Аза Шәден. Кесілген бұрым

Ғасырлар бойғы қалыптасқан ұлттық таным мен жаңашылдық синтезінің бүгінгі көрінісі Аза Шәденнің қылқаламынан өзгеше өрнек тапқан. Астанада өткен заманауи арт көрмелердің бірінде әуелі Азаның өзімен емес, тұманды Альбионды асып жеткен шығармашылығымен танысқан едік. Артынша суретшімен де тілдесуге асықтық. Жас суретшінің шығармашылығы несімен дара? Бейнелеу өнерінде оны не толғандырады? 

Егемен Қазақстан
19.11.2018 2050

Өзбекстанда туып-өскен ол әскери қызметтегі атасының жұмыс ыңғайымен Орталық Азия аумағында отбасымен жиі қоныс аударған. Осы себепті болса керек, ен даланы еркін жайлаған сахара жұртының салт-дәстүріне кішкентайынан қанығып өсіпті. Біз мұны көшпенді халықтардың мәдениеті мен дүниетанымына айрықша орын табылған жас суретшінің шығармашылығынан аңғардық.

Азаның қолтаңбасынан күр­делі динамикалық ырғақ пен жұм­бақ мазмұнды, образды сим­вол мен метафораны жазбай тануға болады. Уақыт ағымымен үндескен көркемдік тех­­ника­сының өзге­шелігі бір­де оңай оқылса, кейде ауыз­ды­­ғымен алысқан асаудай алысқа әке­теді. Мысалы, «Ше­ше­ле­рі мен қыздары» (Mothers and Daughters) картинасы қыр әйе­лінің қала тіршілігіне үйре­ні­с­кен, түрленген бейнесінің бү­­гінгі сипаты хақында. Әйел – ошақтың ұйытқысы, алтын бесіктің киесі саналса, бұрым әйел баласының сұлулығына баланатын. Ком­позицияның «Қыз­дар» карти­насында қалалық әйелдер үшін ұзын бұрымның ендігі қадір-қасиеті көрсетілсе, осыған жалғас келесі бір пор­третінде ішімдік ішкеннен кейін бұрымын кесіп алған әйел кескінделген. Суретшінің айтуын­ша, суреттің негізгі идеясы кеңестік фильм­дерден алынған. Ал «Шешелер» картинасында олардың бұрымы асқар таулар сынды бейнеленеді. Табиғат ана төсінен несібесін терген ауыл әйелдерінің өмірі қалаға көшіп келген соң жаңа арнаға бұрылып сала берді. Енді оларға айран ұйыту, күбі пісіп, май шайқау, құрт қайнатудың керегі жоқ, дүкендерге бар да қалауыңша сатып ала бер! Мұның соңы не­мен тынады? Қазіргі қазақ әйелі дегенде кімді көрсетеміз? «Шешелері мен қыздары» атты сериялық жұмыс, міне, осындай сұрақтарға түрткі болар мазмұн тудырады.

Азаның галереясындағы та­ғы бір іргелі жұмыс – Арал та­қырыбына арналған «Аза тұту текстурасы» (Textures of grieving) атты полотносы. Әри­не Арал теңізін құтқару та­қы­рыбына қа­лам тартпаған жазарман қауы­мы кем де кем. Әйтсе де Азаның Арал тақырыбы төңі­регіндегі ізденісі формалық маз­мұ­нымен дараланады. Яғ­ни те­ңіз бен адам тағдырын ұқсас­тыра отырып, жұмыстың не­гізгі өзегіне айнал­дырған. Мұ­ны ав­тордың өзі былай деп тү­сіндіреді: 

«Бұл жұмыстың негізгі айтар ойы осы төңіректегі ұлттар мен құрып кетуге шақ қалған Арал теңізінің мүшкіл жағдайы туралы. Олардың ортақ тұсы бар. Орталық Азияны советтендіру қоғамды айтарлықтай өзгерістерге ұшы­ратқаны баршаға мәлім. Әйел­­дерге кеңшілік, теңдік беру деген желеу халықты ұлттық бол­­мысынан айырды. Осындай аб­сурдтық бейнелер арқылы Ке­ңес Одағы идеологиясы Ор­талық Азия үшін тиімді болды ма, әлде ұлттарды күштеп ұйыт­қан «бірлігі» тұрғылықты ха­лықтардың біртіндеп жойылуына әкеп соқты ма деген сұрақты көл­денең тастаймын», дейді.  
Атамекенінен жырақта өсіп, қиыр жайлаған қазақ қызының кез келген дүниеге ұлттық дү­ние­таным эпицентрінен көз са­латындығы ұнады. Көненің кө­зін көксегені ескішілдікке бұра тартқаны емес. 

«Аза тұту текстурасы» (Textures of grieving) атты полотносы

«Өнер қазіргі сәтте өмір сү­руі тиіс. Әдемілікті көгерген нан­нан да, жүзін қайғы торлаған қар­тамыс әйелдің бетінен де кө­руге болады» дейтін сурет­ші­нің кескіндемедегі аяқ алы­сының нығая түсуіне 1920-40 жылдардың әсе­рі зор болған. Әсіресе Ка­зимир Малевич, Наталья Гон­ча­рова, Эрнст Кирхнер, Ман Рэй, Макс Бекман сынды көр­кем мәдениетке тайсалмай жаңа­шыл леп әкелген суретшілер шы­ғар­ма­­шылығындағы түстер ком­пози­циясы мен тақырып алуан­дығы оны әу бастан ереше қы­зықтырған. 

– Мені ертеректегі суретшілер қарапайым да терең мазмұнымен тартып тұрады. Бәлкім солар өмір сүрген шақтар жаныма жа­қын болар. Зымыраған бүгінгі заманның жаңашылдықтарын аса ұната бермеймін, – дейді Аза.

Лондонда он жылдан астам уақыт тұрып келген ол жуырда теңіз жағасындағы Гастингс қалашығына қоныс аударыпты. Мұнда креативті дизайнер ретінде әртүрлі жобаларға атсалысып тұ­рады. Кісі аяғы үзілмейтін кафе, мейрамханалар мен шоколад дү­­кендері, кішігірім сауда-сат­тық орындары мен мерекелік фес­­­тивальдардың орталығына ай­­налған қала құшағы қай кезде болсын суретшілерді жат­сын­баған. Тіпті бейресми түрде «су­ретшілер қаласы» деп те аталуы тегін болмаса керек-ті. Біз­дің суретші қыз да осы қалада шы­­ғар­машылығын өрістетіп, әлемнің көркемсурет галерея­ларында жылына кем дегенде бес мәрте жеке көрмесі өтсе деген меже қойып отыр. Өзің айт­­қандай, экспромт-қиялың мен қуатты ақындық шабытың тас­қындай берсін, Аза!

Ая ӨМІРТАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Жетісу өңірінің өрендері Қазақстан кубогын иеленді

10.12.2018

Сәулет ескерткіштерінің 3D картасы жасалды

10.12.2018

Тәуелсіздікке тарту: Балалар кітаптары жарық көрді

10.12.2018

Әлемнің ең үздік футзалшылары анықталды

10.12.2018

Конфедерация кубогының финалдық сайысы Алматыда өтеді

10.12.2018

«Қазақстан» телерадиокорпорациясы Тәуелсіздік күніне орай арнайы жобалар дайындады

10.12.2018

Жекпе-жекте жерлестеріміз жеңіске жетті

10.12.2018

«KEGOC» қызметкерлері арасында спартакиада өтті

10.12.2018

Арменияда кезектен тыс парламент сайлауы өтіп жатыр

10.12.2018

Рентген көмегімен жасалған фотосуреттер көрмесі ашылды

10.12.2018

Омск қаласында қазақтардың кіші құрылтайы өтті

10.12.2018

Абзал Әжіғалиев қола медальді иеленді

10.12.2018

Ұлы даланың жеті қыры Фьордтар жерінде

10.12.2018

Жезқазғанда апатты үйдің мәселесі оң шешілді

10.12.2018

Қарағандының құс фабрикаларына 1,1 млрд теңге субсидия берілді

10.12.2018

«Туған жер» қалалық ғылыми-тәжірибиелік конференциясы өтті

10.12.2018

Оралда автобус жүргізушілеріне айыппұл салынды

10.12.2018

Тарихи сананы  жаңғырту  мәселелері халықаралық конференция барысында талқыланды

10.12.2018

Солтүстік Қазақсанда КХА Қоғамдық кеңесінің республикалық форумы өтті

10.12.2018

«Мұғалім мәртебесі туралы» Заң жобасы талқыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу