Зайнидин ҚҰРМАНОВ: Назарбаев батыл реформалар жасады

Егемен Қазақстан
19.11.2018 1655
2

Орталық Азияның көшпелі ха­лық­тары үшін «реформация» және «реформатор» деген ұғымдар бей­таныс әрі бөтендеу түсінік еді. Мұнда тіршіліктің дәстүрлі, бұл­жы­мас ырғағы мыңдаған жыл­дарға дейін өзгеріссіз келді. Бұл үрдіс жаңа дәуір туып, көш­пе­лілер өмірі біртіндеп өзгере бас­тағанға дейін жалғасты. Бұл өзге­ріс социалистік жүйе мен құн­ды­лықтарға негізделген жаңа қоғам құруды мақсат еткен Ке­ңес өкіметінің ықпалымен жасал­ғаны белгілі. Ұжымдық рефор­ма­торлықтың тізгінін коммунис­тер партиясы өз қолына алды да, партия жетекшілері бұл шыр­ғада тек ұжымдық мақсаттың атқару­шылары дәрежесінде қалды. Олардың социализм құрылысына қосқан жеке үлестері тарихи процесті дамытудағы халықтың маңызды рөлі концепциясымен шектеліп, саясат сахнасына көрнекті тұлғалардың көтерілуі тек тарихи заңдылық ретінде ға­на қаралды. Бірақ ХХ ғасырдың ая­ғында КСРО мен коммунистік блоктың құлау процесі бұрынғы кеңестік республикалар мен халық­тың тағдырын республикалар басшылығындағы тұлғаларға тікелей табыстағаны сөзсіз. Пост­кеңестік қоғамның көрнекті реформаторларының қатарында қазір өз елін көп­те­ген кеңестік көр­ші­лерімен салыс­тырғанда даму­дың даңғыл жолы­на сәтті алып шыға алған Қазақ­стан Рес­пуб­ликасының Прези­денті Нұрсұл­тан Назарбаевтың есімі ата­лып жүр. Қазақстан ТМД ел­дері­нің ішінде халық табы­сы­ның өсу деңгейі бойынша Ресей Фе­де­­ра­ция­сынан кейінгі екінші орын­дағы ел.

Қарапайым еңбек адамының отбасынан шыққан Назарбаев инженерлік-техникалық білім алған соң барлық кеңестік лауазымдар баспалдағынан өткен­нен кейін ең жас кеңестік пре­мьер атанды. Ол кеңестік басшы­лардың қасаң саясаты мен консер­ва­тор­лығымен күресе жүріп, қайта құру дәуірінде өзін талантты жетекші ретінде көрсете білді, осының нәтижесінде алып кеңестік саясат олимпінің биігіне көтерілді. На­зар­баев үшін билікке барар жол соншалықты кедергісіз, әуел бас­тан дайындалып, шешіліп қойған еді деуге бола қоймас. Жан-жақты әлеуетті қарсыластарымен кү­ресте толық жеңіске жеткен соң Назар­баев күйреген өкімет билігін өз қолына шоғырландырды да, қоғам өмірінің барлық салаларында бірқатар батыл реформалар жасады, осының нәтижесінде әлем­дегі күшті, тәуелсіз, беделді қазақ мемлекетін құруда теңдессіз табыстарға қол жеткізді. 

Назарбаевқа түрлі көз­қа­растар тұрғысынан қарауға бола­ды: жақтастары оны бар­лық жағы­нан мадақтаса, қар­сы­ластары ол туралы әңгі­ме­лерді сан-саққа жүгіртіп, қатаң сынайды. Бұл орайда ол да барлық уақытта миллион­да­ған адамдардың назарында бол­ған ұлы тұлғалар тағ­ды­ры­нан қашып құтыла алмай­тын шығар... Александр Маке­дон­­ский, Гай Юлий Це­зарь, Ган­ни­бал, Наполеон, Ли Куан Ю, Мохатхир Мохаммед т.б. осы жолдан өтпеді ме. Ұлы тұл­­­ға­лар туралы дақпырттар, аңыз­дар мен әпсаналар өте көп бола­­ды. Ал қызықсыз тұлғалар төңі­­регінде мұндай әңгімелер айтыл­майды. Адамзат жаратылысы осындай. 

Саяси және реформаторлық қайраткерлігінен өзге Назарбаев әдебиетші, ғалым ретінде де танымал. Аса қарапайымдылығы мен айқындығының арқасын­да оның шығармалары саяси әдебиет классикасының қата­ры­на енді әрі қазақ тілін оқып-үйренуде кеңінен қолданылуда.

Назарбаев туралы көптеген кітаптар мен мақалалар жазған авторлардың барлығы да оның алымдылығын, инновация­лық әрекеттерге бейімділігін, күрт өз­герістерге тез икемделіп, со­ңы­нан дереу орындалуы тиіс ше­шімдерді жылдам қабылдай алатынын атап көрсетеді. Пре­зи­дент Назарбаевтың инже­нерлік, эксперименттік ойлау жүйесін, келешекті, қажетті шаралар модулін, идеяны көре білу қасиетін, халыққа түсі­нікті және қанаттандыра­тын мақ­саттар мен міндет­тер­ді жос­парлап, оны жүзеге асыру­ға қол жеткізе алатынын айрықша айта кету керек. Еуразиялық идеясы, қазақ­стандық даму жолын таң­дау, Астананы әлемдік өрке­ниеттер кіндігіне айналдыру, Азиядағы қауіпсіздік жүйе­­­сін құру, азиялық конти­нент­ті ядролық қарудан азат ай­мақ­қа айналдыру сияқты Назарбаев идеялары мен бастамалары адамзат идеалына, өз халқына адал қызмет етудің, әлемде бей­бітшілікті сақтаудың бірден бір рухтандырушы үлгісі болып табылмақ!

Зайнидин ҚҰРМАНОВ,

Қырғыз Жогорку Кенешінің экс-спикері,

тарих ғылымдарының докторы, профессор 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу