Зайнидин ҚҰРМАНОВ: Назарбаев батыл реформалар жасады

Егемен Қазақстан
19.11.2018 958
2

Орталық Азияның көшпелі ха­лық­тары үшін «реформация» және «реформатор» деген ұғымдар бей­таныс әрі бөтендеу түсінік еді. Мұнда тіршіліктің дәстүрлі, бұл­жы­мас ырғағы мыңдаған жыл­дарға дейін өзгеріссіз келді. Бұл үрдіс жаңа дәуір туып, көш­пе­лілер өмірі біртіндеп өзгере бас­тағанға дейін жалғасты. Бұл өзге­ріс социалистік жүйе мен құн­ды­лықтарға негізделген жаңа қоғам құруды мақсат еткен Ке­ңес өкіметінің ықпалымен жасал­ғаны белгілі. Ұжымдық рефор­ма­торлықтың тізгінін коммунис­тер партиясы өз қолына алды да, партия жетекшілері бұл шыр­ғада тек ұжымдық мақсаттың атқару­шылары дәрежесінде қалды. Олардың социализм құрылысына қосқан жеке үлестері тарихи процесті дамытудағы халықтың маңызды рөлі концепциясымен шектеліп, саясат сахнасына көрнекті тұлғалардың көтерілуі тек тарихи заңдылық ретінде ға­на қаралды. Бірақ ХХ ғасырдың ая­ғында КСРО мен коммунистік блоктың құлау процесі бұрынғы кеңестік республикалар мен халық­тың тағдырын республикалар басшылығындағы тұлғаларға тікелей табыстағаны сөзсіз. Пост­кеңестік қоғамның көрнекті реформаторларының қатарында қазір өз елін көп­те­ген кеңестік көр­ші­лерімен салыс­тырғанда даму­дың даңғыл жолы­на сәтті алып шыға алған Қазақ­стан Рес­пуб­ликасының Прези­денті Нұрсұл­тан Назарбаевтың есімі ата­лып жүр. Қазақстан ТМД ел­дері­нің ішінде халық табы­сы­ның өсу деңгейі бойынша Ресей Фе­де­­ра­ция­сынан кейінгі екінші орын­дағы ел.

Қарапайым еңбек адамының отбасынан шыққан Назарбаев инженерлік-техникалық білім алған соң барлық кеңестік лауазымдар баспалдағынан өткен­нен кейін ең жас кеңестік пре­мьер атанды. Ол кеңестік басшы­лардың қасаң саясаты мен консер­ва­тор­лығымен күресе жүріп, қайта құру дәуірінде өзін талантты жетекші ретінде көрсете білді, осының нәтижесінде алып кеңестік саясат олимпінің биігіне көтерілді. На­зар­баев үшін билікке барар жол соншалықты кедергісіз, әуел бас­тан дайындалып, шешіліп қойған еді деуге бола қоймас. Жан-жақты әлеуетті қарсыластарымен кү­ресте толық жеңіске жеткен соң Назар­баев күйреген өкімет билігін өз қолына шоғырландырды да, қоғам өмірінің барлық салаларында бірқатар батыл реформалар жасады, осының нәтижесінде әлем­дегі күшті, тәуелсіз, беделді қазақ мемлекетін құруда теңдессіз табыстарға қол жеткізді. 

Назарбаевқа түрлі көз­қа­растар тұрғысынан қарауға бола­ды: жақтастары оны бар­лық жағы­нан мадақтаса, қар­сы­ластары ол туралы әңгі­ме­лерді сан-саққа жүгіртіп, қатаң сынайды. Бұл орайда ол да барлық уақытта миллион­да­ған адамдардың назарында бол­ған ұлы тұлғалар тағ­ды­ры­нан қашып құтыла алмай­тын шығар... Александр Маке­дон­­ский, Гай Юлий Це­зарь, Ган­ни­бал, Наполеон, Ли Куан Ю, Мохатхир Мохаммед т.б. осы жолдан өтпеді ме. Ұлы тұл­­­ға­лар туралы дақпырттар, аңыз­дар мен әпсаналар өте көп бола­­ды. Ал қызықсыз тұлғалар төңі­­регінде мұндай әңгімелер айтыл­майды. Адамзат жаратылысы осындай. 

Саяси және реформаторлық қайраткерлігінен өзге Назарбаев әдебиетші, ғалым ретінде де танымал. Аса қарапайымдылығы мен айқындығының арқасын­да оның шығармалары саяси әдебиет классикасының қата­ры­на енді әрі қазақ тілін оқып-үйренуде кеңінен қолданылуда.

Назарбаев туралы көптеген кітаптар мен мақалалар жазған авторлардың барлығы да оның алымдылығын, инновация­лық әрекеттерге бейімділігін, күрт өз­герістерге тез икемделіп, со­ңы­нан дереу орындалуы тиіс ше­шімдерді жылдам қабылдай алатынын атап көрсетеді. Пре­зи­дент Назарбаевтың инже­нерлік, эксперименттік ойлау жүйесін, келешекті, қажетті шаралар модулін, идеяны көре білу қасиетін, халыққа түсі­нікті және қанаттандыра­тын мақ­саттар мен міндет­тер­ді жос­парлап, оны жүзеге асыру­ға қол жеткізе алатынын айрықша айта кету керек. Еуразиялық идеясы, қазақ­стандық даму жолын таң­дау, Астананы әлемдік өрке­ниеттер кіндігіне айналдыру, Азиядағы қауіпсіздік жүйе­­­сін құру, азиялық конти­нент­ті ядролық қарудан азат ай­мақ­қа айналдыру сияқты Назарбаев идеялары мен бастамалары адамзат идеалына, өз халқына адал қызмет етудің, әлемде бей­бітшілікті сақтаудың бірден бір рухтандырушы үлгісі болып табылмақ!

Зайнидин ҚҰРМАНОВ,

Қырғыз Жогорку Кенешінің экс-спикері,

тарих ғылымдарының докторы, профессор 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.12.2018

Солтүстік Қазақстанда пластикті қайта өңдейтін  зауыт пайдалануға берілді

13.12.2018

Универсиададағы қарсыластар анықталды

13.12.2018

«Қазақтар Екінші дүниежүзілік соғыста: шетелдік архивтердің құжаттары» жинағы таныстырылды

13.12.2018

Анкарада жүрдек пойыз апатынан 4 адам қаза тапты

13.12.2018

Футзалдан әлем чемпионатының жеребесі тартылды

13.12.2018

СІМ-де ҮАК қызметі жөнінде Ведомствоаралық комиссияның бірінші отырысы өтті

13.12.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Иран ядролық бағдарламасына қатысты жоспардың орындалуын қолдады

13.12.2018

Маңғыстау жастары – жаңғыру жолында

13.12.2018

Муай-тайдан Азия чемпионаты аяқталды

13.12.2018

Солтүстік Қазақстан полиция департаменті ең ашық ведомство болып танылды

13.12.2018

УЕФА Чемпиондар лигасы: 16 үздік анықталды

13.12.2018

Іле Алатауында қар барысы фототұзаққа түсіп қалды

13.12.2018

Мәскеуде үш боксшымыз айқасады

13.12.2018

Алматыда волейболдан «Буревестник кубогы» халықаралық турнирі басталды

13.12.2018

Алматыда ІІ Жалпыұлттық керлинг фестивалі өтіп жатыр

13.12.2018

Qazaq Banki түбегейлі таратылды: Салымшылар ақшаларын қайдан ала алады

13.12.2018

Қазақстан жастар құрамасы Канаданың жергілікті клубын жеңді

13.12.2018

Павлодарда Ertis Olympic бассейні салынды

13.12.2018

Еуро-2021: қарсыластар анықталды

13.12.2018

Қанат Ислам шаршы алаңға қайта оралады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу