Baǵdarlamalar baıandylyǵymen baǵaly

Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy jylǵy halyqqa Joldaýynda úkimet múshelerine qaratyp, «Bizde árqıly baǵdarlamalar qabyldanyp jatyr. Indýstrıalyq baǵdarlama, ınfraqurylymdyq baǵdarlama, sondaı-aq, áleýmettik máselelerdi qamtyǵan kóptegen baǵdarlama bar.

Егемен Қазақстан
22.11.2018 59
3

Biraq, sonyń bárin jergilikti atqarýshy organdar men tıisti mınıstrlikter tarapynan aıaǵyna deıin jetpeıdi. Qaǵaz júzinde qalyp jatyr. Esep bergen kezde bári jaqsy, Prezıdent aıtqan tapsyrmalar oryndalmaıdy, komýnaldyq qyzmettiń baǵasy ósip bara jatyr dep syn-eskertpe jasaǵan-tyn.

Jasyratyny joq, qazirgi tańda joǵary jaqtyń kóp qyzmetteri buqaranyń kóńilinen shyǵa qoımaıdy. Nátıjeleri mardymsyz, jap-jaqsy bastalǵan is sońyna taman berekesizdeý bop jatatyny tym jıi. Ádette, qandaı da bir memlekettik baǵdarlama qabyldaǵanda Úkimet isti tıisti salalar boıynsha bóledi. Iаǵnı, ár mınıstrlik ózine tıesili mindetterin júktesip, sharalar keshenin belgilesip, merzimderin anyqtasady. Baǵdarlamanyń baqylaýshysy retinde bir mınıstrlik belgilenedi. Sonymen sharýa bastalyp ketedi. Talqany taýsylmaǵan janǵa áne-mine degenshe ýaqyt ta syrǵyp óte shyǵady. 

Sóıtip, qazirgi qoǵamda asa jıi kezdesetin qubylys − qabyldanǵan sharalar eshqashan dál ýaqytynda atqarylmaıdy. Bir sózben aıtqanda, baǵdarlama qabyldanbas buryn ony atqarý tetikteri tolyqqandy qarastyrylmaǵandyqtan, is jol-jónekeı qoıdan bólingen jetim qozydaı mańyrap óz jaıyna ketedi. 

Osylaı júıelenbegen istiń aqyry jyldyń basy qańtar aıynda atqarylyp bitýge tıisti shara, qazan aıynda qolǵa alynyp jatady. Jaýapty mekeme istiń keshikken sebebin túsindirip, aqtala bastaıdy. Istiń merzimin uzartýdy ótingen nemese basqa organdardy kinálaǵan hattar legi bastalady. Ádette, mınıstrlikte basshylyq aýysqandyǵy, der kezinde qarajattyń túspegendigi, joǵarydan kelgen, kúttirýge bolmaıtyn tosyn tapsyrmalardyń isti bógegendigi, tótenshe ánebir jaǵdaı.., taǵysyn taǵylar. Sóıtedi de, jaýapty basshylar (mınıstrler) ózara dostyǵyn, kýrstastyǵyn, qudalyǵyn, taǵy basqa qarym-qatynasyn ortaǵa salǵan qazaqy kelissózder kesheni iske qosylady. 

Qysqasy, áýpirimmen baǵdarlamanyń merzimi uzarady. Oǵan alǵysyn jaýdyryp, terin bir sylyp tastaıdy da, beıne isti atqaryp tastaǵandaı arqasy bosap, aldyńǵy qarqyn basyla qalady. Qoıyńyzshy áıteýir, ıtshilep júrip sapasy solǵyn birdeńelerdi jasap, sharýany atqarǵan keıipte esep beriledi. 

Baǵdarlamany qabyldar kezdegi nıet, kóksegen nátıjelerde qapy joq. Alǵashynda alty alashtyń kósegesin kógertetindeı kólkildep bastalǵan sharýa – qalyń qorqaýdyń talaýyna túsken bulandaı qylshyǵy shashylyp, óti tógilip, eti borsha-borsha bólinip, jym-jylas joq bolady. Osylaı áý basta bólingen resýrsty paıdalanyp, qońdanyp qalýdy ǵana kóksegen aram baǵdarlamalar qanshama. 

Al endi, «óner-bilim bar jurttarǵa» qaraıyq. Mysaly, Eýropa elderinde qandaı bir bizdiki taqylettes sharýa atqarylar aldynda: baqaıshaǵyna deıin zerttelip, zerdelenip, ár kúni, ár saǵaty josparlanady. Mindetter men atqaratyn organdar ábden saralanyp, jaýapty tulǵalar belgilenedi, tipti ol óle qalǵan jaǵdaıda (ómir ǵoı) ornyn basatyn adamǵa deıin anyqtalyp, hatqa túsirilip uzaq tolǵaıdy. Bizde onyń ımıtasıasy ǵana bolady. 

Sóıtip ábden saralanǵan mehanızm iske qosylady. Qabyldanǵan baǵdarlama baltalasań buzylmaıtyn tas qamalǵa aınalady. Kese-kóldeneń turǵandy myjyp ótetin, toqtaýy múmkin emes, alapat qýat aınalǵanda kóńil súıindiretin nátıjeler kimdi de bolsyn rahatqa bólemek. 

Belgilengen merzimnen keshikkenniń jaǵdaıy múshkil, bir qyzyǵy, merziminen erte atqaryp qoıǵanǵa da jaza bar. Iаǵnı, shıkilikke de keshirim joq. Árkim óz isine bekem. О́ldim deseń jaǵdaıyńdy túsiner jan tappaısyz. Jaralanǵan joldasyn arqalaýǵa árekettenbeı atyp ketip, ári qaraı júre beretin bezbúırek sarbaz sekildi ólermen kúıde aldyǵa, tek alǵa adymdaı bermek. Eýropalyqtardyń osy minezi, dálirek aıtsaq qasıeti (bireýge unar, bireýge unamas) álemde eshkimge des bermegen qýatty memleket qalyptastyrýyna negiz bolyp otyr.

Mysaly ekinshi dúnıejúzilik soǵysta jeńilgen nemisterdiń el ekonomıkasy men áleýetin kóterý jaıly qabyldaǵan baǵdarlamasyn alyp qaraıyq. Qatań tártipke negizdelip, tolyq ǵylymı saraptalǵan baǵdarlamanyń arqasynda nemister bar-joǵy on jylda el ekonomıkasyn aıaǵyna tik turǵyzyp, 1958 jyly Shvesıa elinde fýtboldan ótken álem chempıonatynyń fınalynda Vengrıa quramasyn 3:2 esebimen tize búktirip, dúnıejúzin tańqaldyrdy.

Beken QAIRATULY, 

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу