Энергетика саласына цифрлы технологияларды енгізу маңызды

2009-2015 жылдары энергетика саласындағы монополист ком­панияларға коммуналды қызметтердің құнын көтеруге рұқ­сат берілді. Оның себебі, сала­дағы ескірген нысандарды жөн­деуге қосымша қаражат тарту еді. Алайда, монополистер бұл ақшаға жөндеу жұмыстарын жаса­мағаны белгілі болды. Осы­лайша қазіргі таңда энергия­мен қамту саласында күн тәрті­бінде екі мәселе пайда болды. Бірі – тариф­тің қымбаттығы, екіншісі – элек­тр өндіретін нысандардағы құрыл­ғылардың тозуы.

Егемен Қазақстан
20.11.2018 21548
2

Алғашқысын шешу үшін күні кеше Мемлекет басшысы тарифтерді жаппай арзандатуды тапсырса, екінші мәселеге оңайлықпен шешім табылмайын деп тұр. «Тарифті қымбаттату арқылы жөн­деу жұ­мыстарын жасаймыз» деген сылтау ен­ді өтпейді.  

Электр тарату нарығында бәсекелестік жоқ

Қазіргі таңда электр энергиясындағы тариф саясаты нарықтық заңдылықтарға қайшы, шағын және орта бизнестің өркендеуіне тосқауыл болып тұр. «Астана-Энергия» АҚ менеджері Күнзада Саттықованың айтуынша, бүгінде өзгертіліп жатқан тарифтер қағаздағы цифрларды манипуляциялаумен ғана шектеледі. Тарифті бекіту кезінде табиғи монополия субъектілерінің техникалық сараптамасы, шаруашылық қызметтердің талдауы жоқ. Нәтижесінде қолданыстағы тарифтер өзін-өзі ақтайтын болса да, бәрібір тариф кезекті рет көтеріледі. 

Сонымен қатар мемлекет тарапынан табиғи монополиялар субъектілері қызметінің тиімділік деңгейіне бақылау да жоқ. Соның нәтижесінде кей моно­полистердің асыра пайда табуы қазір қалыпты нәрсеге айналған. 

Тариф қымбаттығының тағы бір себебі, энергия таратушы компа­ниялар арасында бәсекелестіктің жоқтығы. «Ақырғы тұты­нушы­ны энергия­мен қамтамасыз ететін таратушы ком­па­ниялардың негізгі қожайындары табиғи монополиялар нысандарының басшы­лығы және таратушы компанияларды мемлекет бекітеді. Осыдан кейін бұл са­лада қайдан бәсекелестік болсын», дейді К.Саттықова. 

Энергиямен қамтамасыз етуші ұйымдар стансамен тікелей келі­сімге отырып, халыққа өздер­інің бағасын айтады. Бұл тұтыну­шы­ларға жалғыз ғана таңдау қалды­рады. Мұның үлкен мысалы – «Астана­энергосату» ЖШС. Бұл компа­ния Астана қаласында электр тарата­тын жалғыз компания деуге болады. Бұл өз кезегінде Үкіметтің 2009 жыл­дың 3 сәуіріндегі №465 «Электр энергиясындағы нарықтық қатынас­тарды ары қарай жетілдіру тұжы­рымдамасы» Қаулысының негізгі мақсатына қайшы келеді. Бұл қаулының негізгі мақсаты электр энергиясы нарығындағы кө­тер­ме және бөлшек саудадағы бәсе­келестік баға бекітудің ашықтығын қамтамасыз ету болатын. 

Құнды қағаздар шығару арқылы дамытуға болады

Жалпы, энергия өндірудегі профициттің басты себебі өндірістегі құрылғылардың ескілігі екені жасырын емес. Мамандардың пікірінше, ескі құрылғыларды жаңартып, өндіріс қуаттылығын арттыру үшін құрылғыларды жөндеуге инвестиция тартуды инвесторларға тартымды ету керек. 

Осы орайда, «Самұрық-Энерго» АҚ өндіріс және активтерді бас­қарушы директоры Серік Түтебаев елдегі энергиямен қамту саласын тиімді жүйеге келтіру үшін электр энергиясына биржалық сауданы енгізу қажеттілігін атады. Яғни электр стансалары бәсекелестік ортаға шығарылып, энергия таратушы компаниялар энергияны сатып алу мен халыққа таратуда нарықтық жолмен жұмыс істеуі керек. 

«Қазақстанның электр энергиясы қауымдастығы» басшысы Шаймерден Оразалинов та бұл тұрғыда энергетика нары­ғын­дағы компаниялардың құнды қағаздар шығарып, салаға мем­лекеттің араласуын азайтып, электр энергиясының саудасында таза нарықтық жолды ұсынады. «Ұлттық экономика министр­лігінің хабарлауынша Қазақстан экономикасының нақты өсімі алда­ғы уақытта жылына 6-7 пайыз­ды құрайтын болады. Демек, 2030 жылы Қазақстандағы электр энер­гиясына сұраныс 144,7 млрд КВт-ты құрайды. Бұл дегеніңіз қазір­гіден 58 пайыз артық. Олай болса, салаға үлкен реформа керек», дейді қауымдастық басшысы. 

Атап айтар болсақ, 2030 жылға дейін арнайы салалық бағдарлама қабылдап, онда электр өндіруші нысандардағы құрылғылардың тозу мәселесін шешудің баламалы жолын ұсынады. «Тозған құрылғыларды та­риф­ті көтеру арқылы жөндеу мүм­кін емес. Жаңа қаржыландыру көз­дерін іздеу керек. Мысалы, бағалы қағаздарды шығарып инвестиция тартуға болады», дейді маман. 

Жаңа технология мен 

оны білетін маман керек

1991-2016 жылдар аралығында Қазақстанның электр энергетикасын реформалау барысында ғылы­ми-техникалық мамандықтардың маңыз­дылығы ұмыт қалды. Жыл сайынғы реформа мен басшы­лықтағы адамдарды ауыстыру кезін­де электр энергиясы сала­сын­дағы компаниялардың бас­шылы­ғына ин­женерлер емес, саладан мүлде хабары жоқ топ-менеджерлер келді. Бүгінде сала­дағы кейбір келеңсіздіктердің бір себе­бі де осы «ма­ман­дардың» білік­тіліктерінің төмендігінен көрінеді. 

Жалпы, бұл саладағы мамандарды дайындауда құрылғы жасау, электр қуатын өндіру мен таратуда жоғары технологиялық машықтар керектігі жасырын емес. Ал соңғы кездегі автоматтандыру мен цифрлы өндіріске көшу кезінде жаңа технологияны білетін сала мамандарына сұраныс тіпті артатыны анық. 

Сала мамандарының айтуынша, қазірден бастап энергетика саласына цифрлы технологияны енгізуге қажеттілік жоғары. Цифрлы қосалқы станса дегеніміз − электр энергиясын есептеу, тарату мен қорғауда бірыңғай ақпараттық желімен қамтамасыз етілген қосал­қы стансалар. Мұндай жаңа техно­логия энергияны тиімді тарату мен есептеуге және қауіпсіздікке кепілдік береді. Цифрлы қосалқы стан­салар сонымен қатар монтаж бен реттеу жұмыстарын 50 пайызға, күтіп-ұстау шығындарын 15 пайызға азайтып, қашықтықтан 100 пайыз жедел қосылуға мүмкіндік бере­тін ақпаратты технологиямен қам­тамасыз етілген. Ең бастысы, цифр­лы технологияны енгізгенде қосалқы стан­салар максималды жұмыс істей­ді екен. 

Бауыржан МҰҚАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу