Ауаны жаппай ластау көрінісі

Кейінгі он жылдықта АҚШ пен Еуропа көмірқышқыл газын шығаруды азайту бойынша бірқатар маңызды қадам жасады. Мұндай әрекет климаттың өзгеруімен күрестегі жақсы үдерістің белгісі саналуда. 

Егемен Қазақстан
17.10.2018 3847
2

Брэд ПЛАМБЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Бірақ сауда нарығына назар аударғанда, мұндай қадамдардың әсері керемет емес екеніне көз жетеді. Көптеген дамыған мемлекеттер өздеріндегі көмірқышқыл газын шығару көлемін шетелден тауар әкелу арқылы азайтты. Болат, цемент секілді өнімдерді ішкі нарықта шығарудың орнына Қытайдың зауыттарынан тасыды. 

Мәселен, Ұлыбритания парниктік газ бөлу көлемін 1990 жылға қарағанда 2015 жылы үш есеге азайтты. Алайда, Лон­дон­дағы биік ғимараттар мен көлік­терді жасауда қолданылатын импорт­талған темірлерді есепке алсақ, Ұлыбританияның кө­мірқыш­қыл газын тұтыну көлемі айтар­лықтай артады. Өйткені шетелден әкелінген темірді қорыту кезінде ауаға көп мөлшерде парниктік газ бөлінеді.

«Бұл – үлкен мәселе. Егер мемлекет климат жылынуына қарсы күресін шетелде көмірқышқыл газын шығаруға үлес қосу арқылы жүргізетін болса, бізде ешқандай алға жылжу болмайды», дейді зерттеуші ғалым Али Хасанбейги. Ол – Global Efficiency Intelligence консалтингтік фирмасының төрағасы. 

Доктор А.Хасанбейги сауда арқылы жаһандық көмірқыш­қыл газын шығару жөніндегі жаңа ғылыми жұмыстың авторы. Зерттеуде әлемдегі жалпы парниктік газ шығарылымының 25 пайызы жоғарыда айтылған тәсіл арқылы жасалатыны айтылады. Ғылыми жұмыста мұны «көмірқышқыл тесігі» деп атайды. Себебі мемлекеттер өздері импорттап отырған тауарды өндіру барысында қаншалықты парниктік газ бөлінгеніне мән бермейді. 
Былтыр күзде Калифорниядағы заң шығарушылар болатты сатып алушылар үшін «төмен көмірқышқыл газы» стандартын енгізді. Қоршаған ортаны қорғаушылар мұны климат жөніндегі саясаттағы жаңашыл қадам деп есептейді. 

Тағы бір зерттеуде мәселенің мәніне тереңірек үңіліп көру үшін бұған дейінгі зерттеуге сүйене отырып, жаһандық саудадағы көмірқышқыл газының үлесін анықтауға талпыныс жасалды. Онда ойыншық пен кеңсе құралдарынан әйнек пен алюминийге дейінгі 15 000 саладағы сауда айналымы сараптамадан өткен. 

Таңданудың реті жоқ, әлемдегі көмірқышқыл диоксидін ең көп шығаратын Қытай шартараптың басты өнім өндірушісіне айналып отыр. 2015 жылы Қытай зауыттарынан бөлінген парниктік газ мөлшерінің 13 пайызы басқа елдер үшін өнім шығарудан пайда болған. Ауаны ластаушы тағы бір мемлекет Үндістанда бұл көрсеткіш 20 пайызға жеткен. 

Зерттеушілердің сөзіне сүйенсек, АҚШ әлемдегі ең көп «көмірқышқыл газын шығаратын өнімдерді тұтынушы» елге айналған. Егер америкалықтар тұтынатын, импортталған бүкіл киімдер мен басқа тауарларды, қолданатын көліктерді шығару барысында ауаның ластану көлемін есептесек, елдегі көмірқышқыл диоксидін тұтыну мөлшері 14 пайызға артады. 

1995 және 2015 жылдар аралығында Жапония мен Гер­мания секілді дамыған елдер парниктік газ бөлу мөлшерін азайтты. Алайда, олар тауарды Қытайдан алатындықтан, ондағы өндіріс кезіндегі ауаның ластану көлемі 2-3 есеге артып кеткен. 

Париж келісіміне сәйкес, мемлекеттер шекарасы аумағында бөлінетін көмірқышқыл газына жауапты. Сарапшылар мұның қаншалықты әділ екенін әлі күнге талқылап келеді. Қытай мен Үндістанды бай мемлекеттер тұтынатын тауарды өндіру барысында көмірқышқыл газын көп шығарғаны үшін айыптау қаншалықты әділ? Сондай-ақ олар осындай зауыттардан, ондағы жұмыс күшінен пайда көріп отырғаны туралы не айтамыз?
Цемент және болат индус­трияларының шетелге кетуі лас­тану ережесі қатаң сақталмай­тын елдердегі көмірқышқыл газын көп бөлетін зауыттар­дың көбеюіне әкеліп соғады. Мұның бір шешімі ретінде әлем елдерінің бәрі ортақ келісім жасауы керек. 

Алайда, шынайы өмірде мұ­ның орындалуы екіталай. Фран­ция пре­зиденті Эммануэль Мак­рон секілді саясаткерлердің Еуро­паға импортталатын өнімдер­ге көмір­қыш­қыл салығын салу жөніндегі бас­тамасы лайықты қолдау тапқан жоқ. 

«Жер климаты» фирмасының төрағасы Крис Эриксонның ай­туын­ша, елдер арасындағы ашық­тық алғашқы қадам болар еді. Оның фирмасы әлемдегі компа­ниялардың қоршаған ортаға әсерін азайтуға көмектеседі. К.Эрик­сонның компаниясы қолда бар түр­лі бетон қоспаларының зерттеу базасын жасақтаған. Бұл архитек­тор­ларға парниктік газды аз шығаратын материалдар табуға көмектеседі. 

Өз кезегінде мұндай қадам кө­мір­қышқыл газы шығарылымын азайтуға септігін тигізеді. «Компа­ния­лар мұны мойындамаса да, өзгерістің болатынын бәрі сезеді», дейді К.Эриксон. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

22.01.2019

Жастар жылының логотипі бекітілді

22.01.2019

Жол азабына ұшырағандарға шекарашылар көмекке келді

22.01.2019

Р.Бекетаев: мемлекеттік сатып алуларға қатысу үшін салық төлеу керек

22.01.2019

Жаңақала ауданында жоғалған адам табылды

22.01.2019

Сенатта халықаралық құжаттар қаралды

22.01.2019

Федерация кубогында ел намысын кімдер қорғайды?

22.01.2019

Төсек тартқан науқасты үйде күтетін «Үйдегі Хоспис» жобасын қолға алу керек

22.01.2019

Қарағанды облысында адасқандар құтқарылды

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу