Ejelden metal ılegen el

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń jýyrda jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy búginde 30-dan astam ult pen ulystan turatyn, jalpy sany 200 mıllıonǵa jýyqtaıtyn, ońtústik-batysta Jerorta teńizi jaǵalaýynan bastap, soltústik-shyǵysta Soltústik Muzdy muhıtqa deıingi Eýrazıa qurlyǵynyń apaıtós alyp dalasynda 6 táýelsiz memleket, onyń ishinde Reseı Federasıasynda 20-dan astam túrki tildes halyqtardyń túrli sýbektilerimen, keı jerde avtonomıalyq, keı jerde esh sýbektisi bolmasa da iri oblys quramynda ómir súrip jatqan túrki halyqtarynyń ortaq kóne tarıhyn qamtıtynymen erekshe deýge bolady. Iаǵnı osynaý baıtaq keńistikte bul halyqtar bir kezderi bir memleket quramynda ómir súrip, álemdik órkenıetke ózderiniń laıyqty úlesin qosty.

Егемен Қазақстан
27.11.2018 94
3

Belgili ǵalym, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Muhtar Qul-Muhammedtiń aıtýynsha, qazirgi zamanaýı teorıa negizinde adamnyń shyǵý tegi boıynsha homo sapıenstiń afrıkalyq, neandertaldyq, orıentalıstik qataryna adamzat órkenıetiniń tórtinshi oshaǵy retinde «altaılyq homo sapıens» te endi deýge bolady. Buǵan derek pen dáıek jetkilikti. Máselen, reseılik ǵalym, akademık Anatolıı Derevıanko 2008 jyly Altaıdaǵy Denıs úńgirinen tabylǵan adam súıegin DNK arqyly muqıat zertteý barysynda onyń 50 myń jylǵa jýyq buryn ómir súrgenin anyqtady. Bul úńgir Berelden 57 shaqyrym ǵana qashyqta ornalasqanyn eskersek, jalpy Reseıdegi Arjan, Tyva mádenıeti men elimizdegi Berel qorymynan bastap Tarbaǵataıdaǵy Shilikti, keıingi jyldary arshyla bastaǵan Eleke sazy obalaryna jalǵasatyn bul keńistiktegi mádenıetti bir-birinen bólip qaraýǵa áste bolmaıdy. Bul saq dáýirine jatatyn Alataý etegindegi Esik, Boraldaı qorymdarymen tipti biregeılene túsedi. Al endi osy qorymdarda tabylyp jatqan altyn zergerlik buıymdar men onyń «ań stılindegi» túrli órnegine zer salsaq, Uly Dalada Prezıdent aıtqan ejelgi metalýrgıanyń qanshalyqty joǵary deńgeıde damyǵanyn zerdeleýge bolady.

«Ejelgi zamanda-aq Qazaqstannyń Ortalyq, Soltústik jáne Shyǵys aımaqtarynda taý-ken óndirisiniń oshaqtary paıda bolyp, qola, mys, myrysh, temir, kúmis pen altyn qorytpalary alyna bastady», dep jazdy Elbasy atalǵan maqalasynda.

Elbasy tujyrymynyń negizi – elimizdiń ár óńirinen tabylǵan kóne shahtalar ekeni ras. Aıtalyq, ilkide Germanıanyń Bohým qalasyndaǵy Taý-ken murajaıynyń ǵalymdary qazaqstandyq ǵalymdarmen birge biraz jyldar zertteý jumystaryn júrgizgen edi. Olar Shyǵys Qazaqstan óńirindegi Qyzylsý ózeniniń boıynda Kishi Qarasý atty aýylda 3 jarym myń jyl burynǵy shahtalarǵa qazba jumystaryn júrgizý barysynda, tereńdigi 10 metrge deıin ketetin úlken taý-ken shahtalaryn, kenshilerdiń qonystaryn, metaldy qorytatyn oryndaryn tapty. Shahtashylardyń qonystarymen birge tastan jasalǵan barlyq qural-saımandary da tabyldy. Bul sıaqty ejelgi metalýrgıa oshaqtary elimizde jeterlik. Onyń birqatary ǵylymı aınalymǵa da endi.

Biraz jyl buryn arheolog Zeınolla Samashev áıgili qos ózen Efrat pen Tıgr arasyndaǵy Mesopotomıadan tabylǵan qola buıymdardyń quramy Ertistiń boıynan shyǵarylǵan qalaıynyń quramymen birdeı bolyp shyqqanyn aıtqan edi. Qalaıysyz qola quıylmaıdy. Mystan jasalǵan muqym dúnıe muqalyp qalatyndyqtan, oǵan qalaıy qosady. Iаǵnı órkenıettiń kóne oshaǵyna metal ıleýdi, qural jasaýdy kimder úıretti degen oıǵa qalasyz. Álbette, qumdy buırattardy kezgen kerýenmen birge bul metaldar Uly daladan bardy. Bul da babalarymyzdyń Uly Jibek jolynyń ústinde, tranzıttik dálizde ornalasyp qana qoımaı, oǵan óz múddesi turǵysynan tolyq qatysqanyn tanytpaı ma?! «Ata-babalarymyz jańa, neǵurlym berik metaldar óndirý isin damytyp, olardyń jedel tehnologıalyq ilgerileýine jol ashty» deıdi bul rette Elbasy. 

Rasynda, myńjyldyqtar boıy máńgi tońnyń astynda saqtalǵan Bereldegi babalar qorymy da kóne altaılyqtardyń qupıasy mol talaı ilimdi anyq meńgergendigin baıqatady. Iаǵnı, bul qorymdarda adam men onyń dárgeıine qansha el qulaǵanyn bildiretin jylqylardyń birge jerlenýi jáne myńjyldyqtar boıy saqtalýy babalardyń balzamdap jerleý tehnologıasyn da jetik bilgendigin aıǵaqtaıdy. Arheologtardyń aıtýlaryna qaraǵanda, Altaıda óndiriletin mıneraldy ekige aıyrǵanda, bir jaǵynan qyzyl boıaý, bir jaǵynan synap bólinetin kórinedi. Osy synappen túrki qaǵandaryn balzamdaǵany belgili bolyp jatyr búginde. Muny zertteý jumystaryna qatysqan mıkrobıologtar da, polıgenetıkter de dáleldeıdi. Endeshe muqym dúnıede Mysyr perǵaýyny ǵana balzamdalǵan joq, Uly Dala qaǵany da balzamdaldy. Mysyr perǵaýyny ǵana altynmen aptalǵan joq, Uly Dala qaǵany da altynmen aptalyp, kúmispen kúpteldi. Sondyqtan Prezıdenttiń paıymyn parasatpen ári qaraı ilgerilete túsý, jas urpaqqa jetkizý qoǵamǵa taǵy bir salmaqty júk artyp otyr.

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу