Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Егемен Қазақстан
07.12.2018 43
3

Máselen, Reseı astanasy – Máskeýde irili-usaqty túrli deńgeıdegi 211 teatr bar desek, 12 mıllıonnan astam turǵyny bar qala úshin bul san aıtarlyqtaı kóp emes. Statıstıkalyq málimet boıynsha, onda 1 mıllıon turǵynǵa 3,2 teatrdan kelse, Aýstrıada bul kórsetkish – 24, Shvesıada – 13,6, Fransıada – 9,6, Ulybrıtanıada – 8,9, Italıada 5,9 eken. Osy oraıda 68 teatry bar bizdiń elimizde muny 1 mıllıon kórermenge shaqqanda qanshadan keledi deıtin bolsaq, mynalardyń janynda jip ese almaı qalatynymyz ras-aý. Iаǵnı, bizge bul kórsetkish – áli qıalymyz kókke órlep qona almaı júrgen bıik shyń tárizdes joıqyn beles.  

Taǵy bir erekshelik – Eýropa elderindegi teatr trýppalarynyń deni jekemenshik bolyp tabylady. Sonymen qatar olarda komersıalyq emes teatrlardyń qoıylymyna ǵımaratty tegin berý sıpatynda kómek kórsetilse, Amerıkada bul másele qaıyrymdylyq qorlary men jekelegen salymshylarǵa salyq jaǵynan jeńildikter qarastyrý arqyly rettelip otyr. Bizdegi teatrlar men bul elderdegi óner ujymdarynyń jaǵdaıyn salystyrsańyz, aıyrmashylyq jer men kókteı degenimizben, sońǵy ýaqytta «Almaty men Astana qalalarynda jańadan mynadaı teatr ashylǵaly jatyr eken» degen syńaıdaǵy jaǵymdy jańalyqtardy qulaǵymyz jıi shalyp qalyp júr. Sonyń biri – jekemenshik teatrlardyń ashyla bastaýy. Búgingi tańda elimizdegi teatrlardyń 50-i memlekettik te, al qalǵan 18-i jekemenshik bolyp tabylady. Almaty qalasyndaǵy 19 teatrdyń 10-y jeke menshikke jatady. Astanadaǵy 6 teatrdyń tórteýi – memlekettik, ekeýi – jekemenshik ujym. О́ńirler boıynsha Aqmolada – 2, Aqtóbede – 2, Almatyda – 2, Atyraýda – 1, Batys Qazaqstanda – 4, Jambylda – 3, Qaraǵandyda – 5, Qyzylordada – 1, Qostanaıda – 4, Mańǵystaýda – 2, Pavlodarda – 3, Soltústik Qazaqstanda – 3, Shyǵys Qazaqstanda 3 dramalyq jáne qýyrshaq teatrlary bar desek, Almaty, Jambyl, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda jeke kásipkerlerdiń qoldaýymen ashylǵan tórt teatr jumys isteıdi, Batys Qazaqstan oblysynda mundaı teatrdyń sany – ekeý. Al jalpy óner oshaǵy jaǵynan aımaqtar arasynda Túrkistan oblysynyń bási bárinen bıik tur. Memlekettik 8 teatrdyń beseýi dramalyq bolyp tabylatyn óńirdegi mundaı joǵary kórsetkish arqyly halyqtyń rýhanı-mádenı suranysynyń qanshalyqty qanaǵattandyrylyp otyrǵandyǵyn baǵamdaý qıyn emes.

Bul jerde bizdiń negizgi aıtpaǵymyz, jekemenshik teatrlardyń dúnıege kelýi ulttyq sahna ónerine qandaı tyń ózgerister alyp kelýde, jalpy mundaı táýelsiz óner ujymdaryna qazaq kórermeni qanshalyqty muqtaj degen másele edi. Mamandar derbes teatrlardyń kóbeıýi birinshiden, óner ujymdary arasyndaǵy básekelestikti arttyryp, sahna mádenıetiniń ósip-órkendeýine úlken jol ashady dep esepteıdi. Sońǵy ýaqytta olardyń teatr festıvaldarynda tóbe kórsete bastaýy, jobalarǵa tyń qoıy­lymdarmen qatysýy sol pikirdiń rastyǵyna sózsiz ılanta túsedi. Solaı bola tura kópshilik súıispenshiligine ıe «Tamasha» ázil-syqaq (Álıa Esenova) otaýynan bastap, Almatydaǵy Báıten Omarovtyń «Jas sahna», «Baýyrjan shoý» (Baýyrjan Ibragımov), «TTT»  (Boranbaı Asylbekov) teatrlary,  «LABORATORY #316» táýelsiz teatr trýppasy, Azamat Satybaldynyń «THEATRE 28» ujymy,  «О́ner qyrandary» (Madıar Serikbaev), «Terisqaqpaı» (Ulan Núsipáli), «Nysana» (Ábýnasyr Serikov), «Taqıa men mafıa» (Janatbek Baıtekov), «Ara Atyraý» (Nurbek Mádıev), «Asaý» (Almat Saqatov), «Shanshar» (Ýálıbek Ábdiraıymov), «Aldaraspan»  (Nurjan Tólendıev), «AI» (Aıgúl Imanbaeva), «Zazerkale» (Nadejda Maıbo), «ARTıShOK» (Anastasıa Tarasova), «Sezam» (Qaırat Baıanov), «Shymkent-shoý», «Taǵa», «Sahna», «DÝ-DÝ» dýeti, «Tazabekov teatry» týraly áńgime qozǵalǵanda, ashynǵannan shyǵady ashshy daýsym degendeı, keıbir jekemenshik óner ujymdarynyń qazirgi tańdaǵy eń basty túıtkili – ǵımarat máselesiniń kúrmeýi kúrdelenip, shıyrshyqtap turyp alatyny taǵy ras. Osyndaıda óz betterimen teatr salyp, sahna óneriniń damýyna qoldarynan kelgenshe kómekterin barynsha aıamaı berip jatatyn damyǵan elderdegi mesenattardyń jomarttyǵy men qaıyrymdylyq is-sharalarynan  bizdegi toıynǵannan tobasyna áli de túse almaı júrgen qaltaly myrzalardyń úlgi alýyna ne kedergi eken-aı degen oıdyń oıpańynda osharylyp qala turýǵa májbúrsiz. Ázirge bulardyń denin ázil-syqaq jáne qýyrshaq teatrlary qurap tur desek te, sol at tóbelindeı az trýppanyń órkenıetti elderdegideı óz kúnderin ózderi kóre alatyn derbes ómir súrý baǵytyna bet túzep bara jatqandyǵy qýantady...

Qarashash TOQSANBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.01.2019

Шымкентте салықтан жалтарғандармен күрес күшейтіледі

18.01.2019

Шымкент қоғамдық көліктерінде жолақыны СМС-пен төлейді

18.01.2019

Шымкент полицейлері қаланы «мигранттардан» тазартып жатыр

18.01.2019

Жансая Әбдімәлік «Cairns Cup 2019» турниріне шақыртылды

18.01.2019

СҚО-да бұрынғы аудан әкіміне 22 миллион теңге айыппұл салынды

18.01.2019

Назарбаев Университетінде халал стандарттарына сәйкес биологиялық белсенді қоспа әзірленді

18.01.2019

Қазақстан-Қырғызстан шекарасын демаркациялау туралы шарт ратификацияланды

18.01.2019

Апта фотосы: инспектор Ерлан Нұрғалиев

18.01.2019

Балуан Дәулет Шабанбай Олимпиада қола жүлдегері атанды

18.01.2019

Маңғыстау облысында бюджет түсімі артты

18.01.2019

Тариф бағасы төмендетіледі

18.01.2019

Солтүстік Қазақстанда мас жүргізуші полиция көлігін соқты

18.01.2019

Жетісу жастары ауыл шаруашылығына бет бұрмақ

18.01.2019

Жетісу жастары атаулы жылда атқарылатын іс жайын ақылдасты

18.01.2019

«Egemen Qazaqstan» мен «Жастар» орталығы меморандумға қол қойды

18.01.2019

Түркістанда мемлекет мұқтаждығы үшін 167 нысанды қайтару жұмыстары жүргізілуде

18.01.2019

Сөз сойыл: Ғасыр құпиясы

18.01.2019

«Депутаттың» тұсауы кесілді

18.01.2019

Талантқа тағзым

18.01.2019

Шекарада тауар ағыны тексерілуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу