Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Егемен Қазақстан
16.01.2019 1948
3

Osy ýaqytqa deıin adamzat qaýymy talaı qoǵamdy bastan ótkerdi. Soǵan sáıkes adamnyń bas paıdany oılaý qasıeti de zaman ótken saıyn barynsha júıelene tústi deýge bolady. Máselen qazirgi damyǵan elderde adamnyń boıyndaǵy bul qasıet óziniń bastaǵy jabaıylyq nemese stıhıalyq sıpatynan arylyp, qoǵamǵa paıda keltiretin basty kúshterdiń nemese faktorlardyń birine aınalǵandyǵyn kórip otyrmyz.

Máselen, tamaq taýyp jeýge muqtaj birneshe adam sheńber quryp alqa qotan otyr deıik. Endi olardyń ortasyna bir dorba bıdaı tastańyz da, olardyń munan keıingi áreketin baqylap kórińiz. Sol áreketterine qarap, bul adamdardyń qandaı qoǵamda ómir súrip jatqandyǵyna kóz jetkize alasyz. Eger olar jańaǵy bir dorba bıdaıǵa tarpa bas salyp, tý talaqaı etip, árkim shamasy kelgeninshe bólip alyp jatsa, talasamyn dep jerge tógip rásýa etip jatsa, bul áli uıymdaspaǵan qoǵamnyń belgisin bildiretini anyq. Osy arqyly olardyń ortasynda belgili bir tártip pen mádenıettiń qalyptaspaǵandyǵyna kóz jetkizesiz. Al eger sol adamdar ortasynan bir adam turyp, jańaǵy dorbadaǵy bıdaıdy árkimge teń etip bólip berse, bul adamdardyń ortasynda tártiptiń bar ekendigin, sol arqyly ádilettiliktiń belgili bir deńgeıi qalyptasqandyǵyn baıqaısyz.

Al endi jańaǵy ornynan turyp, bıdaıdy árkimge teń etip bólip bergen adam, sol bıdaıdyń teń jartysyn ǵana bólip, qalǵanyn «mynany kóktemde jerge sebeıik, sonda kelesi jyly budan da kóp astyqqa kenelemiz» dep aqyl aıtyp, qalǵandary sony qoshtap jatsa, bul árıne edáýir jetilgen, damýǵa qaraı bet alǵan qoǵamnyń belgisi.

Qazaqstanda ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynda júzege asyrylǵan jappaı jekeshelendirý úderisi bizdiń qandaı qoǵamda ómir súrýge laıyq halyq ekendigimizdi anyq kórsetip berdi dep aıtýǵa bolady. Árıne, ol jekeshelendirýdiń ózindik bir tártibi, erejesi de boldy. Sondyqtan bir esepten «múmkindik shegindegi ádilettilik» qaǵıdaty azdap ta bolsyn jumys istedi dep aıtsaq, kóp qatelese qoımaspyz. Biraq sol jekeshelendirý tártibi qoǵam, ıaǵnı onyń músheleri tarapynan tolyq jáne durys saqtalmaǵanyn da árkim biledi. Sebebi buryn tabyspen jumys istep kele jatqan sharýashylyqtardyń ózi birden ydyrap sala berdi.

Olardyń ornyna qurylýǵa tıisti sharýa qojalyqtary durys jumys istemedi de, bólingen mal-múlikti bylaı qoıǵannyń ózinde tehnıkalar dereý satylyp, tipti metalomǵa tapsyrylyp, aıaq astynan bári de sý aıaǵy qurdymǵa ketti. 

Ras, batys elderi birneshe ǵasyrdan beri ómir súrip kele jatqan kapıtalıstik qoǵam adamnyń bas paıdany oılaý qasıetin ortaq múddege qaraı burýdyń ózindik tamasha úlgilerin kórse­tip berdi. Naryqtyq ekonomıkanyń ıdeo­logy Adam Smıt aıtqandaı, adamnyń qana­ǵatsyzdyq sezimine meılinshe erik bere otyryp, býrjýazıany qalyptastyrý arqyly iri zaýyttar men fabrıkalardy ómirge ákeldi. Aýyldardaǵy artta qalýshylyqtyń seńin buza otyryp, iri-iri megapolısterdi qalyptastyrdy. Baılyqty jasady jáne óz qoǵamy men elin sol arqyly baıytty.

Batys elderindegi sekildi biz de qazir naryq zańymen ómir súrip jatyrmyz. Búkil adamzatqa ortaq tirshilik qurý tártibine aınalyp otyrǵandyqtan biz odan qasha almaımyz jáne bas tartyp ta qajeti joq. Sebebi baılyq túbi – bereke. Biraq ol jeke adamdardyń ǵana berekesi emes, búkil halyq qyzyǵyn kóretindeı materıaldyq jáne ıntelektýaldyq qazynaǵa aınalýy tıis. Másele baılyqtyń, qazirgi materıaldyq ıgilikterdiń kimniń atyna tirkelgendiginde emes, qandaı qoǵam men el úshin jumys isteıtindiginde. Osy rette qazirgi kezde bizdiń qoǵamda jasyryn bolsyn júrip jatqan el ishinde jınalǵan materıaldyq ıgilikterdi, qarjyny shetke shyǵarý sekildi qylmystyq áreketter – naǵyz halyq qarǵaıtyn áreketter jáne ol bas paıdany oılaýdyń naǵyz jabaıy úlgisi. Ondaı adamdardyń túbinde berekesizdiktiń kúıin keshýi de ábden múmkin. О́ıtkeni ol adamdar baılyqty qolyndaǵy múm­kindigi men «ózim degende ógiz qara kúshin» sala otyryp, naryqqa endi kirgen Qazaqstan jaǵdaıynda jınaǵanymen ony ekinshi bir damy­ǵan elge aparyp iske jarata almaıtyny anyq. Onyń ıntelektýaldyq negizderi joq. Ári túptiń­túbinde qylmys retinde qýdalanýy múmkin.

Mine, qazirgi qoǵamymyzdaǵy osyndaı keleńsizdikterdiń jolyn kese alǵanda ǵana biz durys qoǵam retinde qalyptasatyn bolamyz degen oıdamyn.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Galaxy S10 телефоны 8 наурыздан сатылымға шығады

22.02.2019

Алдағы уақытта мұнай қымбаттай ма?

22.02.2019

Дзюдошыларымыздың Дюсельдорфтағы қарсыластары анықталды

22.02.2019

Өткен тәулікте 43 мың текше метрден астам қар жиналды

22.02.2019

Қай министрліктер мемқызметшілерге артық жұмыс істетіп отыр

22.02.2019

Маңғыстаудың көші-қон қызметі бюджетке 99 млн теңгеден астам қаражат енгізді

22.02.2019

Алматы әкімдігі мен халықаралық IFC қаржы корпорациясы ынтымақтастыққа уағдаласты

22.02.2019

Астана қаласының денсаулық сақтау саласын дамытудың басымдықтары белгіленді

22.02.2019

Солтүстік Қазақстанда әлемдегі ірі қалайы  кен орны ашылады

22.02.2019

Алматы қаласының энергоқауіпсіздігін нығайтқан жоба аяқталды

22.02.2019

Жетісулықтар «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының жеңімпазымен жүздесті

22.02.2019

«DIGITAL URPAQ» САРАЙЫ – елімізде баламасы жоқ нысан

22.02.2019

Кәсіпорындар қажет маманды өздері оқытады

22.02.2019

Кеше елордаға бір мың тоннадан астам көмір жеткізілді

22.02.2019

Қазақстанда отандық өндірістегі РТ маркалы авиациялық отынның көтерме бағасы арзандады

22.02.2019

Қостанай облысында кәсіпкер көп балалы отбасына баспана сыйлады

22.02.2019

Қозғалысты реттеймін деп айыппұл төледі

22.02.2019

Көкшетауда «EL jastar» театры ашылды

22.02.2019

БҚО құтқарушылары 5 айлық сәбиді құтқарды

22.02.2019

Асыл тұқымды 5 мың сиыр әкеледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу