Чехов және пьесаларының тағдыры (2-бөлім)

Егемен Қазақстан
26.12.2018 5745
2

(Соңы)

Құдай адамды азап­тағысы келсе жай жүрген жазу­шыны дра­­­ма­­тургияға қа­рай күш­теп айдай­­тын болуы керек. Не­месе «дра­­матургия» деген жанр­дың нарко­­­­тикалық әсері бар ма, «енді жеті жүз жыл өмір сүрсем де театр­­ға арнап шығар­ма жазбаймын» деп Не­ми­рович-Данченко мен Алексеевке (Станис­лав­ский­ге) ант-су ішіп хат жазған Чехов, өмір­і­­нің соңында «Шиелі бақты» жаз­ып, ол да сәтсіз қойылып, ау­р­у­­ын бұрын­ғы­дан бетер ас­қын­ды­рып алды.

«Шағала­да» бір-бірімен тіке­лей бай­­­ла­­­­­нысып, шығар­ма желі­­сі­нің дамуына белсенді араласа­тын кейіпкерлер: Арка­­дина-Три­горин-Треплев, Треплев-Зареч­­­ная-Тригорин. Пьесаның басты оқи­­ға­сы осылардың арасында өтеді. Пьеса­дағы Треплев (Ак­т­ри­­са Арка­ди­на­­ның ұлы) ойда жоқта атып әке­ле­тін ша­ғала Че­хов шығармасына симво­ли­­ка­лық та, тікелей де қатысы бар басты деталь. Пьесаның соңында Нина За­речная Треплевке: «Есіңізде ме, сіз көл жағасында қыдырып жүріп шаға­ланы атып әкелгеніңіз. «Шағала осы көлді жақсы көре­тін. Бір күні бір жақ­тан бөтен бір адам келді де, еріккеннен шаға­ла­н­ың өмірін құрта салды. ...Мен сол Шағаламын.»

Заречная, провинциялық жас актриса бел­­летрист Тригориннің құр­бандығы болды. Аркадина – атақ­ты актриса, әлі өзін жас қыз­дай сезінетін 43-44-тер шама­сын­да­ғы өзін асқақ ұстайтын менмен де көрікті әйел. Шетел банкінде 70 мыңдай ақшасы жатса да (ол кезде бұл көп ақша. Пьесадағы мұ­ғалім Медве­ден­коның айлық жала­қысы 21 мың) бала­­сына кос­тюм сатып алуға ақша бер­­мей­тін сараң әйел. Тригорин Зареч­­ная­­­ға ғашық боп қалады. Заречнаяға Треп­­лев те өлердей ғашық. Есігінің алды­­на бар­ып, таңға дейін тұруға дайын. Ал Зареч­ная Тригоринді сырттай жазу­шы ретінде қатты сыйлайды. Оны тіпті пір тұтады. Ақырында Тригорин жас қызды уысына түсі­ріп, екі жылдан соң оны тас­­тап кетеді. «Сырттан кел­ген бөтен адам Шағаланың өмірін көк­­тей солдырды». Тригоринге ғашық екенін Нина Заречная оған медальон сый­лап, оның сыртына жұмбақтап Три­горин­нің шығармаларының беттерін жазып көрсетеді. «121-бет, 11-12 қатар». Тригорин кітабын алып, беттерін ашып қарағанда, өз шығармасындағы мынадай сөздерді оқиды. «Если тебе когда-нибудь понадобится моя жизнь, то приходи и возьми ее».

Басқа авторлардай «Күйдім-сүйдім» деп алқынбай, Чехов ке­й­іп­­керлері өз се­зім­­дерін осылайша «сыбыр­лап» жеткізеді. Тіпті өзін сахна шебе­рі­мін деп эмоция­сын тежеп ұстауға дағды­лан­ған Арка­­динаның өзі Тригориннің Зареч­­ная­ға көңілі құлағанын бі­ліп, қыз­ға­ныш әсерінен: «Ты пос­­лед­няя страница моей жизни!» деп Тригориннің ая­ғына жы­ғыл­ғанын өзі де аңғармай қала­ды. Чехов Аркадинаның асау да менмен мінезіне сәйкес оның аузы­нан осындай лапылдай тө­гілген сезім отын шығарып отыр. Әр мінезге сәй­кес әртүрлі сөз айт­қызудың ерекше үлгі­сі де осын­да жатыр. Аркадина Зареч­ная се­кілді сабырлы бола алмайды, өйт­­ке­ні ол жас емес, сәл кешіксе Три­­го­рин уысынан шығып кет­­келі тұр. Бәрі­бір ол Три­горинді өз махаббатының эгоис­тік құрсауында ұстап тұра алмады: Три­го­рин «Шағаланы» «атып» тынды.

Бұл қорлыққа төзе алмаған ал­бырт жас Треплев пьеса соңын­да өзін-өзі атып тастады. Бұл трагедиялық көрініс те таза Че­хов стилінде баяндалады.

Сахна сыртынан мыл­тық дау­­­­сы естіл­­­­ген­де доктор Дорн: «Еш­теңе емес, менің аптекамда бір нәр­се жа­рыл­ған болу керек» деп жай ғана айтады да, Триго­рин­ді қол­тығынан жетектеп, «Ирина Ни­ко­­лаевнаны бір жаққа алдандыра тұры­ңыз. Мәселе мынада: Кон­стантин Гаври­лович өзін-өзі атып тастады», дейді.

Бұл – финал. Финалдағы ең соңғы сөз.

Алапат трагедияны А.Чехов өз сти­лін­де баяу ғана баяндай салды.

Шекспир кейіпкерлері сахна­да өлсе, Че­хов кейіпкерлері спек­такль біткен соң өледі: не физи­калық өлім, не рухани өлім.

Осындай трагедиямен бі­те­тін «Шаға­­ла» сияқты пьесасын А.П.Чеховтың комедия деп атағысы келетіні түсініксіз-ақ!

Тригориннің Нина Зареч­ная­мен оңа­ш­а сөй­лес­кен кезіндегі бір беттен асатын ұзын-сонар сөзі болмаса, «Шаға­ла» зейін­ді оқырман үшін айтқа­нынан ай­­­та­­ры мол, айсберг сияқты те­­рең мағы­­­­налы, мәде­ниетті дра­­ма. Со­­лай бола тұрса да, Чехов пьес­аларындағы кей­іп­­­кер­­лердің көп­ші­лігі бірін-бірі қай­та­­лап тұр­­ғандай көрінеді. «Шиелі бақ­та­ғы» Раневская мен «Шағала­дағы» Арка­­дина кейбір сәттер­де бір пьесадан екін­ші пьесаға «көшіп» келген бір адам сияқ­ты боп елестейді. «Шиелі бақтағы» Ранев­­ская жұмсақтау да, «Шағаладағы» Арка­дина одан сәл өзгешелеу – адуынды, өр мінезді, махаббат сезімдері әлі басылмаған жан боп көрінгеніне қара­­мас­тан, болмыс пен іс-әрекет тұрғы­сы­нан қарағанда ылғи да бірін-бірі еске түсіріп отырады. Тіпті оқиғаның өтетін орны да екі пьесада біріне-бірі мей­лінше ұқсас. «Шиелі бақтағы» Фирс пен «Шағаладағы» Сорин де ұқсас кейіп­кер­лер. Тек кәсіптері әр басқа.

Аркадина – әрі атақты, әрі мінезді, әрі кербез, әрі сараң актриса. Оның баласы Треплев – өмірде жолы болмаған, өз орнын таппаған, жас жазушы-беллетрист болуды армандап жүрген қиялшыл, сезімге беріл­гіш жас жігіт. Ол театр әле­міне реформа жасауды арман­дай­ды. Шығар­малары да фило­со­фия­лық рухта, жерден биіктеп, аспан­дап тұрған ойға құрылған. Сондықтан да туған анасы бола тұрып, Аркадина оның шығар­ма­ларын ұнатпай, сынап-мінеп, тіп­ті келе­ке етіп отырады. Сорин­нің имение­­сіндегі көл жаға­сы­на орнатқан үй театр­ы­­ның сахна­сын­дағы өз баласының шығар­­ма­сы­нан Нина Заречная монолог оқып жатқанда, көңілдесі Три­горинге: «Өзіміз үйренген қара­пайым пьесаны қою­­дың орнына, бізге қайдағы бір декадент­тік сандырақты көрсет­кені несі? Бұл жерде еш­қан­­дай да жаңа форманың иісі де жоқ», деп баласының намысына тиер кеке­сінді сын айтады. Және кім­ге айтады? Атақ-даңққа мас боп жүр­ген көңілдесі, өз баласы іш­тей жек көретін Триго­ринге ай­тады. Сол Тригориннің ке­сі­рі­нен әрі өмірден орнын таба ал­май, ақыр аяғында өзі өлердей сүйе­тін Заречная Тригориннің құрбандығы бола тұрып, оны бәрі­бір әлі күнге дейін сүйетінін Нина­ның өз аузынан естіген Кон­стан­тин ең соңғы үмітінен күдер үзіп, өзін-өзі атып өлтірді. Бұл – трагедия!

А.Чеховтың бұл пьесаны неге «комедия» атағысы келгенінің өзі күлкілі-ақ! Оны автордың өзі де түсіндіре алмай кетті.

 

* * *

XIX-ғасырдың соңғы он жыл­ды­ғы мен XX-ғасырдың ал­ғаш­­қы он жылдығы орыстың ұлы режиссері әрі драматургы Вл.И.Немирович-Данченконың есте­­лігі бойынша «театр көктемі» бол­ды. Мәскеуде көркем театры (МХТ) ашылып, оған жаңа рух­та­ғы драматургтер келе бастады. Островский, Чехов, Горький дра­матургия деңгейін жоғары дең­гей­ге көтерсе, Станиславский, Неж­данова, Ермолова т.б. орыс өнерін әлемдік тал­ғам дәрежесіне биіктетіп кетті. Сол кезең туралы естеліктерді оқып отырып, шын мәнінде «театр көктемін» бас­тан кешіріп отырғандай сезі­не­сің. Жаңалыққа, жаңа пьесаға ұмтылып, автор­­лардың театрға келуін әулие Лука келгендей ерек­ше қуанышпен қарсы алып, олар­дың әрбір сөзін «Жаңа өсиет­тің» («Новый завет») сөзіндей тына тың­дап, келесі келгенде қандай шығар­ма­мен келетінін, егер автор «мынадай шығарма жазып жатырмын» десе бәрі аспан­нан «інжіл» түсетіндей қуанып, кез­десудің соңы қимастықпен қоштасуға ұла­сатын кездер жиі болып тұрады екен. Осын­дай кез­де­сулер, әрине драматургке зор әсер, зор қуаныш сыйлап, оны жаңа шығармалар жазуға мін­деттейтіндері айтпаса да түсінікті. Әрине театр кез келген авторға мұндай құрмет көр­се­те бермейді. Ерекше талантты ғана құ­ша­ғын жая қарсы алады.

 

Драматург.
Режиссер. Театр

Бұл үшеуінің бірлігін Мәскеу көркем театры­ның шығар­ма­шы­­лық атмосфера­сынан айқын көруге болады. Ол кезде театр дра­ма­тургті іздейді екен. Із­де­генде жеке режиссер не актер боп емес, бү­­тін­дей театр боп кездесуге барады екен!

Денсаулығына байланысты, Чехов­­тың өз сөзімен айтқанда, «Ял­та­да қама­лып жатқан» оған 1901 жылдың көк­те­мінде Көр­кем театр (МХТ) қонаққа келеді. Әрине сонау Мәскеуден неше түрлі жол азабын көріп Қы­­рым­ға келген соң театр Ялта кө­р­ер­мен­деріне екі-үш спектакль көр­сет­уі тиіс еді. Олар солай етті де. Бірақ бұл жолғы әңгіме – Қырым жұртшылығының аң­сап күткен театрын қандай қо­ше­метпен қарсы алып, қалай қи­мас­тықпен қоштасқаны туралы емес, олардың екі ұлы жазу­шы­мен қалай кездесіп, қалай сырласқандарында. Сол екеудің бірі – Чехов, екіншісі Горький еді.

Атақты театрдың «гастроль» дегенді сыл­тау етіп Қырым тү­бе­гіне көтеріле көш­іп келуінің ар жағында ешкімге жар­ия ғып айт­паған жасырын сыр жат­қан бола­тын. Ол – осыдан төрт-бес ай бұрын МХТ сахнасында «Ива­нов» пьеса­сының сәтсіз қойы­лымынан соң қат­ты сын есітіп, сол кездегі «дуалы ауыз» боп сана­латын театр сыншысы Петр Кичеевтің мейлінше дөрекі түрде: «Чехов ешқашан ақын бола алмайды, өйткені ол – дәрі­гер» деген пікірін өрше­ле­не дәлелдеп шығуға тырысса, екін­ші бір әйгілі сыншы Флеров-Ва­сил­ьев шығарманы аяусыз сынға алған еді. Артынша автор­ды жұбатқан боп: «Соған қара­мастан автордың нағыз талант иесі екенін мойындауымыз керек» деп жуып-шайғанына қара­мастан Чехов әйелі Ольга Книп­перді Мәскеуде қалдырып, ұн­жырғасы түсіп, мейлінше пес­симистік уайым құшағында жан адамға айтпастан өзінің «қапа­сына» санаторийге емделу үшін аяқ астынан аттанып кетіп еді.

Ялтаға жеткенше, Ялтадағы «қапа­сы­на» кеп жайғасқанда да Чехов еңсесін басқан ауыр ойдың құр­сауынан құтыла алмады. «Проза азап болса, пьеса деген тозақ екен ғой. Жақын досым деп жүрген актер Ленский «Сенің қол­ыңнан пьеса жазу келмейді, проза­дан не жаманшылық көр­дің? Барлық абырой-ата­ғың­ды әң­гі­ме­лерің көтермеп пе еді, оны мансұқ етіп, драмаға неге ұр­­ланып бара бересің? – де­ген сөзін іштей қайталай берді. – «Медицина – менің заңды әйе­лім, ал әдебиет – көңіл­де­сім» деп едің бір кезде, көңіл­де­сің әде­биет емес, көңілдесің – драматургия! Ол – асқақ та тәкаппар жанр. Ол сен сияқты пәкене бойлы, ауру­­шаң адамды мен­сін­бейді. Таста ол көңілдесіңді» деген ау­­ыр сөздерді неге айтты? Ол шын айтып отыр ма, әлде... қыз­ға­­ныш па? Бірақ ол неге қыз­ға­на­­ды? Мен жазушы, ол актер. Екеуі­міз­дің өрісіміз екі бөлек қой. Әлде, озған адамды көре алмайтын баршамызға тән қасиет пе? Менің пьес­аларым шынымен түкке алғысыз ба? Залдағы жұрт спектакль біте салып киім іл­гіш­ке асығатындай тартымсыз ба? «Все пьесы хороши, кроме скучных!» Мұны кім айтып еді? Ә-ә, француз сын­шы­лары­ның сөзі екен ғой. Ал менің пьесаларым соншалықты қызықсыз ба еді? Мүмкін емес! Мүмкін емес! Оның бәрін мен қаныммен, жаным­мен, жүрегіммен жаздым ғой. Оның бәрінің бекер болуы мүмкін емес!»

Осындай ой азабымен жүр­генде кешкілік кенет есік қа­ғыл­ды. Ойда жоқта үйге Немирович-Данченко кіріп келді...

Театрдың Ялтаға көтеріле көш­­іп келуі­­нің басты себебі – мұ­ң­­­­­­ай­ып кеткен сезімтал Чехов­тың көңілін сұрап, ру­хын кө­те­ріп, оны жаңа пьеса жазуға қанат­тан­­ды­ру болатын.

Көп ұзамай А.П.Чехов жаңа пьеса жа­­зу­ға кіріседі. Ол пьес­а­ның аты – «Шие­­лі бақ». Әлем­­дік клас­­­сиканың қатар­ы­­нан орын ал­ған драма!

Осы сапар барысында театр­дың көр­кем­­дік жетекшісі Неми­рович-Данчен­ко мы­надай бір күл­­кі­лі жайтты еске алады.

Сол заманда П.Гольцев деген жаттанды сөздің шебері, өзін жан-жақты білім­ді­мін деп сан­ай­­тын либерал журналистің аты дүрілдеп тұрған екен. Ол сөй­­леген кезде оның не туралы айта­­тыны, сөзін немен бітіретіні алдын ала белгілі бол­са да, либерал бикештер мен либерал мыр­­за­­­лар­ға ұнайтын. Ол айтқан жасан­­ды да жат­танды сөздің әр­бір қайыр­ма­сы­на түгел­дей бас шұл­ғып, ол сөзінің соңы­на жуан нүкте қойған кезде – олар бұрын-соң­ды естімеген жаңа сөз тың­да­­ғандай дуылдап қол соғатын. Мән-мағы­насыз сұлу сөзді жаны жек көретін Чехов ол сөйлеп біт­кен­де ауыр азаптан құтыл­ған­дай терең бір күрсінетін.

«Мәскеуде Антон Павлович ек­еу­міз бір шаруамен жеңіл про­лет­каға отырып келе жатқан бо­ла­тынбыз, − деп еске алады Неми­рович-Данченко. – Бір кезде қар­сы ал­дымыз­дан трамвай шыға келді де, ат айдаушы тез бұрып үлгіре алмай, біз трамвай­мен бетпе-бет соғысып, аударылып түстік. Айғай, шу, ыңырсу, қор­қын­ышты үрей. Абырой бол­ғанда орны­мыздан аман-сау тұрдық. «Міне, өмір деген қалай? Қазір барсың, қазір жоқ­сың! Өліп те кетуіміз мүмкін еді-ау», дедім мен.

– Өлімді қойшы, сәті түссе өле сала­сың ғой, − деді Чехов үсті-басын қа­ғып жатып. – Оның ең жа­маны – мола­мыз­дың басында Гольцевтің сұңқылдап сөй­­лей­­тіні ғой!» Чехов юморсыз өмір сүре ал­­май­тын еді. Л.Тол­стой­дың құлаш-құлаш романдары бірі­нен соң бірі шы­­ғып жатқанда О.Книп­пер­дің: «Көрдің бе? Толстой құлаш-құлаш роман­­­дар жазып жатыр. Сен бол­саң екі-үш беттік әңгімемен шек­те­ліп келе­сің деген сөзіне Чехов ызалы түрде күлім­сіреп: «Тол­стой – үлкен ит. Ал мен – кіш­кен­тай қанденмін. Үлкен ит үріп жатқанда кішкентай иттер үндемей тұр­уы керек пе?» деген екен. Тіпті ол шетелге емделуге аттанып бара жатып «Жол болсын?» деп сұраған кейбір таныс­та­рына: «Қайда болушы еді, өлімге», деп жымиып жауап беріпті. Расында да, ол сол сапар­­дан қайтпады. Дәрігерлердің айту­­ынша, ол өлер алдында: «Мен енді кислород жұтпай-ақ қоя­йын. Көп­тен бері шампан іш­пеп едім, шам­пан беріңдерші» деп шампаннан бір ұрттапты да, о дүниеге жүр­іп кетіпті.

«Шиелі бақтың» премьерасынан соң бес айдан кейін мен Чеховпен әңгі­ме­лесіп отырғанда, оның барлық пьес­а­ла­ры­ның сюжетін ойша сараптай келіп, мы­надай қорытындыға келдім: «Бұл талант­қа бұрын-соңды ешкімнің ойына кел­меген, тіпті автордың да ойына келме­ген мүлде жаңа режиссерлік ын­та мен жаңаша әдіс, жаңаша көзқарас керек. «Шағалада» Треплев: «Жаңа форма, мүлде жаңа форма керек, егер ол болмаса, еш­теңенің де қажеті жоқ» деп бекер айтқан жоқ қой». − Бұл – Немировичтің Чехов драматургиясы жайлы жаңа көз­қа­расы.

Станиславский мен Неми­ро­вич-Дан­чен­­ко сияқты ұлы ­режис­­­­серлері бар театрда Чехов сияқты ұлы драматургтің пайда бол­­мауы мүмкін емес еді.

Чехов драматургиясының поэ­ти­ка­сын, оның мінез жасау­да­ғы ішкі бұлқы­ныс­тары мен астар­лы философиясын тап басып тани білген В.И.Немирович-Дан­­ченко, әуелгі кезде Чехов дра­ма­тур­гия­сына сенімсіздікпен қара­­ған К.Станис­ла­в­­­скийдің пі­­кі­рін өзгертіп, өздері «Славян баз­­а­рында» бір тәулік бойы ұз­ақ сөй­­лесуден кейін, әрең деген­де көп­теген кедер­гілерді жеңе отырып жаңа ашылған көр­кем театр­­ға Чехов пьесалары ауа­дай қажет екенін, уақыт өте келе бұл театр реформатор-дра­ма­ту­рг Чехов театры боп қа­лып­­та­са­тынын біл­гір­лік­пен дә­лел­­деп шыға білді. Бұған дейін «Шиповник» (1881), «Новое дело», «Цена жизни» деген пьесалар жазып, соңғы шығармасы үшін Грибоедов сыйлығының лау­реаты атанған Немировичтің үзіл­ді-кесілді пікірімен санас­пау­­ға Станиславскийдің амалы қал­мап еді.

Осыдан соң МХТ Чеховтың өз үйіне, өз театрына айналды.

Чехов пьесалары әлемдік сах­наға дәл осы театрдан жол тарт­ты. Чехов пен Немирович-Дан­чен­коның, Мәскеудің көркемдік-театрының драматург пен дра­ма­тур­гияға деген көрегендік пози­циясы барлық режиссерлер мен театрларға үлгі болса керек.

Мұның бәрі орыс театрындағы біз қызыға қарайтын жағдай. Ал қазақ театрында осындай үр­діс бар ма? Театр мен дра­ма­тург­тердің байланысы қандай дең­гей­де?

Біз бұл жөнінде «Қаз­ақ театр­­­лар­ын­­дағы дра­матург пен режис­сер­дің бір­лестігі» деген бөлімде ай­тып өтеміз.

А.П.Чеховтың өлімі жайлы да әртүрлі пікір бар. Оның өмірі мен шы­ғар­ма­шы­лығын зерт­теушілердің көпшілігі жазу­шы өкпе ауруының салдарынан қай­тыс болды деген пікірде. Өйткені ол өмірінің соңғы кезеңінде Қы­рым­да, дәлірек айтқанда, Ялта қаласындағы санаторийде көкірек ауруынан емделіп жүрді. Бірақ ол қайтыс болғанда оның өлімінің себебін дәрігерлер жүрек талмасынан деп қорытынды жасай­ды. Антон Павлович өлер ал­дын­­да қасында тұрған әйелі О.Книп­пер­ге: «Мен өліп бара жатыр­мын» деп соңғы сөзін айтыпты. Бір таңғаларлығы – Чехов бұл сөзін таза неміс тілінде айтады. Бүгінгі зерттеушілер мен ға­лым­дар оның өл­ім­інің себебін анық­таудан гөрі, «ұлы жазушы не­лік­тен ақтық сөзін неміс тілінде айтты екен» деп бас қатыруда.

Меніңше, оған бас қатырудың еш­­қан­дай да қажеті жоқ, өйткені Чехов Гер­мания­да, Боденвайлер қаласының емха­на­сында емделіп жатқан. Ол қасында неміс дәрігері тұрған соң, соңғы сөзін неміс тілінде айтуы әбден мүмкін ғой.

Дулат ИСАБЕКОВ,

жазушы

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.03.2019

Президент Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің төрайымымен телефон арқылы сөйлесті

22.03.2019

ЮНЕСКО Қазақстанмен ынтымақтастықты жалғастыруға мүдделі

22.03.2019

ҚХЛ: «Барыс» ұтылды, «Авангард» келесі кезеңге өтті

22.03.2019

Өскеменде Наурыз мерекесі өзгеше тойланды

22.03.2019

Өскеменде Наурыз мерекесі бұлақ көзін ашудан басталды

22.03.2019

Элизабет ел үмітін ақтады

22.03.2019

Қос теннисшіміз екінші кезеңге шықты

22.03.2019

Азия чемпионатында алты балуанымыз жүлде алды

22.03.2019

«Ақжайық» футбол клубы елордаға Нұр-Сұлтан есімін беруді қолдайды

22.03.2019

Шүменов Қазақстанда жұдырықтасуы мүмкін

22.03.2019

Игита Қазақстанның ең үздік қақпашысы атанды

22.03.2019

Сенат Төрағасы Д.Назарбаева көңіл айту жеделхатын жолдады

22.03.2019

Атырауда Наурыз мерекесін тойлау кезінде әлемдік рекорд орнатылды

22.03.2019

Талдықорған тұрғындары 5 000 литр көже ішіп, 1 тонна бауырсақ жеді

22.03.2019

Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймақ құру туралы шартқа 10 жыл

22.03.2019

Қаңтар-ақпан айларында Қазақстанда мұнай, жанармай шығару өскен

22.03.2019

Президент Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

22.03.2019

Бауыржан Тортаев Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы қызметінен босатылды

22.03.2019

Ерұлан Жамаубаев Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы қызметіне тағайындалды

22.03.2019

Мемлекет басшысы Армения Республикасының Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу