shaqtyń aýylynanbyz». О́zimiz eseıgen­nen keıin sol «aýyldaǵy» baldyrǵandarǵa básire bereshek ekenimizdi umytpasaq eken. 

Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу