Солтүстік Қазақстанда спорт кешеніне Батыр Баянның есімі берілді

Жуырда М.Жұмабаев атындағы ауданның орталығы Булаево кентінде денешынықтыру және спорт кешені ашылып, оған Батыр Баянның есімі берілді. Елін, жерін сыртқы жаулардан азат етуде асқан батырлығымен көзге түсіп, халқының ерекше құрметіне бөленген оған бұған дейін де ескерткіш орнатылып, көше мен мектепке аты бірілген болатын.

Егемен Қазақстан
19.11.2018 2138
2

Өкініштісі сол, Мағжан­ның «Батыр Баян» поэмасында «Көп жаудың албастысы, ел еркесі, Баянның батырлығы алашқа аян. Баянның аруақты құр атынан, Көп қалмақ болмаушы ма ед қорқақ қоян» деп, жоғары көркемдік дең­гейде суреттелетін «Екі көз екі қызыл шоқ боп кеткен, Ау­зында көбік болып бұр­қы­рап қан, Оңға-солға ал­дас­панды сілтегенде, Бұ­лақ­тай қалмақ қанын бұр­қы­ратқан» жаужүрек тұлға жай­лы былайғы жұрт же­те біле бермейді. Әрбір өл­кенің халқына суықта пана, ыс­тықта сая болған, есім­дері ел есінде сақталған бір­­туар перзенттерін өске­лең ұрпақ зерделеп өс­се, тұ­ла­бойда шынайы патрио­тизм­нің отын жағар еді. «Бо­ла­шаққа бағдар: рухани жаң­ғыру» бағдарламалық ма­қаласындағы мағыналы сөз­дер небір ойларға жетелейді.

Абылай ханның сенім­ді серігі әрі бас батыры бол­­ған ұлтымыздың оғлан пер­зентінің көзсіз ерліктерін сипаттайтын өлең-жырлар, дас­тандар аз емес. «Өзге батыр қайтса да бір қайтпайтын, Са­ры менен Баянды айт Уақ­та­ғы» /Тәтіқара жырау/, «...Са­­ры, Баян мен Сағынбай, Қыр­мап па еді жауыңды, Қуантпап па еді қауымды» /Үмбетей жырау/, «Бір өзі мыңға теңдес ер Баянның, Ойнауда бойын­да күш, көзінде нұр» /М.Айтбаев/, «Наркескен, өрттей өскен, қайтпас болат, Баянсыз қа­натымды қалай жаям?!» /Мағ­­­жан/ деген айшықты те­ңеу­лерге қарағанда ел қор­ғаны бола білгенін, есімі жұрт­шы­лық жадында өшпес­тей сақ­талып қалғанын аң­ғарт­са керек.

Шоқан Уәлиханов «ХVІІІ ға­сырдағы батыр­лар туралы тарихи мағлұ­мат­тар» атты зерттеу еңбе­гінде ержүректілігін, ақыл­дылығын Абылай ханның жоғары бағалағанына нақты мысалдар келтіреді. «Үш жүз­дің батырларының іші­нен кімдерді бағалайсыз? де­ген сауалға Абылай хан «байлығымен, батыр­лығымен ерекшеленген Бә­сентиін Малайсары мен ақыл­дылығымен, батырлығымен, ержүректілігімен дараланған Уақ Баянды бөле-жара атаған» деп жазады. Жергілікті өлке­танушы Қайролла Мұқа­нов­тың зерттеуі бойынша Баян Қасаболатұлы 1714 жылы қа­­зіргі Мағжан Жұмабаев ауда­­нындағы Аралағаш ауы­­­лында туған. Уақтың ішін­де Шоғадан тарайды. Әке­сі өте шебер зергер бол­ған. Анасы Ажар атақ­ты Сы­рым шешеннің әке­сі Даттың қарындасы, бел­гілі Шолан батырдың қызы. 14 жасында ағасы Сары ба­тыр­ға еріп, жаугершілік жо­рықтарға қатыса бастай­ды. 17 жасында соғыс тәсілдерін мең­ге­ріп, белгілі сардарға (жүз­басы) айналады. Жоңғар шап­қыншылығы кезінде ер­лік істерімен көзге түседі. Әй­гілі Қабанбай, Малайсары, Олжабай, Жанатай баһа­дүр­лермен бірге Ертіс, Тар­ба­­ғатай өлкелерін жау­дан тазартуға қатысады. Тар­баға­тай тауының етегінде болған 80 күндік Шорғы шайқасында және Аягөз маңындағы Ақ­шаулы ұрыстарында ерекше өжеттігімен даңқы шығады. 

Ата-баба аруағын ардақ­тау – елдіктің бел­гісі. Тәуелсіздік алғалы да­­нышпан хандарымыз, ай­бынды батырларымыз ұлықталып, көптеген игі ша­­ралар ұйымдастырылып келеді. Батыр Баян туралы алтыншы ұрпағы Зейнолла қажы Олжабаев былай деп сыр шертеді: «Кеңестік идео­логия қыспағынан әбден үркіп қалғанымыз соншалық, бабамыздың атын атамақ түгіл, еске алуға қаймығатынбыз. Егемендігіміздің, Елбасымыз­дың сындарлы саясатының арқасында өлгеніміз тіріліп, өшкеніміз жанғандай қайта қауыштық. Осыдан үш жыл бұрын Тимирязев ауданы Докучаев ауылы маңында жер­ленген Уақтың Сары жә­не Сүйір батырларының қорымына еңселі кесене тұр­ғызылып, бабаларының басына тәу етуге белгілі қоғам қайраткері Мақсұт Нәрікбаев арнайы келген болатын. Сол жолы Баян батырдың зираты табылмай жанымды бір өкініш жегідей жеп жүргенін құлаққағыс қылған едім. Ұзын сөздің қысқасы, Мәкеңнің қол­дауымен «Орталық Қа­зақ­стан» газетінің бас редак­торы Мағауия Сембай, ғы­лым докторы Есмұхамбет Смайы­лов, тағы басқа мың болғыр азаматтар індете із­дес­тіріп, Қарағанды облысы, Шет ауданы Қарабұлақ елді мекені маңайында жер­ленгенін анықтап берді. Басына барып, зиярат еттік. Кө­некөз қариялармен әңгіме­лескенімізде, ұзындығы 80-90 метр, ені 4-5 метр қорымда бабамыз сарбаздарымен бірге мәңгілік тыныстап жатқаны белгілі болды. Киелі орын ел жадында «Сары-Баян жотасы» ретінде сақталыпты. Зиратына екі найзаны шаншып, қабі­рінің үстіне тас үйгізіп, белгі қалдырыпты. Үлкендер: «Жо­таның үстінде ойнамаңдар. Аруақтарды маза­ламаңдар. Мал жай­маң­дар», деп тыйым салып отырған.

Осы өңірдің тумасы, айтыскер ақын Самат Мұса­бе­ковтің «Есей достың ер­лігі» дастанында жауды ой­сырата жеңіп, елге келе жат­қан кезде дұшпандар у сеуіп кеткен құдықтан су ішіп, мерт болғаны баяндалады. Саматтың баласы Баян әкесінің «апырмау, батырды жоқтаушы ұрпақтары жоқ па?» деген қамыққан жү­зін талай көріпті. «Баян ба­тыр» қоғамдық қорының жетекшісі Қайрат Тайкенов кесене тұрғызып, сауапты іс атқарды. 300 жылдығы кеңінен атап өтіліп, Павлодар қаласында еңселі ескерткіші бой көтерді. Енді, міне, игі­лікті істі М.Жұмабаев ауда­нының әкімі Асқар Бегма­новтың тарапынан қолдау тауып, «Рухани жаңғыру» бағдарламасы шеңберінде есімі тағы бір мәрте жаң­ғыртылды».

Баян – тұтас қазақтың батыры. Ұлан-ғайыр аумақты қорғаған. Қас дұшпаннан ығы­суды, шегінуді білмейтін жүрек жұтқан қасиетін Абы­лай хан ерекше бағалап, бас батырлар қатарына қос­қан. Әркез қасына ертіп жүр­ген. Онсыз жорыққа аттан­баған. Олай болса, есіл ердің есімін ұлықтау туған же­рінде ғана шектелмей өзге өңір­лерде де патриоттық се­зімді көтеретін шаралар ұйым­дас­тырылса, нұр үстіне нұр болар еді. 

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

Солтүстік Қазақстан облысы, 

М.Жұмабаев атындағы ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Алматыда Денис Теннің өліміне қатысты сот үкімі шықты

17.01.2019

Алматыда тікұшақ апатқа ұшырады

17.01.2019

Алғашқы медициналық санитарлық көмек қызметіне қатысты мәселелер талқыланды

17.01.2019

Сенат бірқатар үкіметаралық келісімді ратификациялады

17.01.2019

Алматыда Жүрсін Ерманның бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтеді

17.01.2019

2250 әскери қызметші жеңілдікпен пәтер сатып алды

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық саласында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

Оралдықтар 19 қаңтарда суық суға шомылады

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстар тұрақты жүргізіліп келеді

17.01.2019

Жаңадан ашылған ауданға жастар оралып жатыр

17.01.2019

«Егемен» жазған мақала сенатор сауалына арқау болды

17.01.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында сержанттар кеңесі өтті

17.01.2019

113 мыңнан астам отбасы тұрғын үй жағдайын жақсартты - Қ.Өскенбаев 

17.01.2019

Шымбұлақта фристайлдан әлем кубогі өтеді

17.01.2019

Атырау облысында екпе алмаған балалар қызылшаға шалдығып жатыр

17.01.2019

Алматыдағы Баум тоғайы түрлене түспек

17.01.2019

Бокстан Қазақстан әйелдер құрамасы Сербиядағы турнирді сәтті бастады

17.01.2019

Талдықорғанда «ақылды» аялдама салынып жатыр

17.01.2019

Қазақстандық теннисшілер жұбы екінші кезеңге шықты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу