«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Егемен Қазақстан
19.11.2018 47
3

Al endi eki týmas kemeńgerdiń osynaý ósıetin keıingiler qanshalyqty oryndap júr. Mine bul oılanarlyq másele. Áriden qozǵar áńgime.

Arǵy-bergi qazaqta myńǵyrtyp mal aıdaǵan, sandyqtap sary altyn jınaǵan, bankke býma-býma aqsha basqan iri baılar az emes. Olardyń arasynda aınalasyndaǵy ash-aryqtardyń aýzyn aqqa tıgizgen Atymtaı jomarttary da, sarańdyqty salt etken shyq bermes Shyǵaıbaılary da bolǵan. Qarabaıdaı qaraýlarynyń súıegi qaıda qýraǵany belgisiz. Taǵlymdy isterimen tanylǵandarynyń aty tarıhta qaldy. Máselen, ózim týyp-ósken jer jánnaty – Jetisýdyń Aqsý óńirinde bılik qurǵan Maman-Turysbek tuqymdarynyń ataq-dańqy alty Alashqa jaıylǵany ámbege aıan. Darhan minezdi dala shonjarlarynyń Qaraǵashta saldyrǵan mektebi tún túnegin túre qýǵan tań shapaǵyndaı qarańǵylyq qursaýlaǵan qalyń qaýymnyń sanasyna jaryq sáýlesin túsirdi. Bilim kógine umtylǵan ul-qyzdardyń kókirek kózin ashty. Jyr dúldúli Ilıas Jansúgirov osy «Mamanıa» medresesinde oqyǵan. Marǵasqa Mamanovtardyń ult rýhanıatyn ulyqtap, tuńǵysh qazaq romanyna báıge jarıalap aıdy aspanǵa shyǵarǵany taǵy bar. Búginde bizdiń jaqtyń úlkenderi úmit kúterlik úmbetterine «Quısań tolmaıtyn, tókseń ortaımaıtyn Maman-Turysbektiń baq-dáýleti bastaryńa qonsyn!» dep bata beredi.

Ilgeri zamandarda-aq irgedegi orystyń ozat oıly patshalary ózderine álemniń ár qıyrynan syıǵa tartylǵan qundy dúnıelerdi qoıatyn saraılar soqtyrǵan. Sonda aparyp álgi asyl jádigerlerdi saqtaǵan. Áıgili ermıtaj qabyrǵasy osylaı qalanǵan. Qaltasy qalyń kópes Pavel Tretıakov qylqalam sheberleriniń qymbat kartınalaryn satyp alyp, jeke qarjysyna qazir bárimiz biletin Máskeýdegi kórkem sýret galereıasyn ashqan.

Tize bersek, talaı mysal tabylady. Reseılikter emirene eske alatyn ataqty fabrıkant Savva Morozov ebin taýyp, eki asaýshylardyń qataryna jatpaıdy. Basymen oılap baıyǵan. Imperatorlyq Máskeý ýnıversıtetiniń hımıa fakýltetin bitirgen. Ǵylymı zertteýlermen aınalysqan. Keıinirek ǵulama ǵalym Dmıtrıı Mendeleevpen jaqyn aralasqan. Kembrıdjde dáris alǵan. Manchesterde toqymashylyqtyń qyr-syryna qanyqqan. Fabrıkasyndaǵy aýyr aıaq áıelderge járdemaqy tóleý júıesin engizgen. Tehnıkalyq joǵary oqý oryndaryndaǵy stýdentterge stıpendıa taǵaıyndaǵan. Máskeýdiń kórkem teatryna kóp kómek kórsetken. Soǵan súısingen Stanıslavskı «Sizdiń bul eńbegińiz erlikpen para-par. Orys óneri ózińizdeı qamqorshysyn tapqanyna qýanamyn» dep rızashylyq sezimin bildirgen.

О́tken ǵasyrdyń ortasyna qaraı óndirisin órkendetip, búkil Eýropany aıaq kıimmen qamtamasyz etken chehoslovak kásipkeri Tomash Batıa da iskerlik pen izgiliktiń tizginin teń ustaǵan. Eń ǵajaby, ol halyqtyq kapıtalızm uǵymyn qalyptastyrǵan. Jıyrma bes myń adam jumys istegen kásipornynda báteńkeden bastap ushaqqa deıin shyǵarylǵan eken. Onyń bıznesti júrgizý baǵdarlamasy basty úsh ustanymǵa negizdelgen kórinedi. Qandaı deısizder ǵoı. Birinshisi – jumysshylarǵa joǵary jalaqy berý. Ekinshisi – tutynýshylarǵa taýardy arzan baǵamen usyný. Úshinshisi – óndiris qojaıyndarynyń shekten aspaıtyndaı kiris alýy. Áne kórdińiz be, jer júzin jaýlaǵan jetistikteriniń túp-tórkini qaıda jatyr. Qazekeń aıtqandaı, qanaǵat qaryn toıdyraryn qapysyz túsingen qaıran azamat adal nıetiniń arqasynda basqalardan baǵy asty. Ol jóninde júzdegen kitaptar jazylyp, ondaǵan fılmder túsirildi. Ekonomıkalyq elıtanyń etalony retinde jarqyn beınesi jurttyń jadynda jıi jańǵyrady.

Seksenniń seńgirine kóterilse de kóńili sergek, kónekóz anam Nurǵaısha nege ekenin bilmeımin «О́zi toımaǵannyń sarqytyn ishpe», «О́z qazanyń qaınamaı qarynyń toımaıdy» degendi qaperime álsin-álsin salyp qoıady. Sirá, masyldyq pıǵylǵa matalmaý qajettigin meńzegeni bolar. Keńestik kezeńdegideı «ókimet óltirmeıdiniń» kúni ótken. Áıtse de qoǵamdaǵy álsiz áleýmettiń qoldaýǵa zárýligin joqqa shyǵara almaımyz ǵoı. Memleket árıne, qoldan kelgenniń bárin jasap-aq jatyr. Biraq búdjet kórpesi keńge kósilýdi kótermeıdi. Sondyqtan baılyqtan basy aınalyp, kóktegi kúnge shylym tutatqandaı kúı keship júrgen jýan dúmdi myrzalar naryq qyspaǵyndaǵy aǵaıynǵa qaraılassa, olardy daıyn balyqqa dániktirmeı qoldaryna qolaıly qarmaq ustatsa qanekı!

Baıaǵyda otarshyldyqqa qarsy otty jyrla­rymen máshhúr bolǵan Narmanbet aqyn tap basqandaı «batyrdan baı, aqyldan aqsha ozǵan» bul zaman Sábıt Dónentaev anyqtama bergendeı «tisti men kúshtiniki» bolyp tur. Moınyna turmys qamyty ilinip turalaǵan halaıyq tek myqtylar ǵana teketirespen kún kóretin jýnglı zańymen ómir súre almaıdy. Qarapaıym elge qaıyrym kerek.

...Batyrlarymyz naızasyn tıgizer jaýdyń betin aýlaq qylsyn. Al baılarymyzdyń paıdasyn tıgizer saýapty ister qashanda tabylady.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу