Шерағаң шерткен шер

Қазақ журналистикасының қара нарлары Шерхан Мұртаза мен Камал Смайыловтың «Егемендегі» хаттары кезінде қоғамдық санаға серпіліс әкелгені бәлім. «Қадірлі Камал Дос!», «Қадірменді Шерхан!» деп бастап, ел өмірінің қалтарыс-бұлтарыстағы бүкіл проблемасын жіпке тізіп көрсеткен, одан шығатын жол іздеген екі тұлғаның хаттарын қазір оқысаң, алысты болжай білген көрегендігіне еріксіз таңғаласың.

Егемен Қазақстан
13.11.2018 847
2

Тоқсаныншы жылдардың басында жазылған хаттардың біріне Камал Смайлов былай дейді: «...Интернет» деген бүкіл әлемдік ақпарат жүйесі бар. Оған жүзден аса ел кірген. Соның бірі – Қазақстан. Әркім өзінің үстеліндегі компьютерден модемдік байланыс жүйесі арқылы әлгі интернетке шығады да, қалаған жерден қалаған мағлұмат-ақпаратын тауып алады. Бұл бір ғажап. Арнайы шағын бейнекамера орнатса, сөйлескен екі жақ бір-бірін көріп отырады, көп адам қатыстырып, үйден шықпай-ақ кеңес-мәслихат өткізуге де болады. ...Ал оның электронды пошта деген түрімен дүние жүзінің қай бұрышындағы адаммен болсын, оның шифрі мен кодын білсең, бірден хабарласуыңа болады».

Бүгінде жанымызды салып дамытудың қамын жасап жатқан цифрландырудың артықшылығын жарықтық он бес жыл бұрын біліп, ақпараттық кеңістіктегі артықшылықтарын, көршілес елдердің ақпараттық кеңістігіне хабар таратудың тиімділігін айтып кетіпті: «Интелсат» деп аталатын халықаралық спутниктің бір бұрышын Қазақстан жақында сатып алды. Алматыдағы, облыс орталықтарындағы  хабарды беретін санды қондырғылар арқылы сол «өзіміздің» спутникке де шыға аламыз, өз телехабарымызды сол арқылы басқа елдерге таратамыз».

Бүгінде халықтың цифрлы сауатын арттырмайынша, экономиканы да, әлеуметтік жағдайды да дамыту мүмкін емес екенін түсініп, елімізде ЖОО-ларда да, мектептерде де оған баса назар аударылуда. 1994 жылдың қарашасында, яғни тура 24 жыл бұрын Камал Смайылов ол туралы: «Осынша ғаламат дүниелерді біздің, өзіміздің жастар игеріп, меңгеріп әкетсе ғой. Әзірше шетелдіктер үйретіп жатыр. Ертең қалай болады? Бір қауіп бар... Сонша техника құдіреттеріне ие болып отырған Қазақстанда алыс аудан, ауылдармен байланыс әлі нашар», депті.

Шерағаң ше? Ол не деп жауап беріпті деген қызығушылықпен одан әрі оқисың. Айбарлы қаламгер: «...Сен «Интернет», «Интелсат» дейсің. «Оптикалық талшықтар байланыс кабелі» дейсің. Оу, жарқыным, сен ауылға шықпағалы көп заман өткен-ау, сірә. Ауылдағы мектепте сенің әлгі айтқандарың өңі түгіл, түсіне де кірмейді. Компьютер дегеннің не екенін білмейді. ХХІ ғасырға біздің ауыл жастары шала сауатты, дүмбілез күйінде барады. Сен айтқан кереметтерді білсе, тек шет елге шығып оқитын шонжарлардың балалары ғана біледі...» дейді күйініп.

Шындығында, екеуінің де ой-пікірі ақиқаттың ауылымен қоңсылас. Озық техниканың артықшылығын тереңірек білетін Камал Смайыловтың да, ауыл десе, халық десе жүрегі қан жылайтын Шерағаңның да айтқандары рас еді.

Сол хаттар жарияланғаннан бергі аралықта түк өзгермеді деп ауызды қу шөппен сүртуге әсте болмайды. Кейінгі жылдары ақпараттық технологияны дамыту, ел өмірінің сала-саласын цифрландыру біршама жолға қойылды. Қалаларға жылдамдығы жоғары интернет жетті, алыс ауыл-аудандардағы оқушылар компьютерді пістедей шағып тастамаса да, әліппесін бір адамдай білетін жағдайға жетіп қалды. Елбасының бастамасымен «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы қолға алынды.

Өткен жазда Үкімет отырысында Премьер-Министр Бақытжан Сағынтаев қалалар мен ауылдарды интернетпен қамтамасыз ету уақыт талабы екенін айтқаны есімізде. «Бұл уақыт талабы, көптеген мемлекеттердің күн тәртібіне алынған. Тек белсенді жұмыс істеу керек. Негізгі мәселе – өңірлердегі интернет жылдамдығы: байланыс бар, интернет бар, тек жылдамдығы өте төмен», деген Премьер Ақпарат және коммуникациялар министрлігіне мемлекеттік органдармен бірлесіп жылдам интернетпен қамту бойынша шаралар қабылдауды тапсырған-ды. Енді Үкімет жыл соңына дейін кең жолақты интернет тартуды бастап, келер жылы 5 G енгізуді қанатқақты режімде қолға алмақ.

Ақпарат және коммуникация министрлігінің хабарлауынша, «Ауылдық елді мекендерді талшықты-оптикалық байланыс желілері технологиясы бойынша кеңжолақты қолжетімділікпен қамтамасыз ету» жобасын іске асыру еліміздің 1249 ауылындағы мемлекеттік органдарды және бюджеттік мекемелерді талшықты-оптикалық байланыс желілері технологиясын қолданумен байланыс қызметіне қосуға мүмкіндік береді. Тамыз айында Үкімет отырысында Ақпарат және коммуникациялар министрі Д.Абаев 5G ұялы байланысын Қазақстан аумағына енгізу Халықаралық электрбайланыс одағының 5G стандартын қабылдағаннан кейін мүмкін болатынын жеткізді.

Дегенмен, елімізде интернетті айтпағанда, ұялы байланыс ұстамайтын ауылдар әлі де бар. Бұл туралы «Егеменнің» өңірлердегі тілшілері көтерген проблемалық мақалалардан оқып-білеміз, өзіміз де ауылға жолымыз түскенде талай рет куә болғанбыз. Интернет пен ұялы байланыстың болмауы ауылды артқа тартып, жастардың тұрақтамауының себептерінің бірі десек, артық емес.

Бүгінде Камал да, Шерхан да ортамызда жоқ. Ал екеуі он бес жыл бұрын айтқандай, байланыс ұстамағандықтан, төңіректегі биіктеу тау-тастың басын «переговорный пунктке» айналдырған, ұялы байланыс операторлары «халқы аз» деп көзге ілмей кеткен ауылдар бар. Сол ауылдың халқы Шерағаң айтқандай «ХХІ ғасырда шала сауатты, дүмбілез» болып қалмаса дейсің.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу