Дэнис Кин: Алматыдағы мозаикаларды сақтап қалғым келеді

Алматының көрікті көшелерімен біте қайнасып кеткен монументтік картиналарды жиыстырып, бас-аяғын мұқият түгендеп жүрген жалғыз адам бар. Ол – алматылық Дэнис Кин. Оның елдегі монументтік бейнелеу өнері саласының бүгінгі жай-жапсары, Monumental Almaty жобасының маңызы, болашақ жоспары жайындағы әңгімесін назарларыңызға ұсынып отырмыз. 

 

Егемен Қазақстан
17.10.2018 2191
2

– Дэнис, сізді көпшілік мо­нументтік бейнелеу өнері саласының зерттеушісі ре­тін­де біледі. Жалпы, Қазақ­стан­да қашаннан бері тұра­сыз? 

– Алғаш 17 жасымда студент алмасу бағдарламасы арқылы Алматыға оқуға келіп, қазақ тілі мен орыс тілін үйрене бастадым. Кейін туып-өскен жерім АҚШ-тың Калифорния штатына оралған соң, лингвистика саласына ден қойдым. Қазір бес жылдан бері Алматыда тұрып жатырмын. Қала архитектурасы мен инфрақұрылымындағы, тіршілігіндегі кей жайттар мені қы­зықтыра түсті. Алайда ағыл­шын тілінде мардымды дерек табу қиынға соқты. Қаланың көрікті жерлерін жаяу аралап, фотосуретке түсіріп, қала туралы блог жүргізе баста­дым. Осылайша Walking Almaty жо­басы туристер мен алматы­лықтар арасында кең танылып, таралып кетті. 

– Жақында ғана әлеу­меттік желіде мозаикамен бе­зен­дірілген ескі ғимараттың бұзылғалы жатқанын айтып көмек сұраған едіңіз. Ол іс қалай реттелді?

– Қарасай ауданы, Теректі ауылындағы мозаиканы сақтап қалу туралы соңғы сәтте әлеу­меттік желіге көмек сұрап жазуыма тура келді. Мекеменің иесі мозаиканы тездетіп ше­шіп алмасақ, ғимаратты құ­ры­лыс мақсатында бұзып жат­қанын хабарлаған еді. Қайда хабарласпадық. Әкімдікке де шықтық. Ақыр соңында желі­дегі жазбамызды көрген бір кәсіпкер қажетті техника беріп, мозаиканы шешіп алу үшін әлгі жерге бардық. Бір қабырғасын әлдеқашан бұзып тастаған екен. Кешкісін мекеменің қо­жа­йыны мозаика өзіне керек екенін айтып, айнып қалыпты. Қа­бырғадағы ірі панноның құр­дымға кеткені өкінішті, деген­мен екінші қабырғадағы суретті сақтап қалуға титтей де болса ықпал еткенімізге қуаныш­тымыз. Бұл 1981 жылы жасалған Борис Чувылконың мозаикалық шығармасы болатын. 

– Жалпы, монументтік бей­­не­леу өнері саласына қы­­­зы­­­ғушылығыңыз қалай бас­тал­ған еді? Monumental Alma­ty жо­басы сізге неліктен қым­бат?

– Алматыға алғаш келген күнім әлі есімде. Кеңестік мону­менттік реализмнің қазақ­стандық дамуы мен монументтік нақыштағы сәулет құрылыстары мені ерекше таңғалдырды. Мұндай тамаша өнер туындыларын Америкада еш жерден көре алмайсыз. Қараусыз жатқан көркем туындыларды сақтап қалғым келді. Осы мақ­сатта Monumental Almaty сай­тын құрып, 100-ден астам фрес­ка, мозаика, витраж сынды кескіндеме жұмыстары туралы деректерді топтастырдым. Мен болмасам да, өнерге бейжай қарамайтын өзге біреу жана­шырлық танытқан болар еді.

– Қандай монументтік кес­­кіндемені ерекше айтар еді­ңіз?

– Ең сүйікті компози­ция­лардың бірі ретінде «Алматы» қонақүйінде орналасқан «Еңлік-Кебек» панносын (Молдахмет Кенбаев, Николай Цивчинский, 1965 жыл) айтар едім. Мұнда тарихи жырдың бар болмысы айшықталған, анық көрінеді. Солдан оңға қарай екі жастың та­ныстығынан басталып, ға­шық­тық күресі жолындағы сын-қатер түгел баяндалған. Қиы­мыл-қозғалыстары қандай шынайы, дәл жанды сурет сияқты. 

 «Еңлік-Кебек» панносы, Молдахмет Кенбаев, Николай Цивчинский, 1965 жыл

– Жұмыс барысында қан­дай кедергілер жиі кездесті?

– Қандай қиындыққа тап болмадық дейсіз. Байқауымша, Қа­зақстанда зерттеу жұмыс­тарын жүргізу, яғни тиісті ақпа­ратқа қол жеткізу оңай емес. Әсіресе Ұлттық кітапхананың жұмыс істеу жүйесі көңілімнен шық­пады. Қызметкерлер тап­сырыс берген кітаптың жоға­лып кеткенін айтты. Бұл Ұлт­тық қор емес пе, кітаптың жоғалып кеткені қалай? Мені аса таңғалдырған осы жайт бол­ды. Екінші жиі кездескен мәселе, ғимарат иелерімен тіл табыса алмадық. Олар мону­менттік туындыларды суретке түсіруді ерекше құпия санап, рұқсат бермейтін. Мәселен, Н.Сац атындағы балалар мен жасөспірімдерге арналған мем­ле­кеттік академиялық орыс театрының маңдайшасындағы кескіндемені фотоға түсіре ал­ма­дық. Мекеме басшылығы жата кеп, қарсылық танытты. Жалпы идеямызды бірден тү­сіне қоятындар аз. 

– Қолдаушылар болды ма?

– Бастапқыда жобаны өз қаржыммен жалғыз атқа­рып жүрдім. Әйткенмен сон­ша­лықты қалталы адам емеспін. Уақыт өте келе тиісті орындарға хат жолдау кезінде Қазақстан Суретшілер одағы, Алматы әкім­дігінің туризм басқармасы қол­дау көрсетіп, бірқатар жұмы­сымызды жеңілдетіп бергені рас.

– Қала әкімдігіне атал­ған жобаңызды ұсынып көрме­діңіз бе? 

– Әзірге әкімдіктің туризм бас­қармасымен ғана жұмыс атқарып көрдік. Алдағы күндері Мәдениет басқармасымен жо­лы­ғып, осы мәселені күн тәр­ті­біне қойғымыз келеді. Өйт­кені тарихи маңызы бар ұлт­тық мұраларды сақтау жұмыс­тары олардың тікелей мін­деті. Қаншалықты құнды дүние­лер­дің қараусыз жатқанын тү­сін­се екен дейміз.

– Қазірге дейін қанша мо­нументтік-сәндік кескіндеме туын­дыларын сақтап қала алдыңыздар? 

– Алғашқы жақсы естелік­тердің бірі Достық –  Қажымұқан көшелері қиылысындағы жер­асты өткелімен байланысты. Аудан әкімдігімен ке­лісімге келіп, осы жерас­ты өткелінің қабырғасына қа­­шалған туындыны сақтап қалуға уағдаласқан болатынбыз. Илья Малков бас­таған жас суретшілер қол ұшын созып, кескіндемені реставрациядан өткіздік. Естеріңізде болса жоғалып кетіп, қайта табылған Молдахмет Кенбаев пен мүсінші Николай Цивчин­скийдің «Сұлушаш» панносы суретшінің ұлы Алпамыс Кен­баевтың арқасында Алматы қаласы әкімдігінің қолда­уымен Көктөбеге қойылған болатын. Бұл бір ғана мысал. Қала билігі өзге де артефактілерге назар аударып, сақтаудың заң­ды жолдарын ойластырса екен. Меніңше, бұл бағыттағы жұмыстар енді ғана басталды. Алдымен көпшілікке мұн­дай тарихи туындыларды сақтап қалудың не себепті ма­ңызды екенін түсіндіріп алуы­мыз қажет. Қазіргі уақытта осы са­лаға қатысы бар тиісті ұйым­дармен бірлесіп, зерттеу жұ­мыстарын бастадық. Яғни, кес­­кіндемелердің туу тарихын, авторын анықтау тәрізді жұ­мыстарды жүйелеп жатырмыз. 

– Ал Қазақстанның өзге қалаларындағы монументтік картиналардың жайы қалай?

– Келешекте өзге қалалардағы мұралардың сақталуы бойынша жұмыстарды қолға алғымыз келеді. Алайда өзге аймақтарды аралау үшін қосымша қаржы мен уақыт керек. Әрине, өзге қалаларға қарағанда мұндай арт объектілер Алматы аумағында жақсы сақталған. Астана, Қарағанды қалаларындағы нысандардың басым көпшілігі қаладағы құрылыс жұмыстары кезінде жойылып кеткен тәрізді.

– Алдағы жұмыс жоспарыңызды қай тарапта жалғастырмақсыз?

– Назардан тыс қалған монументтік кешендерді іздестіріп, бір жүйеге түсіру басты мақсатымыз болып қала бермек. Одан бөлек Қазақстандағы нақыш, фреска, мозаика және витраж картасын жасап, монументтік-сәндік кескіндеме туындылары туралы кітап жазғым келеді. Елдің тарихы мен дәстүрін баяндайтын монументтік өнер композицияларын мемлекет өз бақылауына алуы тиіс. Замандастарыма, мұның маңызды іс екенін түсіндіргім келеді.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен  Ая ӨМІРТАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу