Индонезиялық аралдың басынан бұлт арылмады

Күн Сигидегі мешіттің қалқасына еніп, ұясына қона бастады.7 жастағы Ранди Реналди тізерлеп, құлшылық жасауға беттеген. Кенеттен жер сілкініп, тербеле жөнелді. Мешіт теңселіп, күмбезі ортаға опырылып түсті. Бетон қабырғалар Рандиді алақанын жайған күйінде басып қалды.

Егемен Қазақстан
17.10.2018 2887
2 Сулавесиде зілзала мен цунамидің кесірінен 70 000 адам үйінен айырылды. Суретте: Палудегі қираған көпір

Ханна БИЧ, Мухита СУХАРТОНО,

«Нью-Йорк Таймс» – Сиги (Индонезия)

Дәл сол уақытта Сулавеси аралдарының орта тұсындағы ауданда 15 жастағы Приска Су­санто да құлшылығын енді аяқтап болған еді. Бұл – оның Інжіл үйрету лагеріндегі алғашқы күні. Мұнда да жер шайқалып, тасқын су шіркеуді бірнеше шақырым­ға ағызып, қиратып, бір сәтте үйіндіге айналдырып, ақырында ғимараттың сүйірленген шатырын да жұтып жіберді. 

Төбесінен қарасаң, теңіз жұл­дызына ұқсайтын шығыс Индо­не­зиядағы Сулавеси аралы маг­нитудасы 7,5 балдық зілзала мен бірнеше метр биікке көтеріл­ген цунамидан зардап шекті. Бұл мекеннің басынан қара бұлт арылмай-ақ қойды. Арал тұр­ғын­дары бірнеше дінге бөлінген. Табиғи апаттар және мұсылман­дар мен христиандар арасындағы кикілжіңдер тоқтаған емес. 

Жарты ғасырдан аса уақыт ішінде Сулавеси аралы ондаған зілзала, көшкін, су тасқыны, цунами, жанартау атқылауын бастан кешірді. Сонымен қа­тар елдегі халықтың жарты мил­­лионға жуығын жалмаған анти­ком­­мунистік жарылыстар, мек­теп­тегі оқушыларға дейін ара­ласқан секталық тартыстар да бар. 

Таяуда, 28 қыркүйекте болған қос апаттан екі мыңға жуық адам қайтыс болғаны анықталды. Олардың көбі үйінділердің астында қалып, цунами толқындарынан қашып құтыла алмаған сыңайлы. Қираған ғимараттарды тазалау айларға, тіпті жылдарға созылуы мүмкін. Апат болған күні ешқандай ескерту дабылының дауысы естілген жоқ. 

«Сулавеси – талай апатқа тап болған мекен», дейді индо­незиялық қызыл крест ұйымының еріктісі Раман Кило. Ол аралдың солтүстігіндегі Інжіл лагерінің үйіндісін аршуға көмектесіп жүр. 

Аймақтың орталығы Палу қаласының мұсылмандары мен христиандары дәстүрлі діннен бас тартудың зардаптары осындай табиғи апат ретінде келіп жатқан жоқ па деген мәселені көтеріп жүр. Жалпы, мұндағы ибраһимдік діндерді араб саудагерлері мен еуропалық колонистер әкелгені белгілі.
Өткен айдағы цунами Палудегі мәдени спорт фестивалімен тұс­па-тұс келген-ді. Тұрғындар ани­мизмді коммерциялық мақсатта қол­данып, көне емделу дәстүрін қайта енгізу Сулавесидегі табиғи тең­дікті бұзатынын айтып шағым­данған еді. 

Оған себеп те бар. Мәселен, үш жыл бұрын фестивальдың ал­ғаш­қы ашылу салтанатында ай­лақта қолтырауындар қаптап кет­ті. Был­тыр дауыл тұрып, бәрін қи­рат­қан. Биыл цунами демалушы­лар мен күзетшілерді шайып кетті. 

Апаттан кейін, 3 қазанда арал­дың солтүстігіндегі Сопутан жанартауы атқылап, түтін мен күл 4 шақырым биікке көтерілді. Индонезияның басым бөлігі, Сулавеси аралы «Отты сақина» деп аталатын Тынық мұхитындағы доғада орналасқан. Бұл мекен – жердегі ең сейсмикалық аймақ. 

«Табиғат әрдайым белгісін көрсетіп отырады. Ол өзіне зиян келтіргенді жақтырмайды», дейді Палудың бұрынғы мэрі Русди Мастура. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

22.01.2019

Жастар жылының логотипі бекітілді

22.01.2019

Жол азабына ұшырағандарға шекарашылар көмекке келді

22.01.2019

Р.Бекетаев: мемлекеттік сатып алуларға қатысу үшін салық төлеу керек

22.01.2019

Жаңақала ауданында жоғалған адам табылды

22.01.2019

Сенатта халықаралық құжаттар қаралды

22.01.2019

Федерация кубогында ел намысын кімдер қорғайды?

22.01.2019

Төсек тартқан науқасты үйде күтетін «Үйдегі Хоспис» жобасын қолға алу керек

22.01.2019

Қарағанды облысында адасқандар құтқарылды

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу