Halyqaralyq bedel jáne syrtqy saıasat

Álemdik úrdister jyldamdap, halyqaralyq qatynastar shıeleniske túsken zamanda tıimdi syrtqy saıasatty iske asyra alǵan memleketter tabysty damıdy.

Егемен Қазақстан
05.11.2018 441
3

Eldiń tıimdi syrtqy saıasaty túptep kelgende, onyń ekonomıkalyq qýatynyń damýyna, syrtqy saýdasynyń óristeýine, sheteldik ınvestısıany kóptep tartýyna, memlekettik qaýipsizdiginiń nyǵaıýyna qyzmet etedi. Qandaı eldiń bolsyn básekege qabiletti bolýy onyń tıimdi syrtqy saıasatyna táýeldi. Jahandyq qatynastar álemdegi 200-ge jýyq memlekettiń ózara baılanystary ǵana emes, ózara básekelesý jáne ózara kúresý alańy. 

Árıne, álemdik tártipti ornatýda óz oryndaryn alǵan basym derjavalar AQSh, Qytaı, Japonıa, Germanıa, Reseı, Túrkıa sıaqty memleketter óz múddelerin qorǵaýdyń túrli tásilderi men mehanızmderin jolǵa qoıyp alǵan. Olardyń strategıalyq basymdyqtary álemniń kez kelgen núktesinde kúshpen, áskerı faktormen qorǵaýǵa alynady. Al Qazaqstan sıaqty memleketter kúsh kórsetý faktoryna súıene almaıtyndyǵy aqıqat. Son­dyqtan bizge beıbitshilikti, yntymaqtastyq, ózara paıdaly ekonomıkalyq, saýda, mádenı, ǵyly­mı baılanystardy damytý mańyzdy bola túsedi.

Elbasynyń 2019 jylǵa arnalǵan Joldaýynda Qazaqstan halqynyń ál-aýqatynyń ósýi men tıimdi syrtqy saıasat júrgizýdiń dıalektıkalyq ózara táýeldi baılanysy atalyp ótilgen. Eldiń táýelsizdigimen birge bastalǵan kopvektorly syrtqy saıasatymyzdy synaýshylar barshylyq. Ustamdy saıasattanýshylardyń bul syndarǵa beretin jaýaby men argýmenti bar.

Birinshiden, kopvektorly syrtqy saıasattyń arqasynda Qazaqstannyń terıtorıalyq tutastyǵyna nuqsan keltiretin birde-bir áskerı, kúsh kórsetý ınsıdenti bolǵan joq. Eldiń qurlyqtaǵy, teńizdegi shekarasy shegendeldi. Álemdik basym derjavalar Qazaqstannyń shekarasynyń myzǵymastyǵyn zańdy shartpen moıyndady. Ekinshiden, álemdik qaýip-qaterlerdiń negizgi baǵyttary bolyp sanalatyn halyqaralyq terorızmge, dinı ekstremızmge, narkotrafıkke qarsy kúresýdiń tıimdi, kúshti joldary iske qosyldy. Qazaqstan álemdik qaýip-qaterlerge halyqaralyq qoǵamdastyqpen birlesip kúresýge qol jetkizdi. Úshinshiden, elimiz álemdik ekonomıkalyq tártipterdiń arhıtektonıkasynan óz ornyn alýda. Árıne ázirshe el tabysynyń 25 prosentten astamy shıkizat ónimderin satýǵa táýeldi. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan álemdik naryqqa ózine tán taýarlarymen, sapaly azyq-túlik ónimderimen shyǵýǵa daıyndalýda. Bizdiń un, et, maı, teri sekildi ónimderimizge suranys arta túsetinine kózimiz jetýde. Sondyqtan agroónerkásip keshenin damytý kezek kúttirmeıtin máselege aınalyp otyr. Tórtinshiden, Qazaqstan álemdik derjavalar Reseı, Qytaı, AQSh-pen oıdaǵydaı qarym-qatynastar ornatýǵa qol jetkizý arqyly óziniń geosaıası jaǵdaıyn eleýli jaqsartty. «Eýropaǵa jol» dep atalǵan syrtqy prınsıpi eldiń Eýroodaq memleketterimen tyǵyz qatynastaryn qamtamasyz etti. 2010 jyly Eýropadaǵy yntymaqtastyq jáne qaýipsizdik uıymyna tóraǵalyq etý, osy uıymnyń Astanada VII sammıtin ótkizý eldiń halyqaralyq bedelin ósirip, álemdegi ımıdjin jaqsartty. 2011 jyly Qazaqstannyń quramyna 50-den astam musylman elderi kiretin Islam konferensıasy uıymyna tóraǵalyq etýi elimizdiń ıslam ýmmasy aldynda bedelin ósirdi. Bizdiń eldiń usynysymen bul uıym Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy dep atalatyn boldy. Atalǵan álemdik uıymdarǵa tóraǵalyq ete otyryp Qazaqstan jahandyq qaıshylyqtar kózi bolyp otyrǵan Aýǵanstan, Prıdnastrove, Taýly Qarabaq, Sırııa máselelerin sheshýde óz úlesin qosty. Ásirese «Astana prosesi» degen ataýǵa ıe bolǵan kelissózder Sırıadaǵy soǵysty toqtatýǵa eleýli túrde yqpal etýde. Besinshiden, Qazaqstan orta kólemdi, táýelsizdigin jańadan alǵan, óziniń syrtqy saıasatynda beıbitshilikti ustanǵan jas memleket. Bizdiń el álemdik qaýip-qaterler men qaıshylyqtardy álemdik qoǵamdastyq birlesip qana sheshe alatyndyǵyn jaqsy túsinedi. Sondyqtan Qazaqstan jahandyq qaýipterge, qaıshylyqtarǵa, tehnogendik, tabıǵı apattarǵa qarsy álemdik qoǵamdastyqtyń pozıtıvti áreketteriniń qandaı da bolmasyn baǵyttaryn qýattaıdy.

Qazaqstannyń atom energıasyn tek beıbit salada qoldaný týraly naqty usynystaryn da álemdik qoǵamdastyq qoldap otyr. О́skemendegi Úlbi metalýrgıalyq kombınaty janynan Iаdrolyq otynnyń halyqaralyq bankin qurý beıbit atom baǵdarlamasyna qosylǵan zor úles boldy. Tómen baıytylǵan ýrannyń kepildi qoryn jasaý arqyly atom elektr stansalaryn salatyn memleketterge kómek kórsetilýde. Bir sózben aıtqanda, Qazaqstannyń syrtqy saıasatta júrgizilgen sharalary onyń tıimdiligin dáleldeýde. Elimizdiń saıası jaǵdaıy óziniń turaqtylyǵymen erekshelenýde. Damyǵan memleketter elimizben qarym-qatynastaryn barlyq salalarda damyta berýge múddelilik tanytýda. Elbasynyń sońǵy kúnderdegi Fınlıandıaǵa, Belgııaǵa saparlarynyń nátıjeleri sonyń aıqyn dáleli. Qazaqstannyń tıimdi, kúshti syrtqy saıasaty onyń halyqaralyq bedeliniń kepili bolyp otyr.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.01.2019

Елімізде бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттік құрылады

15.01.2019

Македония бұдан былай екі тілді мемлекет

15.01.2019

Астанада алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсетушілер саны ұлғаяды

15.01.2019

Жер үшін жетпіс мың арызды арқалаған Ақтау

15.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Никол Пашинянға құттықтау жеделхатын жолдады

15.01.2019

Зарина Дияс Australian Open турнирінің алғашқы кезеңінде сүрінді

15.01.2019

Елбасының Жолдауы – еліміздің кемел келешегі

15.01.2019

Бүгін Википедияның он сегізінші туған күні

15.01.2019

Әулиеаталық «Ақкербез» би ансамблі Әбу-Дабиде өнер көрсетеді

15.01.2019

Мемлекеттік сатып алу жүйесін жетілдіру жалғасып жатыр

15.01.2019

Көкшетауда Құран жаттау орталығы ашылды

15.01.2019

2018 жылдың 11 айында Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 20,5 пайызға өскен

15.01.2019

Аршалы ауданының халқы суды үнемдеуге көшеді

15.01.2019

ҚР ҰЭМ: 2018 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның ІЖӨ өсімі 4,1% құрады

15.01.2019

Ақкөл – Қазақстандағы алғашқы «ақылды қала» болады

15.01.2019

Аида Балаева: Қазақ әдебиеті антологияларын БҰҰ-ның 6 тіліне аудару - ерекше жоба

15.01.2019

Полиция департаменті: Алматыдағы қылмыстық жағдай тұрақты

15.01.2019

Ж.Қасымбек: Өнімді ілгерілету кезіндегі техникалық кедергілерді жою бойынша жоспар әзірленді

15.01.2019

Екпеден бас тартудың салдары

15.01.2019

Артем Захаров: Азия чемпионатында күтпеген жайттар болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

«Birlikten» – Jastar jylyna deıin

Tarıhı derekterge kóz júgirter bolsaq, Uly dalada qanat jaıyp, qaǵanat qurǵan túrki halyqtary, onyń ishinde kóshpendiler kóshiniń erekshe jaýjúrek qazaq ulysy el isine jas tulǵalardy erte aralastyra bilgen. Ol úrdis ult táýelsizdigin saqtap qalý jolynda sonaý Kúltegin zamanynan beri úzilmepti. Uly qaǵan jaıly kóne tas jazbalarda onyń on alty jasyna kelgende alty chýb soǵdylarǵa qarsy attanyp, jıyrma bir jasynda Chacha Seńmen shaıqasqany aıtylady. Odan beride úsh júzdiń basyn qosqan qazaq hany Abylaı sultan jıyrma jasynda erligimen elge tanylyp, memlekettik iske jastaı aralasqanyn bilemiz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу