Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

Егемен Қазақстан
10.01.2019 174
3

Kóshede, qoǵamdyq kólikte kele jatyp, kózińiz túrli nysandardyń mańdaıshasyndaǵy aqaýly ataýlarǵa túskende «Qarǵaıyn desem – jalǵyzym, qarǵamaıyn desem – jalmaýyzym» dep kúıingen pendedeı eriksiz bas shaıqap, mundaı jónsizdik pen beıbereket áreketke «áı, deıtin áje, qoı, deıtin qoja» joq pa ózi degen kúdikke boı aldyrmasqa amalyń qalmaıdy.

Astana qalasyndaǵy A.Imanov kóshesiniń boıymen kúnde ótemiz. Bir sulýlyq salony jóni túzý basqa esh at tabylmaǵandaı «Spletnısa» dep atalypty. Ásemdik pen sulýlyqtyń sımvoly osy sóz bolǵany ma? Orysshadan týra aýdarǵanda «ósekshi áıel» degen maǵynany bildiredi. Orys qoǵamynda kóbine áıel qaýymyna japsyrylatyn bul teńeý sonshalyq qulaqqa túrpideı tıetin sóz sanalmaýy múmkin. Al biraq qazaqy orta úshin ósek degeniń – eń bir súıkimsiz, jaǵymsyz jat qubylys. Ata-babalarymyzdyń asyl qazynasynda: «О́z aýzyna ózi ıe bola almaǵan astyndaǵy túıesinen aıyrylar, jetegindegi bıesinen aıyrylar», «Aýyzyna sóz turmastyń bir jerde ózi turmas», «Aıaǵy jaman tórdi bylǵar, Aýzy jaman eldi bylǵar», «О́sektiń órtinen derti jaman», «О́sekshide bet bolmaıdy», «Itke tósek ne kerek, Estige ósek ne kerek?», «Igilik isti ósek buzady», «О́sek sóz ógizdi de óltiredi», «О́sekke kereń bol, Oıǵa tereń bol» degen nebir qanatty qaǵıda bar emes pe? Abaı da óziniń «Ǵylym tappaı maqtanba» óleńinde:

«О́sek, ótirik, maqtanshaq,

Erinshek, beker mal shashpaq –

Bes dushpanyń bilseńiz...

...Sózine qaraı kisini al,

Kisige qarap sóz alma.

Shyn sóz qaısy bile almaı,

Ár nárseden qur qalma», dep keıingi urpaǵyna osyny eskertken joq pa?!

Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz, estetıkalyq talǵamǵa saı kelmeıtin basqa tildegi alabajaq dúnıelerdiń saldarynan kósheniń sán-sáýleti buzylyp qana qoımaı, rýhanı kelbetine nuqsan tıip jatqanyn jetkizý edi. Bul rette mańdaıshadaǵy ataýlardyń jaǵalaı shet tilderinde jazylyp, ana tilimizdiń kóleńkede tunshyǵyp qalyp qoıýy – túptep kelgende, sana ekspansıasy emeı ne?

Bir avtor ınternettegi óz jazbasynda: «Almatyda Shemıakın kóshesiniń boıynda «Vdalı ot jen» degen kafe bar. Shamasy áıelderinen mezi bolǵan erkekter baratyn jer bolsa kerek... Sol sıaqty Markov pen Shashkın kósheleriniń qaq ortasynan «E mae» degen kafeni kózim shalyp qaldy deı kelip, «Master ı Margarıta», «Laskovo zaproshýemo», «NLO», «Iа jdý tebıa», «Chýkotka», «Zakýskı ohotnıka»... sıaqty dúkender men kafelerdiń ataýlaryna toqtalady. Buryn mundaı jaǵdaıdyń beleń alýyna keńes saıasatyn kináli dep sanap keldik. Qazaq tiliniń óńeshine qorǵasyn quıǵan solar dedik. Endi kósheńniń atyn qazaqshala, shalajansar aýdarma-jarnamalardy, mańdaıshadaǵy ataýlardy túzet. Buǵan kim kedergi?! О́z úni ishinde óship qalǵan kúńge kúpisin sypyryp tastaıtyn ýaqyt áldeqashan jetken joq pa edi? Deısiń-aý kúıingennen. О́zge elderde osyndaıǵa jol berile me? Áı, qaıdam-aý! Árkim óziniń ana tilin alǵa ozdyrýǵa umtylyp jatqan zaman ǵoı...

Al bizde jeke tulǵalardyń menshigindegi nysandardyń ataýyn ózgertýge hal-qaýqarymyz jetpeıdi. «Qazanshynyń óz erki, qaıdan qulaq shyǵarsa» degenniń keri. Baıshykesh kásipker ózine unaǵan ataýdy usynady. Aǵylshynsha, oryssha atalsaq jurt osy atymyzǵa kóbirek tartylady, kelýshilerge zamanaýı sıpatta kórinemiz degenniń ar jaǵynda ol shirkinder úlken kemsitýshilik, qorlyq jatqanyn, ata-babasynyń tilin basqanyń tabanynyń astyna salyp berip turǵanyn seze me deseńshi. Árıne, bul jerde áńgime álem boıynsha ózgertilmeı jazylatyn halyqaralyq masshtabtaǵy iri-iri kompanıalardyń ataýlary týraly, «Toyota», «Mersedes», t.b. sondaı dúnıejúzine málim alpaýyttar jaıynda bolsa bir sári, jaı qatardaǵy azyq-túlik dúkenine, shashtarazǵa, kafege shet tiliniń ne qajeti bar? Deımiz dá. Tipti búginde elimizdegi qaı qalanyń o sheti men bu shetin kesip ótseńiz de sondaı kartınaǵa kýá bolaryńyz haq. Aldyńyzdan til shubarlaý men mensinbeýdiń neshe bir túri kezdese ketedi. Bárinen soraqysy, munyń salqyny birde-bir sheteldik qonaqtyń aıaǵy tımegen qazaqtyń sonaý qıyrdaǵy aýyldaryna deıin jetip jatyr deıdi. Munymen aýyldaǵylar aýyrǵasyn ne boldy. Aǵylshynsha ataýǵa ıe bolýdy zamannyń aǵymyna ilesý dep túsinip júr me eken sabazdar. Kim bilsin? Biz úshin bul elirý dańǵazalyq pen daraqylyqtan basqa túk te emes. Saıyp kelgende, osylardyń bári mádenıetimizdiń deńgeıin, qandaı halyq ekenimizdi kórsetedi. Al sol mádenıettiń eń bir mańyzdy salasy týǵan tilimiz emes pe?

Qarashash TOQSANBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.03.2019

Президент Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің төрайымымен телефон арқылы сөйлесті

22.03.2019

ЮНЕСКО Қазақстанмен ынтымақтастықты жалғастыруға мүдделі

22.03.2019

ҚХЛ: «Барыс» ұтылды, «Авангард» келесі кезеңге өтті

22.03.2019

Өскеменде Наурыз мерекесі өзгеше тойланды

22.03.2019

Өскеменде Наурыз мерекесі бұлақ көзін ашудан басталды

22.03.2019

Элизабет ел үмітін ақтады

22.03.2019

Қос теннисшіміз екінші кезеңге шықты

22.03.2019

Азия чемпионатында алты балуанымыз жүлде алды

22.03.2019

«Ақжайық» футбол клубы елордаға Нұр-Сұлтан есімін беруді қолдайды

22.03.2019

Шүменов Қазақстанда жұдырықтасуы мүмкін

22.03.2019

Игита Қазақстанның ең үздік қақпашысы атанды

22.03.2019

Сенат Төрағасы Д.Назарбаева көңіл айту жеделхатын жолдады

22.03.2019

Атырауда Наурыз мерекесін тойлау кезінде әлемдік рекорд орнатылды

22.03.2019

Талдықорған тұрғындары 5 000 литр көже ішіп, 1 тонна бауырсақ жеді

22.03.2019

Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймақ құру туралы шартқа 10 жыл

22.03.2019

Қаңтар-ақпан айларында Қазақстанда мұнай, жанармай шығару өскен

22.03.2019

Президент Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

22.03.2019

Бауыржан Тортаев Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы қызметінен босатылды

22.03.2019

Ерұлан Жамаубаев Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы қызметіне тағайындалды

22.03.2019

Мемлекет басшысы Армения Республикасының Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу