Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

Егемен Қазақстан
10.01.2019 164
3

Kóshede, qoǵamdyq kólikte kele jatyp, kózińiz túrli nysandardyń mańdaıshasyndaǵy aqaýly ataýlarǵa túskende «Qarǵaıyn desem – jalǵyzym, qarǵamaıyn desem – jalmaýyzym» dep kúıingen pendedeı eriksiz bas shaıqap, mundaı jónsizdik pen beıbereket áreketke «áı, deıtin áje, qoı, deıtin qoja» joq pa ózi degen kúdikke boı aldyrmasqa amalyń qalmaıdy.

Astana qalasyndaǵy A.Imanov kóshesiniń boıymen kúnde ótemiz. Bir sulýlyq salony jóni túzý basqa esh at tabylmaǵandaı «Spletnısa» dep atalypty. Ásemdik pen sulýlyqtyń sımvoly osy sóz bolǵany ma? Orysshadan týra aýdarǵanda «ósekshi áıel» degen maǵynany bildiredi. Orys qoǵamynda kóbine áıel qaýymyna japsyrylatyn bul teńeý sonshalyq qulaqqa túrpideı tıetin sóz sanalmaýy múmkin. Al biraq qazaqy orta úshin ósek degeniń – eń bir súıkimsiz, jaǵymsyz jat qubylys. Ata-babalarymyzdyń asyl qazynasynda: «О́z aýzyna ózi ıe bola almaǵan astyndaǵy túıesinen aıyrylar, jetegindegi bıesinen aıyrylar», «Aýyzyna sóz turmastyń bir jerde ózi turmas», «Aıaǵy jaman tórdi bylǵar, Aýzy jaman eldi bylǵar», «О́sektiń órtinen derti jaman», «О́sekshide bet bolmaıdy», «Itke tósek ne kerek, Estige ósek ne kerek?», «Igilik isti ósek buzady», «О́sek sóz ógizdi de óltiredi», «О́sekke kereń bol, Oıǵa tereń bol» degen nebir qanatty qaǵıda bar emes pe? Abaı da óziniń «Ǵylym tappaı maqtanba» óleńinde:

«О́sek, ótirik, maqtanshaq,

Erinshek, beker mal shashpaq –

Bes dushpanyń bilseńiz...

...Sózine qaraı kisini al,

Kisige qarap sóz alma.

Shyn sóz qaısy bile almaı,

Ár nárseden qur qalma», dep keıingi urpaǵyna osyny eskertken joq pa?!

Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz, estetıkalyq talǵamǵa saı kelmeıtin basqa tildegi alabajaq dúnıelerdiń saldarynan kósheniń sán-sáýleti buzylyp qana qoımaı, rýhanı kelbetine nuqsan tıip jatqanyn jetkizý edi. Bul rette mańdaıshadaǵy ataýlardyń jaǵalaı shet tilderinde jazylyp, ana tilimizdiń kóleńkede tunshyǵyp qalyp qoıýy – túptep kelgende, sana ekspansıasy emeı ne?

Bir avtor ınternettegi óz jazbasynda: «Almatyda Shemıakın kóshesiniń boıynda «Vdalı ot jen» degen kafe bar. Shamasy áıelderinen mezi bolǵan erkekter baratyn jer bolsa kerek... Sol sıaqty Markov pen Shashkın kósheleriniń qaq ortasynan «E mae» degen kafeni kózim shalyp qaldy deı kelip, «Master ı Margarıta», «Laskovo zaproshýemo», «NLO», «Iа jdý tebıa», «Chýkotka», «Zakýskı ohotnıka»... sıaqty dúkender men kafelerdiń ataýlaryna toqtalady. Buryn mundaı jaǵdaıdyń beleń alýyna keńes saıasatyn kináli dep sanap keldik. Qazaq tiliniń óńeshine qorǵasyn quıǵan solar dedik. Endi kósheńniń atyn qazaqshala, shalajansar aýdarma-jarnamalardy, mańdaıshadaǵy ataýlardy túzet. Buǵan kim kedergi?! О́z úni ishinde óship qalǵan kúńge kúpisin sypyryp tastaıtyn ýaqyt áldeqashan jetken joq pa edi? Deısiń-aý kúıingennen. О́zge elderde osyndaıǵa jol berile me? Áı, qaıdam-aý! Árkim óziniń ana tilin alǵa ozdyrýǵa umtylyp jatqan zaman ǵoı...

Al bizde jeke tulǵalardyń menshigindegi nysandardyń ataýyn ózgertýge hal-qaýqarymyz jetpeıdi. «Qazanshynyń óz erki, qaıdan qulaq shyǵarsa» degenniń keri. Baıshykesh kásipker ózine unaǵan ataýdy usynady. Aǵylshynsha, oryssha atalsaq jurt osy atymyzǵa kóbirek tartylady, kelýshilerge zamanaýı sıpatta kórinemiz degenniń ar jaǵynda ol shirkinder úlken kemsitýshilik, qorlyq jatqanyn, ata-babasynyń tilin basqanyń tabanynyń astyna salyp berip turǵanyn seze me deseńshi. Árıne, bul jerde áńgime álem boıynsha ózgertilmeı jazylatyn halyqaralyq masshtabtaǵy iri-iri kompanıalardyń ataýlary týraly, «Toyota», «Mersedes», t.b. sondaı dúnıejúzine málim alpaýyttar jaıynda bolsa bir sári, jaı qatardaǵy azyq-túlik dúkenine, shashtarazǵa, kafege shet tiliniń ne qajeti bar? Deımiz dá. Tipti búginde elimizdegi qaı qalanyń o sheti men bu shetin kesip ótseńiz de sondaı kartınaǵa kýá bolaryńyz haq. Aldyńyzdan til shubarlaý men mensinbeýdiń neshe bir túri kezdese ketedi. Bárinen soraqysy, munyń salqyny birde-bir sheteldik qonaqtyń aıaǵy tımegen qazaqtyń sonaý qıyrdaǵy aýyldaryna deıin jetip jatyr deıdi. Munymen aýyldaǵylar aýyrǵasyn ne boldy. Aǵylshynsha ataýǵa ıe bolýdy zamannyń aǵymyna ilesý dep túsinip júr me eken sabazdar. Kim bilsin? Biz úshin bul elirý dańǵazalyq pen daraqylyqtan basqa túk te emes. Saıyp kelgende, osylardyń bári mádenıetimizdiń deńgeıin, qandaı halyq ekenimizdi kórsetedi. Al sol mádenıettiń eń bir mańyzdy salasy týǵan tilimiz emes pe?

Qarashash TOQSANBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.01.2019

Шымкентте салықтан жалтарғандармен күрес күшейтіледі

18.01.2019

Шымкент қоғамдық көліктерінде жолақыны СМС-пен төлейді

18.01.2019

Шымкент полицейлері қаланы «мигранттардан» тазартып жатыр

18.01.2019

Жансая Әбдімәлік «Cairns Cup 2019» турниріне шақыртылды

18.01.2019

СҚО-да бұрынғы аудан әкіміне 22 миллион теңге айыппұл салынды

18.01.2019

Назарбаев Университетінде халал стандарттарына сәйкес биологиялық белсенді қоспа әзірленді

18.01.2019

Қазақстан-Қырғызстан шекарасын демаркациялау туралы шарт ратификацияланды

18.01.2019

Апта фотосы: инспектор Ерлан Нұрғалиев

18.01.2019

Балуан Дәулет Шабанбай Олимпиада қола жүлдегері атанды

18.01.2019

Маңғыстау облысында бюджет түсімі артты

18.01.2019

Тариф бағасы төмендетіледі

18.01.2019

Солтүстік Қазақстанда мас жүргізуші полиция көлігін соқты

18.01.2019

Жетісу жастары ауыл шаруашылығына бет бұрмақ

18.01.2019

Жетісу жастары атаулы жылда атқарылатын іс жайын ақылдасты

18.01.2019

«Egemen Qazaqstan» мен «Жастар» орталығы меморандумға қол қойды

18.01.2019

Түркістанда мемлекет мұқтаждығы үшін 167 нысанды қайтару жұмыстары жүргізілуде

18.01.2019

Сөз сойыл: Ғасыр құпиясы

18.01.2019

«Депутаттың» тұсауы кесілді

18.01.2019

Талантқа тағзым

18.01.2019

Шекарада тауар ағыны тексерілуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу