Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Егемен Қазақстан
12.10.2018 2661
3

Júz jyl buryn «Qazaq» gazetinde «Alash» partıasynyń baǵdarlamasy jarıalanǵany belgili. Bas-aıaǵy 10 tarmaqtan turatyn baǵdarlamanyń 10-tarmaǵy «Jer máselesi» dep atalady. Onda bylaı dep taıǵa tańba basqandaı kórsetilipti: «Jer jergilikti jurtqa berilý. Jer satý degen bolmaý, árkim ózi paıdalaný. Paıdasynan artyq jer satylmaı, zemstvoǵa alyný. Jerdiń keni, astyǵy, baılyǵy qazynaniki bolyp, bıligi zemstvo qolynda bolý». 

Iá, sodan bergi bir ǵasyr ishinde qazaqtyń keń-baıtaq jeri talaı quqaıdy kórdi. Tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý naýqanynda toqymdaı jerge deıin jyrtyldy. Otanǵa mıllıard put astyq bergen kezeńniń ózinde aýyl sharýashylyǵymen aınalysqandardyń aýzynan aq maı aqqan joq. Qalany et-maımen, sút-irimshikpen qamtamasyz etkenimen, tabys pen turmys deńgeıi áldeqaıda tómen deńgeıde bolǵany jasyryn emes. 

Táýelsizdik jyldarynda da aýyl gúldenip kete qoıǵan joq. Toqsanynshy jyldardaǵy toqyraýda tarap ketken aýyldar sany júzdep sanalady. Aýylmen birge aýyl sharýashylyǵy da quldyrady. Qazirdiń ózinde ekonomıkanyń draıveri bolýǵa tıis aýyl sharýashylyǵynyń IJО́-degi jalpy úlesi 5 prosentten aspaıdy. 

Agrarlyq sektordyń áleýeti kóterilmese, aýyl halqynyń da turmysy da jaqsaryp ketpesi túsinikti. Statıstıka komıtetiniń derekterine kóz júgirtsek, ótken jyldyń ortasynda elimizdegi ortasha eńbekaqy kólemi 149 951 teńgeni qurapty. Salalyq qurylymdar boıynsha aıtsaq, eń joǵary jalaqy qarjy jáne saqtandyrý qyzmetine eken – 315,3 myń teńge. Bul saladaǵylar ortasha respýblıkalyq deńgeıden 2 ese kóp aılyq alady. Aqparat jáne baılanys salasyndaǵy ortasha jalaqy 222 myń teńge shamasynda, ónerkásiptegilerdiń eńbekaqysy 202 myń teńgeden sál asady. Komıtet dereginde kórsetilgendeı, respýblıka boıynsha eń tómengi eńbekaqy aýyl sharýashylyǵy, orman jáne balyq sharýashylyǵy salasyna tıesili eken. Olar alatyn ortasha 88,3 myń teńge respýblıkalyq ortasha kórsetkishten 41,1 prosentke tómen. Mańǵystaý, Atyraý syndy shıkizat óndirisine ıek artqan óńirlerde, Astana men Almaty syndy basqarýshy organdar men iskerlik orta shoǵyrlanǵan qalalarda eń joǵary eńbekaqy tirkelgen. Al Jambyl oblysy, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan syndy aýyl sharýashylyǵyna arqa súıegen aımaqtardaǵy adamdardyń aılyǵyn aıtpasaq ta túsinip otyrsyz. 

Osydan bes jyl burynǵy statıstıkalyq derekke qarasańyz da dál solaı. Eń joǵarǵy eńbekaqy ken óndirý ónerkásibiniń ókilderi men karer qazýshylar alady – 249 myń teńge. Al egin egip, mal baqqandar taǵy da eń tómengi eńbekaqynyń ıegeri atanypty – 79 myń teńge. Astyqty aımaq, tósinde tórt túlik mal órgen aımaq Soltústik Qazaqstan oblysynyń halqy ortasha aılyq kórsetilgen óńirlerdiń tiziminde eń tómennen oryn alypty. Sonda, «Gúldense aýyl – gúldenemiz bárimiz» dep ándetkenimiz, urandatqanymyz qaıda qaldy? 

Anda-sanda aýyldarǵa aýyzsý tartylyp, at tóbelindeı halqynyń máre-sáre bolyp jatqany týraly estımiz. Aýyzsýdyń jetkeni qýanyshty jańalyq, árıne. Alaıda áli aýyzsý qubyry tartylmaǵan aýyldar áli de az emes. О́tken jyly Májilistegi parlamenttik tyńdaýda aıtylǵan derekterge súıensek, respýblıka halqynyń 87 prosenti ǵana taza sý tutynady eken. 6 601 eldi mekenniń 4 034-ine ortalyqtandyrylǵan sý júıesi tartylmaǵan. 1 104 aýylda sý táýligine 12 saǵattan az beriledi. Qazaqstanda alys aýyldardyń barlyǵyn taza sýmen qamtý 2025 jylǵa qaraı ǵana túbegeıli sheshilýi kórinedi. 

Jahan jurtshylyǵy 5G baılanystyń qyzyǵyna kenelip jatsa, bizde áli kúnge ınternetsiz, uıaly baılanyssyz otyrǵan aýyldar bar. Halqynyń sany myń adamǵa jetpeıtin talaı aýyldyń turǵyndary tyǵyz sharýasy shyqqanda bıik jer izdep, taý-tastyń basyna shyǵyp ketedi, olardyń «peregovornyı pýnktisi» sol jerde. Myń adam týraly aıtyp otyrǵanymyz, uıaly baılanys operatorlary odan az adam turatyn aýyldardy kózge ilmeıdi. Az adam úshin baılanys qosý operatorlar úshin tıimsiz. 

Dúnıe júzinde sıfrlandyrý dáýreni dáýir­legen kezeńde uıaly baılanysqa tirelip turǵan tirshilik kóp. Aýyl sharýashylyǵy da sıfrly teh­nologıalarǵa táýeldi. Jerdi qashyqtan zondylaý, kóktemgi egistik pen kúzgi jıyn-terim naýqanyn monıtorıngileý, dálme-dál eginshilik syndy jańashyldyqtardyń bárine joǵary jyldamdyqty ınternet kerek. 

Aıta bersek, aýyldyń muńy áli de az emes. Aýyzsý men ınternetten bólek, mektep, balabaqsha, medpýnkt, jol máselesi syndy problemalardy tize berýge bolady. Búginde Úkimet agrarlyq salany ekonomıkanyń draıverine aınaldyrý úshin kúsh salyp jatqany belgili. Bálkim, ol úshin aldymen aýyl turǵyndarynyń qarapaıym qajettilikterin óteý kerek shyǵar. Áıtpese, «Aýyl – altyn besik» ekenin aıtyp qansha maqtaǵanymyzben, aýyldaǵylar ozýdyń ornyna toza beretin túri bar.

Arnur ASQAR,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

20.02.2019

Алматы халқы жылына 50 мың адамға көбейіп келеді

20.02.2019

Әли Ахмедовтың қарсыласы анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу