Алматыда Жұмабай Шаяхметовтің өмірі мен қызметі туралы дөңгелек үстел өтті

«Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві және Шоқан Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты «Кеңестік тарихнамадағы тұлғатану мәселелері: Жұмабай Шаяхметов» тақырыбында дөңгелек үстел өткізді.

Егемен Қазақстан
06.12.2018 6337
2

Ғылыми жиын алдында Жұмабай Шаяхметовтың өмірі мен қызметіне арналған құжаттамалық көрме таныстырылды. Онда ғылыми ортаға бұрын-соңды таныс болмаған тың мәліметтер де орын алды.

Институт директоры Зиябек Қабылдинов негізгі тақырыпқа тоқталып, Қазақстан КП ОК бірінші хатшысы қызметін атқарған Жұмабай Шаяхметовтың өмірі мен қызметі негізінде кеңестік тұлғатанудағы өзекті мәселелерді зерттеу, тарихтағы рөлін анықтау мақсатында ұйымдастырылған ғалымдар басқосуының маңызы зор екендігін атап өтті.

Бүгінде ғалымдар зерттеулері мен архив қойнауында жатқан құжаттар мемлекет дамуы жолында күрескен Жұмабай Шаяхметов сынды көптеген ұлтжанды азаматтардың өмір жолына басқаша көзқараспен қарауды талап етіп отыр. Кезінде жаңсақ орын алған оқиғалар, саяси жала жабу сияқты ұлт қайраткерлерінің тағдырына жасалған қасастық бүгінгі тарихи деректер үдесінен алғанда ғалымдар тарапынан барынша ақиқатпен айтылуы қажет.

Қазақстан Республикасы Президенті Архивінің директоры Жәмила Әбдіқадырова гуманитарлық білімнің қоғамдық сананы жетілдірудегі маңызына тоқталып,  Елбасының «Ұлы Даланың жеті қыры» мақаласы Мәңгілік елдің әрі қазақстандық отансүйгіштіктің негізі деп атап өтті. Бүгінде ҚР Президентінің Архивінде өткен ғасырдың 20-шы жылдарына тиесілі архив құжаттарының мол қоры жинақталған. Осы маңызды құжаттар негізінде  Қазақстанның дамуына зор үлес қосқан тұлғалар  жайындағы деректер үлкен зерттеулерді қажет етеді.

Ал ғылым докторы, қоғам және мемлекет қайраткері Борис Жапаров ҚР Президент Архивінің қорында әлі де ғылыми айналымға енбеген мұралардың жеткілікті екендігін құптап, зерттелмеген құжаттардың топтамасы Қазақстандағы коммунистік билік кезеңі, ІІ Дүниежүзілік соғыс жылдары мен тың көтеруге дейінгі аралықтағы ел тарихын қамтиды деп атап өтті. Бүгінде өз деңгейінде саяси бағасын ала алмай отырғандығына қынжылысын білдірген Борис Әлікенұлы Жұмабай Шаяхметовтың қызметі елдегі қиын-қыстау жылдармен тұспа-тұс келді, дейді. Қайраткер тұлға елдің өзге азаматтарымен бірге тың көтеруге қарсы тұрды. Әрине, елді мал шаруашылығы жайылымынан, жем-шөп қорынан айыру, көгалды жерлерін аударып тастап, экономикасын жүргізу дәстүрінен айыру елді қандай қиын жағдайға душар ететіндігіне алаңдады. Елін сүйген қайраткер қазақ әйелдерінің білім алуына да зор ықпалын тигізді. Қыздар институтымен қатар консерваторияны, басқа да оқу орындарының ашылуына мұрындық болды.  

Жұмабай Шаяхметовтың ел өміріндегі қызметі тұрғысындағы тағы да көптеген мазмұнды деректерді Шоқан Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты Қамқоршылық кеңесі төрағасының орынбасары, меценат Мұрат Сәрсенбаев ұсынып, тұлға туралы басылымдарды шығаруға қолдау білдіретіндігін жеткізді.

Өз халқына адал қызмет еткен тұлғаның сан қырлы тағдырына тоқталып, тарихи мәліметтерді көпшілік назарына ұсынған институт директоры Зиябек Қабылдинов Жұмабай Шаяхметов ел тарихынан өзіндік орнын алуы қажет, оның елге сіңірген еңбегі де шынайы бағасын алуға тиіс деді. «...Жұмабай Шаяхметов кеткеннен кейін Никита Хрущев Қазақстанда өз білермендігіне салынып, қазақ жеріне қол салып, Өзбекстанға Бостандық ауданын, кейіннен үш ауданды заңсыз бекітіп берді. Одан кейін солтүстік облыстарды Ресейге бермек болғанда оған Шаяхметовтың шәкірті Жұмабек Тәшеновтың қарсы тұрғаны белгілі. Осылайша облыстарды көрші елге беру саясаты жүзеге аспай қалды. Бірақ Жұмабек Тәшенов те Шаяхметов кеткен Оңтүстік Қазақстан облысына жер аударылды. Жұмабай Шаяхметовтың еліміздің көрнекті тұлғалары Дінмұхамед Қонаевтың, Қаныш Сәтбаевтың қызметіндегі рөлі зор».

Тарих ғылымдарының докторы Қайдар Алдажұманов архив деректеріндегі зерттеулерге байланысты маңызды мәліметтермен бөлісіп, Жұмабай Шаяхметовтың сол кездегі ғылымға, қазақ жастарының білім алуына барынша қолдау көрсеткендігін атап өтті. Ал тарих ғылымдарының докторы Ахмет Тоқтабай  ауызша тарихтан жинақталған мәлеметтер негізінде де  естеліктер шығару қажеттілігіне тоқталды.

ҚР Президент Архивінің Құжаттарды ғылыми жариялау басқармасының жетекшісі Мұхаммед Жылгелдинов алда жоспарланып отырған құжаттар жинағына қысқаша шолу жасап, басылымның бөлімдеріне қатысты мәліметтерді ортаға салды.

Ғалымдар пікірі Шаяхметовтай тұлғаның өмір жолы барлық қырынан зерттеліп, әділ бағасын алуы қажет. Осы жиынға келген Шаяхметовтай тұлғаның ұрпақтары да өз  естеліктерімен бөлісіп, ел тарихынан өз бағасын алады деген сенім білдірді.

Эльвира СЕРІКҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Маңғыстау облысының әкімдігі Халықаралық жасыл технологиялар орталығымен меморандумға қол қойды

11.12.2018

Алматы облысында «Маревен Фуд» зауыты іске қосылды

11.12.2018

Жерлесіміз УЕФА Атқару комитеті мүшелігіне ұсынылды

11.12.2018

Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президент мақаласын талқылады

11.12.2018

Талғар агробизнес және менеджмент колледжі 100  жылдығын атап өтті

11.12.2018

Қазақстандық автоөнеркәсіп саласына ірі инвестор келді

11.12.2018

Дональд Трамп Қазақстанды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

11.12.2018

Қ.Тоқаев Чехия және Жапония елшілеріне алғыс білдірді

11.12.2018

Қазақстанда ойнайтын үш футболшы Арменияның үздігі атануға үмітті

11.12.2018

Аян Бейсенбаев «Жыл спортшысы» атанды

11.12.2018

Теміртас Жүсіпов: Жылдың үздік боксшысы атағын аламын деп ойламадым

11.12.2018

Елбасы қазақстандық өнім шығаратын үш кәсіпорынды іске қосты

11.12.2018

Ж.Қасымбек әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері туралы баяндады

11.12.2018

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 2,9%-ға артты - А.Евниев

11.12.2018

Биылғы мемлекеттік бюджеттің орындалу қорытындылары қаралды

11.12.2018

Үкіметте жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау барысы қаралды

11.12.2018

Н.Нығматулин Чехияның Қазақстандағы Елшісі Э.Жигованы қабылдады

11.12.2018

ЖІӨ тұрақты өсімі үш ай бойы 4,1% деңгейінде сақталып отыр - ҰЭМ

11.12.2018

Алматыда мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылды

11.12.2018

Таразда сатушысы жоқ дүкен ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу