Банк секторы 2020 жылға дайын ба?

2015 жылы Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшесі болғаннан кейін бес жыл ішінде шетелдік банк­терге ішкі нарықта тікелей бөлімшелерін ашуға рұқсат ету міндеттемесін алған еді. Яғни, 2020 жылдан бастап шетелдік кез келген банк Қазақстанда өз бөлімшесін ашып, жұмыс істей бермек. Бұл біздің банктердің биз­несіне, депозит пен несие пайызына қалай әсер етуі мүм­кін деген сауал көпшілікті қазірден алаңдатуда. Дегенмен, Ұлттық банк пен екінші деңгейлі банктер бұған дайындықты біраз уақыт бұрын бастап кеткен.      

Егемен Қазақстан
15.11.2018 9671
2

Саладағы монополияның астары

Дүниежүзілік сауда ұйымы­ның мүшесі болу отандық бизнеске тиімді болғанымен, банк секторы ішкі нарықтағы өз орнын сақтап қалу үшін бәсекеге қабілетті болуы керек. Ол, бір жағынан жалпы капиталының көлемі болса, екінші жағынан депозит пен несие пайызының барынша жеңілдігі. Бірер жыл бұрынғы дағдарыс кезінде Үкімет банк секторын сауықтыру үшін Ұлттық қордан қомақты қаражат бөлгені есімізде. Бұл үрдіс биыл да сақталды. Тіпті биылғы Жол­дауда арнайы аталып, зейнетақы қорындағы ақшаның бір бөлігі банктерге қарызға берілетін болып шешілген. Мемлекеттің банк секторын бұлай көтермелеуін Үкімет саланы сауықтыру, ша­ғын және орта бизнесті қолдау деп түсіндіреді. Дегенмен оның ас­тарында 2020 жылға дайындық та бар секілді. Яғни, күні ертең шетелдік банктер ірі портфелімен, арзан несиесімен және тиімді депозиттік сыйақымен кіргенде біздің банктер көлеңкеде қалып қоймасын дегені. 

Олай дейтініміз, Үкіметтің былтырғы банктерді сауықтыру бағдарламасында Ұлттық қордан бөлінетін қаражат тек ірі банктерге ғана берілуі керек деген талап болды. Ірі болып қана қоймай, Үкіметтің көмегін алу үшін банк қожайындары банктерді қосымша капиталдандыруы керек бол­ды. Бұл сырттан қарағанда ұсақ банк­терге жасалған қиянат болып көрін­генімен, оның астарында эко­номикада рөлі төмен кішігірім «банксымақтарды» нарықтан аластатудың амалына ұқсайды. 

Ұлттық қордың ақшасынан бөлек елдегі банктерді күшейту­дің екінші амалы ретінде мемлекет банктерді біріктіру саясатын жүргізді. Нәтижесінде бірді-екілі ұсақ банктерден бөлек, Қазком мен Халық банкінің қосылғаны да белгілі. Tengri Bank пен Capital Bank, Цесна банк пен Центр Кредит банкінің де қосылатыны айтылғанымен, кейін олар үн­сіз қалды. Ал Қазкомды меншік­теген Халық банктің жалпы ак­тиві 7,9 млрд теңгеге жетіп, іс жү­зін­де нарықтағы монополиске айналды. Қазіргі таңда банк сек­торындағы қаражаттың әрбір үшін­ші теңгесі, яғни нарықтың 34 пайызы осы «супербанкке» тиесілі. 

Отандық банктер халыққа «сеніп алған» ба?

Жалпы қазіргі таңда елдегі екінші деңгейлі 28 банктің 9-ның активі 1 трлн теңгеден асады. Олар «Халықтан» бөлек, Цесна, Каспий, Форте, Центр Кредит, АТФ және Еуразиялық банк пен ресейлік Сбербанк. 

Қазақстандағы банктер негі­зінен қарапайым халыққа арқа сүйейді десек қателеспейміз. Өйт­кені банк саласын­дағы жал­пы активтің жартысынан көбі депозиттегі ақша. Банктер сырт­тан ақша табуға талпына қой­майды. Мәселен, заңды тұлғалар мен жеке тұлғалар­дың көпшілігі ақша сақтайтын Халық банкте отандық бизнес пен қарапайым халықтың 5,7 трлн теңгесі жатыр. Бұл банк активінің шамамен 70 пайызы. Соның ішінде 3 трлн теңге – халықтың депозиттегі ақша­сы болса, қалған 2,7 трлн теңге – бизнестің қаржысы. 

Банктер активі көлемінің халықтың артық ақшасына тіке­лей байланысты екенінің екінші дәлелі – банк секторын­дағы соң­ғы мәліметтер. Өткен айда ха­лық­­тың депозиттегі ақшасы рекорд­­тық 8,4 трлн теңгеге жетке­нін Ұлттық банк хабарлаған еді. Сол кезде шыққан және бір деректе банк секторының таза табы­сы­ның да былтырғыдан 2,5 есе­ге артқаны айтылды. Бұл тұр­ғыда банктердің үлесі де бірдей. Ха­лық, Каспий мен Сбербанк үш­­ті­­гін­дегі елдің ақшасы көбе­йіп, олар­дың табысы да арта түсті. 

Дегенмен соңғы кезде заңды тұлға­лар­дың банктегі салымдарында айтар­лықтай өзгеріс­тер байқала бастады. Бизнес­­тің кор­поративтік салымның басым бөлігі негізінен Халық, Цесна және Сбербанктерде сақталғанымен, соңғы кез­дері ондағы қара­жат кеміп бара жатыр. Есесіне, ұсақ бизнес өзі­нің артық ақша­сын шағын банктерге сала бастапты. 

Шетелдік банктермен бәсекелесе алуы керек

Таяуда әлеуметтік желіде елдегі белгілі бір экономистің алдағы уақытта Қазақстанда отандық банктерге қарағанда шетелдік банктер саны көп болады деген болжамы жарияланды. Әрине, келер жылы болмаса да, 2020 жылдан бастап шетелдік банктер көбейетіні көпшілікке онсыз да түсінікті. Бірақ мәселе банктің санында емес, сапасында. Қазақстанда қазірдің өзінде Пәкістанның, Қытайдың банктері бар. Бірақ олар осы салада белсенді дей алмаймыз. Тұрақты жұмыс істейтін бірнеше кәсіпорны бар шығар, бірақ қарапайым халық олардың бар-жоғынан да хабарсыз. Тек Ресейдің банктері ғана қазір отандық қаржы ұйымдарына бәсекелес болып тұр. Әсіресе ипотека нарығында Сбербанк­тің көшбасшы екені жасырын емес. Үй сатудан бөлек, бұл банк шағын және орта бизнеспен де жақсы жұмыс істеп жатыр. 

Жалпы экономиканы несие­леуде Ресей банктері тым бел­сенді. Мәселен, өткен жылы қазақ­стан­дық банктердің несие порт­­фелі азайған кезде Қазақ­стан­дағы Ресейдің банк­тері керісінше қарыз беруді ұлғайт­ты. «Нұрлы жер» секілді мемле­кет­тік бағ­дар­ламаға алғаш болып қа­тыс­қан да Сбербанк. Ал өз бетін­ше қар­жыландыру жағы­нан Сбер­банк негізінен «ірі несие­лер­ді» көбірек береді. Ең бастысы, ре­сейлік банктердің «көзірі» – жыл­дық сыйақы құнының төмен­дігі. Оның себебі, көрші елдегі несиенің салыстыр­малы түрде арзандығы. Жалпы Қазақ­­стандағы несие пайызының берісі Ресей, әрісі Батыс елдеріндегі несие пайы­зынан көп­тігі 2020 жылы шетел­дік банктер ішкі нарыққа кір­ген кезде анық байқалып, банк секторына оның кесірі де тиюі ғажап емес. Оның мысалы жо­ға­рыда аталған Сбербанктің артық­шылықтары. 

Осы орайда, отандық банк сек­торын шетелдік банктермен бә­­се­­кеге қабілетті ету үшін Ұлт­тық қордың қаражаты мен ұсақ банк­тердің бірігуі жеткіліксіз. Бұл шаралар банкті ірілетуге мүм­кіндік бергенімен, қаржы сал­асын­дағы мәселені шешпейді. Нақтырақ айтар болсақ, несие­нің пайызын төмендете алмайды. Ертең шетелдік банктер «арзан ақша» алып келгенде халықтың бәрі со­ларға ауысып кетпеуі үшін Ұлт­­тық банк ең алдымен теңге­нің базалық мөлшерлемесін төмендетуі керек. Рас, 2016 жылдан бері Ұлттық банк базалық мөл­шер­лемені 17 пайыздан 9 пайыз­ға дейін төмендеткен. Алайда қазір бұл көрсеткіш қайта көтеріліп бара жатыр. Базалық мөлшерлемені көтерудегі мақсат теңгенің өзіндік құнын арттыру болуы мүмкін. Дәл осы саясатты қазір Ресей орталық банкі де жүргізіп жатыр. Дегенмен, әл­сіз болса да теңгенің өзіміздің банк­терде сақталғаны дұрыс.  

Бауыржан МҰҚАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.12.2018

Солтүстік Қазақстанда пластикті қайта өңдейтін  зауыт пайдалануға берілді

13.12.2018

Универсиададағы қарсыластар анықталды

13.12.2018

«Қазақтар Екінші дүниежүзілік соғыста: шетелдік архивтердің құжаттары» жинағы таныстырылды

13.12.2018

Анкарада жүрдек пойыз апатынан 4 адам қаза тапты

13.12.2018

Футзалдан әлем чемпионатының жеребесі тартылды

13.12.2018

СІМ-де ҮАК қызметі жөнінде Ведомствоаралық комиссияның бірінші отырысы өтті

13.12.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Иран ядролық бағдарламасына қатысты жоспардың орындалуын қолдады

13.12.2018

Маңғыстау жастары – жаңғыру жолында

13.12.2018

Муай-тайдан Азия чемпионаты аяқталды

13.12.2018

Солтүстік Қазақстан полиция департаменті ең ашық ведомство болып танылды

13.12.2018

УЕФА Чемпиондар лигасы: 16 үздік анықталды

13.12.2018

Іле Алатауында қар барысы фототұзаққа түсіп қалды

13.12.2018

Мәскеуде үш боксшымыз айқасады

13.12.2018

Алматыда волейболдан «Буревестник кубогы» халықаралық турнирі басталды

13.12.2018

Алматыда ІІ Жалпыұлттық керлинг фестивалі өтіп жатыр

13.12.2018

Qazaq Banki түбегейлі таратылды: Салымшылар ақшаларын қайдан ала алады

13.12.2018

Қазақстан жастар құрамасы Канаданың жергілікті клубын жеңді

13.12.2018

Павлодарда Ertis Olympic бассейні салынды

13.12.2018

Еуро-2021: қарсыластар анықталды

13.12.2018

Қанат Ислам шаршы алаңға қайта оралады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу