Аза Шәден. Кесілген бұрым

Ғасырлар бойғы қалыптасқан ұлттық таным мен жаңашылдық синтезінің бүгінгі көрінісі Аза Шәденнің қылқаламынан өзгеше өрнек тапқан. Астанада өткен заманауи арт көрмелердің бірінде әуелі Азаның өзімен емес, тұманды Альбионды асып жеткен шығармашылығымен танысқан едік. Артынша суретшімен де тілдесуге асықтық. Жас суретшінің шығармашылығы несімен дара? Бейнелеу өнерінде оны не толғандырады? 

Егемен Қазақстан
19.11.2018 2395

Өзбекстанда туып-өскен ол әскери қызметтегі атасының жұмыс ыңғайымен Орталық Азия аумағында отбасымен жиі қоныс аударған. Осы себепті болса керек, ен даланы еркін жайлаған сахара жұртының салт-дәстүріне кішкентайынан қанығып өсіпті. Біз мұны көшпенді халықтардың мәдениеті мен дүниетанымына айрықша орын табылған жас суретшінің шығармашылығынан аңғардық.

Азаның қолтаңбасынан күр­делі динамикалық ырғақ пен жұм­бақ мазмұнды, образды сим­вол мен метафораны жазбай тануға болады. Уақыт ағымымен үндескен көркемдік тех­­ника­сының өзге­шелігі бір­де оңай оқылса, кейде ауыз­ды­­ғымен алысқан асаудай алысқа әке­теді. Мысалы, «Ше­ше­ле­рі мен қыздары» (Mothers and Daughters) картинасы қыр әйе­лінің қала тіршілігіне үйре­ні­с­кен, түрленген бейнесінің бү­­гінгі сипаты хақында. Әйел – ошақтың ұйытқысы, алтын бесіктің киесі саналса, бұрым әйел баласының сұлулығына баланатын. Ком­позицияның «Қыз­дар» карти­насында қалалық әйелдер үшін ұзын бұрымның ендігі қадір-қасиеті көрсетілсе, осыған жалғас келесі бір пор­третінде ішімдік ішкеннен кейін бұрымын кесіп алған әйел кескінделген. Суретшінің айтуын­ша, суреттің негізгі идеясы кеңестік фильм­дерден алынған. Ал «Шешелер» картинасында олардың бұрымы асқар таулар сынды бейнеленеді. Табиғат ана төсінен несібесін терген ауыл әйелдерінің өмірі қалаға көшіп келген соң жаңа арнаға бұрылып сала берді. Енді оларға айран ұйыту, күбі пісіп, май шайқау, құрт қайнатудың керегі жоқ, дүкендерге бар да қалауыңша сатып ала бер! Мұның соңы не­мен тынады? Қазіргі қазақ әйелі дегенде кімді көрсетеміз? «Шешелері мен қыздары» атты сериялық жұмыс, міне, осындай сұрақтарға түрткі болар мазмұн тудырады.

Азаның галереясындағы та­ғы бір іргелі жұмыс – Арал та­қырыбына арналған «Аза тұту текстурасы» (Textures of grieving) атты полотносы. Әри­не Арал теңізін құтқару та­қы­рыбына қа­лам тартпаған жазарман қауы­мы кем де кем. Әйтсе де Азаның Арал тақырыбы төңі­регіндегі ізденісі формалық маз­мұ­нымен дараланады. Яғ­ни те­ңіз бен адам тағдырын ұқсас­тыра отырып, жұмыстың не­гізгі өзегіне айнал­дырған. Мұ­ны ав­тордың өзі былай деп тү­сіндіреді: 

«Бұл жұмыстың негізгі айтар ойы осы төңіректегі ұлттар мен құрып кетуге шақ қалған Арал теңізінің мүшкіл жағдайы туралы. Олардың ортақ тұсы бар. Орталық Азияны советтендіру қоғамды айтарлықтай өзгерістерге ұшы­ратқаны баршаға мәлім. Әйел­­дерге кеңшілік, теңдік беру деген желеу халықты ұлттық бол­­мысынан айырды. Осындай аб­сурдтық бейнелер арқылы Ке­ңес Одағы идеологиясы Ор­талық Азия үшін тиімді болды ма, әлде ұлттарды күштеп ұйыт­қан «бірлігі» тұрғылықты ха­лықтардың біртіндеп жойылуына әкеп соқты ма деген сұрақты көл­денең тастаймын», дейді.  
Атамекенінен жырақта өсіп, қиыр жайлаған қазақ қызының кез келген дүниеге ұлттық дү­ние­таным эпицентрінен көз са­латындығы ұнады. Көненің кө­зін көксегені ескішілдікке бұра тартқаны емес. 

«Аза тұту текстурасы» (Textures of grieving) атты полотносы

«Өнер қазіргі сәтте өмір сү­руі тиіс. Әдемілікті көгерген нан­нан да, жүзін қайғы торлаған қар­тамыс әйелдің бетінен де кө­руге болады» дейтін сурет­ші­нің кескіндемедегі аяқ алы­сының нығая түсуіне 1920-40 жылдардың әсе­рі зор болған. Әсіресе Ка­зимир Малевич, Наталья Гон­ча­рова, Эрнст Кирхнер, Ман Рэй, Макс Бекман сынды көр­кем мәдениетке тайсалмай жаңа­шыл леп әкелген суретшілер шы­ғар­ма­­шылығындағы түстер ком­пози­циясы мен тақырып алуан­дығы оны әу бастан ереше қы­зықтырған. 

– Мені ертеректегі суретшілер қарапайым да терең мазмұнымен тартып тұрады. Бәлкім солар өмір сүрген шақтар жаныма жа­қын болар. Зымыраған бүгінгі заманның жаңашылдықтарын аса ұната бермеймін, – дейді Аза.

Лондонда он жылдан астам уақыт тұрып келген ол жуырда теңіз жағасындағы Гастингс қалашығына қоныс аударыпты. Мұнда креативті дизайнер ретінде әртүрлі жобаларға атсалысып тұ­рады. Кісі аяғы үзілмейтін кафе, мейрамханалар мен шоколад дү­­кендері, кішігірім сауда-сат­тық орындары мен мерекелік фес­­­тивальдардың орталығына ай­­налған қала құшағы қай кезде болсын суретшілерді жат­сын­баған. Тіпті бейресми түрде «су­ретшілер қаласы» деп те аталуы тегін болмаса керек-ті. Біз­дің суретші қыз да осы қалада шы­­ғар­машылығын өрістетіп, әлемнің көркемсурет галерея­ларында жылына кем дегенде бес мәрте жеке көрмесі өтсе деген меже қойып отыр. Өзің айт­­қандай, экспромт-қиялың мен қуатты ақындық шабытың тас­қындай берсін, Аза!

Ая ӨМІРТАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу