Ашраф Аттиа: Тарихты жете түсіндірудің тиімді тұжырымдамасы

Мен Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтың қазақ тарихының көкжиегін кеңейтуге бағытталған «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын зор ықыласпен оқып шықтым. Президент өз мақаласы арқылы қазақ халқының ұлттық тарихын жете түсінудің жаңа тұжырымдамасын күн тәртібіне шығарды.

Егемен Қазақстан
29.11.2018 1205
2

Бұл тұжырымдама қазақ халқының мәдени және тарихи мұрасының барлық рельефтерін кешенді түрде қамтуымен ерекшеленеді.

Бүгінгі жаһандану әлемінде өз тарихын жай ғана білу қазіргі заманғы сын-қатерлермен күресу және болашаққа арналған мақсаттарды белгілеу үшін аздық етеді. Бұл арада кең ауқымда ойлағанымыз жөн. Дәлірегі, өмірдің барлық салалары бойынша өткеннің барлық жетістіктерін жете түсіну, ұғыну, оны тиімді құралға айналдыру маңызды. Өткен жылдардағы оқиғаларға тек баға беріп қана қоймай, оларды әрбір жеке адамның қалыптасуына ықпал етер тетікке айналдырған абзал. Нұрсұлтан Назарбаев өз мақаласында осы мақсатты айқын аңғартады.

Президент атап өткендей, қазақ халқы өзінің сан ғасыр­лық тарихында әлемдік өрке­ниетке серпін берген, жаһанды жаң­ғыртқан көптеген сан сала­лық жетістіктерге қол жет­кізген. Бұл жасампаз жетістік­тер арнасындағы барлық құнды­лы­қ­тар адамзаттың ортақ игілігіне айналды. Осы орайда бірінші ке­зекте қазақтың арғы ба­баларының әлем бойынша алғаш жылқыны қолға үйреткенін, темір өндіруді меңгергенін, өнер­ге аң стилін енгізуін, Ұлы Жібек жолын қалыптастырғанын айтуымыз керек. Сондай-ақ «Алтын адам» сынды аса баға­лы тарихи жәдігерлер де, алма мен қызғалдақтың да Ұлы далаға тиесілі екені көп жайтты аңғартады. Міне, бүгінгі қазақ өз ата-бабаларынан осынау құндылықтардың мұраға қалғанын біліп жүруі тиіс әрі мұнымен мақтана білгені абзал. 

Нұрсұлтан Назарбаев өз ма­қа­ласында орта ғасырдағы Отырар қаласы əлемдік өркениеттің ұлы ойшылдарының бірі – Əбу Насыр әл-Фарабиді дүниеге əкелгенін, түркі халықтарының рухани көшбасшыларының бірі Қожа Ахмет Ясауи Түркістан қаласында өмір сүріп, ілім таратқанын атап көрсеткен. 

Бұлардан бөлек, Ұлы далада әлемдік тарихтан берік орын алған көптеген ұлы ғалымдар, қол­басшылар шыққан. Прези­дент осы орайда, Бейбарыс пен Əбу Насыр әл-Фарабиді әділдікпен еске алады. 

Араб-мұсылман әлемін сырт­­қы жаулардан қорғап қал­ған Захир Бейбарыс «Жеңім­­паз және дін қорғаушысы» деген құрметті атауға ие бол­ған. Өйт­кені ол араб әлемі­нің шы­ғыс бөлігін крест­ші­лер шабуы­лынан қорғап қалды, сон­дай-ақ Месопотамия мен Мысыр­ға, сосын Мекке мен Мәди­н­еге бағыт алмақ болған Ұлы Моңғол им­пе­риясы­ның тегеурін­­ді әс­керінің бетін қай­­тарды. Осы­нау арпалысты кезең­де қазақ дала­сынан шыққан Захир Бей­барыс сырттан төнген жау­лар­ды жеңіп, сол дәуірдегі оқи­­ғалардың бағы­тын өзгертті.

Қазіргі заманғы қазақ­стан­­дықтар Әбу Насыр әл-Фара­би­д­і өздерінің жерлесіміз деп мақ­­тан тұтуға құқылы. Ол – әлем­дегі екінші ұстаз, филосо­фия, мате­матика, музыка сала­сын­дағы әлем­­дік білімін байыт­қан көпте­­ген бағалы жұмыс­тардың авторы. Әбу Насыр әл-Фа­раби араб музыкасының ең негізгі аспап­тарының бірі – әл-Канонды ойлап тапты. Бұл аспап қазақтың жетігенін еске түсіреді.

Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласында тарихи сананы жаңғырту бағытындағы нақты шаралар мен басты міндеттерді де белгілеп берді. 

Бұл бағыт бойынша «Архив – 2025» жеті жылдық бағдар­лама­сын жүзеге асыру, «Ұлы да­­ла­ның ұлы есімдері» атты оқу-ағарту энциклопедиялық сая­бағын ашу, «Түркі өрке­ниеті: түп-тамырынан қазір­гі заманға дейін» атты жобаны қолға алу, «Дала фольк­лоры­ның антология­сын» жасау. Қазақстан тари­хы­ның үздіксіз дамуын көрсете­тін деректі-қойылымдық фильм­дер­дің, телевизиялық сериалдар мен толық метражды көркем кар­ти­налардың арнайы цик­лін өнді­ріске енгізу мәселелері қамтылған.

Ашраф Мохаммед АТТИА,

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ Халықаралық қатынастар факультеті шығыстану кафедрасының шақырылған профессоры (Әл-Альсун Айн-Шам университеті, Мысыр)

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Алматыда Денис Теннің өліміне қатысты сот үкімі шықты

17.01.2019

Алматыда тікұшақ апатқа ұшырады

17.01.2019

Алғашқы медициналық санитарлық көмек қызметіне қатысты мәселелер талқыланды

17.01.2019

Сенат бірқатар үкіметаралық келісімді ратификациялады

17.01.2019

Алматыда Жүрсін Ерманның бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтеді

17.01.2019

2250 әскери қызметші жеңілдікпен пәтер сатып алды

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық саласында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

Оралдықтар 19 қаңтарда суық суға шомылады

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстар тұрақты жүргізіліп келеді

17.01.2019

Жаңадан ашылған ауданға жастар оралып жатыр

17.01.2019

«Егемен» жазған мақала сенатор сауалына арқау болды

17.01.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында сержанттар кеңесі өтті

17.01.2019

113 мыңнан астам отбасы тұрғын үй жағдайын жақсартты - Қ.Өскенбаев 

17.01.2019

Шымбұлақта фристайлдан әлем кубогі өтеді

17.01.2019

Атырау облысында екпе алмаған балалар қызылшаға шалдығып жатыр

17.01.2019

Алматыдағы Баум тоғайы түрлене түспек

17.01.2019

Бокстан Қазақстан әйелдер құрамасы Сербиядағы турнирді сәтті бастады

17.01.2019

Талдықорғанда «ақылды» аялдама салынып жатыр

17.01.2019

Қазақстандық теннисшілер жұбы екінші кезеңге шықты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу