Шерағаң шерткен шер

Қазақ журналистикасының қара нарлары Шерхан Мұртаза мен Камал Смайыловтың «Егемендегі» хаттары кезінде қоғамдық санаға серпіліс әкелгені бәлім. «Қадірлі Камал Дос!», «Қадірменді Шерхан!» деп бастап, ел өмірінің қалтарыс-бұлтарыстағы бүкіл проблемасын жіпке тізіп көрсеткен, одан шығатын жол іздеген екі тұлғаның хаттарын қазір оқысаң, алысты болжай білген көрегендігіне еріксіз таңғаласың.

Егемен Қазақстан
13.11.2018 773
2

Тоқсаныншы жылдардың басында жазылған хаттардың біріне Камал Смайлов былай дейді: «...Интернет» деген бүкіл әлемдік ақпарат жүйесі бар. Оған жүзден аса ел кірген. Соның бірі – Қазақстан. Әркім өзінің үстеліндегі компьютерден модемдік байланыс жүйесі арқылы әлгі интернетке шығады да, қалаған жерден қалаған мағлұмат-ақпаратын тауып алады. Бұл бір ғажап. Арнайы шағын бейнекамера орнатса, сөйлескен екі жақ бір-бірін көріп отырады, көп адам қатыстырып, үйден шықпай-ақ кеңес-мәслихат өткізуге де болады. ...Ал оның электронды пошта деген түрімен дүние жүзінің қай бұрышындағы адаммен болсын, оның шифрі мен кодын білсең, бірден хабарласуыңа болады».

Бүгінде жанымызды салып дамытудың қамын жасап жатқан цифрландырудың артықшылығын жарықтық он бес жыл бұрын біліп, ақпараттық кеңістіктегі артықшылықтарын, көршілес елдердің ақпараттық кеңістігіне хабар таратудың тиімділігін айтып кетіпті: «Интелсат» деп аталатын халықаралық спутниктің бір бұрышын Қазақстан жақында сатып алды. Алматыдағы, облыс орталықтарындағы  хабарды беретін санды қондырғылар арқылы сол «өзіміздің» спутникке де шыға аламыз, өз телехабарымызды сол арқылы басқа елдерге таратамыз».

Бүгінде халықтың цифрлы сауатын арттырмайынша, экономиканы да, әлеуметтік жағдайды да дамыту мүмкін емес екенін түсініп, елімізде ЖОО-ларда да, мектептерде де оған баса назар аударылуда. 1994 жылдың қарашасында, яғни тура 24 жыл бұрын Камал Смайылов ол туралы: «Осынша ғаламат дүниелерді біздің, өзіміздің жастар игеріп, меңгеріп әкетсе ғой. Әзірше шетелдіктер үйретіп жатыр. Ертең қалай болады? Бір қауіп бар... Сонша техника құдіреттеріне ие болып отырған Қазақстанда алыс аудан, ауылдармен байланыс әлі нашар», депті.

Шерағаң ше? Ол не деп жауап беріпті деген қызығушылықпен одан әрі оқисың. Айбарлы қаламгер: «...Сен «Интернет», «Интелсат» дейсің. «Оптикалық талшықтар байланыс кабелі» дейсің. Оу, жарқыным, сен ауылға шықпағалы көп заман өткен-ау, сірә. Ауылдағы мектепте сенің әлгі айтқандарың өңі түгіл, түсіне де кірмейді. Компьютер дегеннің не екенін білмейді. ХХІ ғасырға біздің ауыл жастары шала сауатты, дүмбілез күйінде барады. Сен айтқан кереметтерді білсе, тек шет елге шығып оқитын шонжарлардың балалары ғана біледі...» дейді күйініп.

Шындығында, екеуінің де ой-пікірі ақиқаттың ауылымен қоңсылас. Озық техниканың артықшылығын тереңірек білетін Камал Смайыловтың да, ауыл десе, халық десе жүрегі қан жылайтын Шерағаңның да айтқандары рас еді.

Сол хаттар жарияланғаннан бергі аралықта түк өзгермеді деп ауызды қу шөппен сүртуге әсте болмайды. Кейінгі жылдары ақпараттық технологияны дамыту, ел өмірінің сала-саласын цифрландыру біршама жолға қойылды. Қалаларға жылдамдығы жоғары интернет жетті, алыс ауыл-аудандардағы оқушылар компьютерді пістедей шағып тастамаса да, әліппесін бір адамдай білетін жағдайға жетіп қалды. Елбасының бастамасымен «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы қолға алынды.

Өткен жазда Үкімет отырысында Премьер-Министр Бақытжан Сағынтаев қалалар мен ауылдарды интернетпен қамтамасыз ету уақыт талабы екенін айтқаны есімізде. «Бұл уақыт талабы, көптеген мемлекеттердің күн тәртібіне алынған. Тек белсенді жұмыс істеу керек. Негізгі мәселе – өңірлердегі интернет жылдамдығы: байланыс бар, интернет бар, тек жылдамдығы өте төмен», деген Премьер Ақпарат және коммуникациялар министрлігіне мемлекеттік органдармен бірлесіп жылдам интернетпен қамту бойынша шаралар қабылдауды тапсырған-ды. Енді Үкімет жыл соңына дейін кең жолақты интернет тартуды бастап, келер жылы 5 G енгізуді қанатқақты режімде қолға алмақ.

Ақпарат және коммуникация министрлігінің хабарлауынша, «Ауылдық елді мекендерді талшықты-оптикалық байланыс желілері технологиясы бойынша кеңжолақты қолжетімділікпен қамтамасыз ету» жобасын іске асыру еліміздің 1249 ауылындағы мемлекеттік органдарды және бюджеттік мекемелерді талшықты-оптикалық байланыс желілері технологиясын қолданумен байланыс қызметіне қосуға мүмкіндік береді. Тамыз айында Үкімет отырысында Ақпарат және коммуникациялар министрі Д.Абаев 5G ұялы байланысын Қазақстан аумағына енгізу Халықаралық электрбайланыс одағының 5G стандартын қабылдағаннан кейін мүмкін болатынын жеткізді.

Дегенмен, елімізде интернетті айтпағанда, ұялы байланыс ұстамайтын ауылдар әлі де бар. Бұл туралы «Егеменнің» өңірлердегі тілшілері көтерген проблемалық мақалалардан оқып-білеміз, өзіміз де ауылға жолымыз түскенде талай рет куә болғанбыз. Интернет пен ұялы байланыстың болмауы ауылды артқа тартып, жастардың тұрақтамауының себептерінің бірі десек, артық емес.

Бүгінде Камал да, Шерхан да ортамызда жоқ. Ал екеуі он бес жыл бұрын айтқандай, байланыс ұстамағандықтан, төңіректегі биіктеу тау-тастың басын «переговорный пунктке» айналдырған, ұялы байланыс операторлары «халқы аз» деп көзге ілмей кеткен ауылдар бар. Сол ауылдың халқы Шерағаң айтқандай «ХХІ ғасырда шала сауатты, дүмбілез» болып қалмаса дейсің.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

10.12.2018

Геннадий Головкин әлемдік рейтингте тағы бір сатыға төмендеді

10.12.2018

Футболдан әлемнің клубтық чемпионатында ойнайтын командалар анықталды

10.12.2018

Жетісу өңірінің өрендері Қазақстан кубогын иеленді

10.12.2018

Сәулет ескерткіштерінің 3D картасы жасалды

10.12.2018

Тәуелсіздікке тарту: Балалар кітаптары жарық көрді

10.12.2018

Әлемнің ең үздік футзалшылары анықталды

10.12.2018

«Қазақстан» телерадиокорпорациясы Тәуелсіздік күніне орай арнайы жобалар дайындады

10.12.2018

Жекпе-жекте жерлестеріміз жеңіске жетті

10.12.2018

«KEGOC» қызметкерлері арасында спартакиада өтті

10.12.2018

Арменияда кезектен тыс парламент сайлауы өтіп жатыр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу