Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Егемен Қазақстан
05.12.2018 2289
3

Keńes dáýirinde «sovet halqy» («sovetskıı narod») sózi on bes respýblıka halyqtarynyń tutastyǵyn bildiretin qudireti kúshti saıası ataýǵa aınalyp, sanamyzǵa shegedeı qaǵylyp, shemendeı bolyp qatqany málim. О́z qazaǵymyzdy birtutas halyq deı almaı júrgenimiz sol shemendeı sózdiń áli de sanamyzdy bitep, erkin oılaýǵa jibermeı tur ma eken degen oıǵa qaldyratyny ras. Iá, sanamyzǵa sińgen «keńestik halyq» ataýynan aıyǵa almaı júrgenimiz ras. «Ultymyzǵa adam aıtqysyz demografıalyq soqqy jasaldy. Onyń jarasy bir ǵasyrdan beri áli jazylmaı keledi. Qazaqtyń tili men mádenıeti qurdymǵa kete jazdady» dep Rýhanı jańǵyrýǵa arnalǵan maqalasynda Elbasy sanamyzǵa túsken salmaqtyń aýyr dertteı bolǵanyn búkpesiz jetkizedi. Bul baǵdarlamanyń jalǵasy «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda «Bizdiń tarıhymyzda qasiretti sátter men qaıǵyly oqıǵalar, áleýmettik turǵydan qaýipti synaqtar men saıası qýǵyn-súrginder az bolmady» dep, tarıhı shyndyqty esh búrkemesiz taǵy da alǵa tartty. Iá, qazaqty halyq degen uǵymnan alystatý úshin jerimizge basqa ult ókilderi kóptep kóshirildi. Qazaq atajurtynda azshylyqqa aınaldy. Qasireti mol asharshylyq zardabynan 130 rýdyń shejiresi toqtaǵan degen de derek bar. Sóıtip, ana tilimizge myqty tusaý baılandy. Orys tili – ortaq til, qazaq tili – etnostyq toptyń tili bolýyn kózdegeni – keshegi keńestik dáýirdiń tarıhy. Táýba, táýelsiz eldikke jettik. 

Elimiz táýelsizdik alǵan 90-jyldary Almaty qalasyndaǵy muǵalimder bilimin jetildirýmen shuǵyldanatyn Ortalyq ınstıtýtta etnopedagogıka máselelerine arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensıa jumysynan túıgenimizdi taǵy bir eske alsaq, artyq bolmaıdy. Bul jıynda kóterilgen máse­le­ler jóninde sol kezeńde baspa­sózde «Qazaq­standa qansha halyq bar?» degen taqyryppen maqa­la­myz jaryq kór­gen bolatyn. Sodan beri biraz jyl ótse de, mańyz­dylyǵyn joımaıtyn sol konfe­rensıada Qazaq­standaǵy Fransıa elshiliginiń bilim jónin­de­gi keńesshisi sóılegen sózin­­­­de Fransıa memle­ketiniń azamattyǵyn alǵan adam ultyna qara­mas­tan fransýz bolyp sanalatynyn aıtty. Ol ulty ıtalıalyq anasynyń Fransıanyń azamattyǵyn alǵannan keıin tegi ıtalıalyq fransýz bolǵanyn maqtanysh etetinin mysalǵa keltirdi. Sol sıaqty Almaty qalasyndaǵy S.Demırel atyndaǵy Qazaq-túrik ýnıversıtetiniń ustazy M.Kaplan Túrk­ıa memleketi azamattyǵyn alǵan adam da túrik bolyp sanalatynyn aıtty. Sheteldik eki baıan­dama­shy da Qazaqstan jaǵdaıynda, óz elderindegideı, etnopedagogıka máselelerin etnostyq toptarǵa, ıaǵnı qazaqtan basqa ult ókilderine baılanystyra qarastyrýdy keńes etti. Ekeýi de qazaq ulty atajurtynda etnosqa jatpaıtynyn qadap aıtty. Al Qazaqstanda turatyn, onyń azamattyǵyn alǵan basqa ult ókilderi, ıaǵnı etnostyq toptar jeke-jeke halyq bola almaıdy. Qazaq eliniń, jeriniń ıesi – memleket qurýshy qazaq halqymen birlesip, birtutas Qazaqstan halqyn quraıdy. 

Táýelsizdik alǵan alǵashqy jylda­ry «Qazaq­stan halyq­tary Assambleıasy» bolyp qurylǵan bıik márte­beli uıym keıin­nen «Qazaq­stan halqy Assamb­leıasy» ataý­yna kóshirilýi oń sheshim bol­dy. Qazaq halqy táýelsiz memleketimizdiń shırek ǵasyrdan asqan tarıhynda Qazaqstan halqyn­­yń uıytqysy bola alatynyn búkil álemge pash etip keledi. «Tól tarıhyn biletin, baǵalaıtyn jáne maqtan etetin halyqtyń bolashaǵy zor bola­dy» dep Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry maqalasynda» halyq sózi­niń uly maǵynasyn tereń zerdeleýge shaqy­rady. Adamzat tarıhynyń bir bólshegi, Otanymyzdyń órkenıet jolyndaǵy damýynyń ózegi, el men jerdiń berik qorǵany qazaǵymyz birtutas halyqtyq bıikten kórine beretinine senimimiz kámil. Endeshe, biz, ustazdar, qalamgerler, el zıalylary, ejelden jeke ult bolyp qalyptasyp, keń tanylyp, búginde órkenıetti damýdyń dańǵylyna bet alǵan órisi keń, bolashaǵy zor birtutas týǵan halqymyzdyń týyn bıik ustaıyq. Bir múdde, bir bolashaq jolynda birtutastyǵymyzdy nyǵaıta túseıik. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Маңғыстау облысының әкімдігі Халықаралық жасыл технологиялар орталығымен меморандумға қол қойды

11.12.2018

Алматы облысында «Маревен Фуд» зауыты іске қосылды

11.12.2018

Жерлесіміз УЕФА Атқару комитеті мүшелігіне ұсынылды

11.12.2018

Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президент мақаласын талқылады

11.12.2018

Талғар агробизнес және менеджмент колледжі 100  жылдығын атап өтті

11.12.2018

Қазақстандық автоөнеркәсіп саласына ірі инвестор келді

11.12.2018

Дональд Трамп Қазақстанды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

11.12.2018

Қ.Тоқаев Чехия және Жапония елшілеріне алғыс білдірді

11.12.2018

Қазақстанда ойнайтын үш футболшы Арменияның үздігі атануға үмітті

11.12.2018

Аян Бейсенбаев «Жыл спортшысы» атанды

11.12.2018

Теміртас Жүсіпов: Жылдың үздік боксшысы атағын аламын деп ойламадым

11.12.2018

Елбасы қазақстандық өнім шығаратын үш кәсіпорынды іске қосты

11.12.2018

Ж.Қасымбек әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері туралы баяндады

11.12.2018

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 2,9%-ға артты - А.Евниев

11.12.2018

Биылғы мемлекеттік бюджеттің орындалу қорытындылары қаралды

11.12.2018

Үкіметте жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау барысы қаралды

11.12.2018

Н.Нығматулин Чехияның Қазақстандағы Елшісі Э.Жигованы қабылдады

11.12.2018

ЖІӨ тұрақты өсімі үш ай бойы 4,1% деңгейінде сақталып отыр - ҰЭМ

11.12.2018

Алматыда мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылды

11.12.2018

Таразда сатушысы жоқ дүкен ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу