Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Егемен Қазақстан
18.01.2019 251
3

Osydan 2 myń jyl burynǵy Úndistan patshasy Dápshálimge danyshpan Beıdaýa bylaı degen eken: «Eı, patsham! Tolyp jatqan haıýandardan jáne dúnıege syıyp júrgen basqa zattardyń bárinen de adamdy aıyryp turatyn tórt-aq qasıet bar dep uǵamyn: danalyq, ustamdylyq, aqyl, ádildik. Al ǵalymdyq, oqymystylyq, oılap sóıleýshilik – bular danalyqqa tıesili. Zerdelilik, tózimdilik, ádeptilik jáne izettilik – aqylǵa laıyqty, uıalshaqtyq, ıgi nıettilik, ózin tejep ustaý jáne óz basyn qadir tutý – bular ustamdylyqqa jatady. Shynshyldyq mindetin oryndaı bilý, jaqsy isti isteı bilý jáne meıirimdilik ádildikke jatady». Qandaı kelisti júıeli jikteme. Osynaý baǵa jetpes rýhanı qundylyqtar – zamannyń, halyqtyń, memlekettiń dańqyn, ıntelektýaldyq-shyǵarmashylyq áleýetin, ulttyq kelbetin ǵalamǵa tanytýǵa joıqyn qýat qosady.

ХХ ǵasyr basyndaǵy Alash qaıratkeri, «Teńizim, telegeıim – qaıran elim» dep tebirengen aqyn, fılosof, din tulǵasy Ǵumar Qarash (1875-1921) ult atynan:

Jaryq jolǵa bastaýshyǵa eremiz be,

Aq júrekti shyn erlerge senemiz be?

Taza qandy, kirsiz jandy qazaq jurty,

О́z aldyna el bolǵanyn kóremiz be? –

dep, uly tilegin jetkizgen.

Iá, Ata zańymyz ben kıeli memlekettik rámizderimiz bar álemge áıgili derbes memleket boldyq. Uly dala ıgilikteriniń qojasymyz. Degenmen de shyrmaýyqtaı shyrmaǵan qaıshylyqtarymyz ben áttegenaılarymyz da az emes. Sybaılas jemqorlyq dendegen, kósegesi kógergen urylar («Azatyn eldi urysy bıleıdi, ozatyn eldi durysy bıleıdi» deıtin sózdiń de jany bar) bıtshe órip ketken. Memleket múddesin, el qazynasyn qaraqan basy úshin aıyrbastaǵan jylannyń aıaǵyn kórgen alaıaqtar, shyqbermes Shyǵaıbaılar, aramtamaqtar, kóz boıaýshylar, ádebı urlyq jasaýshylar, aıtalyq, ekologıaǵa, rýhanı damýymyzǵa qatysty halyqty shoshyndyrǵan oǵash oqıǵalar: Jaıyq ózeninen 63 tonna óli balyqtyń jınalýy, Ulytaý óńirinen bir beıbastaq polısıa kapıtanynyń aqbókenderdi jýsatyp salýy, Qaraǵandy akademıasyndaǵy soraqylyq, ulttyq ónerdi mansuq etken elimizdiń daraqy baı-baǵlandary 200 myń eýrony Reseı ánshisi Sofıa Rotarýǵa tóleýge ázir ekendigi, jemqorlyq jaıynda habarlaǵan 600 kisi qarjylaı syıaqy alǵan, jyl boıynda 3 myń adam kólik apatynan kóz jumǵan...

B.z. I ǵasyrynda Fedr «Etikshi dáriger» deıtin mysalynda bir aqymaq etikshi kedeıliktiń taqsyretin tartypty da, jat elge qonys aýdaryp, jurtty aldarqatyp, ózinshe dári jasap ońdy-soldy satypty, em-domymen dańqyn shyǵarypty. Muny estigen patsha ony synamaqqa nıettenip, sonyń kózinshe ydysqa sý quıyp, oǵan jorta dári men ýdy aralastyrǵan keıip tanytypty. Patsha: – Eger sen osy qosyndyny jutyp jiberseń, saǵan mol syılyq berem – depti.

Sonda etikshi dáriger ýdan seskenip: «Men emdeý arqyly dańqqa ıe bolǵam joq, jurttyń aqymaqtyǵy arqyly ǵana ataqty bolyp edim» dep sýmaqaılyǵyn moıyndapty. Shyndyǵynda qaı zamanda bolsyn peıili teńizdeı, meıiri múbárak,  lala lebizdeı áz halyqtyń taǵdyry men qazynasyn tálkek etetin baılar bolatyny málim. Bul rette qaharman, qaıratker, sanatker san qyrly bekzat babalarymyzdyń bolmysy qandaı edi! Áz Táýke uıymdastyrǵan «Jeti Jarǵyda»: «Aram jemeıik, adal óleıik!», «Ádil bılik – altyn tarazy», nemese dana halqymyzdyń «Jer – qazyna, sý – gaýhar», «Sýsyz jerde qamys bolmaıdy, Azǵan elde namys bolmaıdy» deıtin memleket ornatý jolyndaǵy baǵyt-baǵdaryn naqty belgilep, sóıtip, durystyq, ádildik, tazalyq jolyn Temirqazyq juldyzyndaı ustanǵan, eresen erliktiń, myzǵymas eldiktiń, bereke-birliktiń qýaty arqasynda Uly dalany gúldendirip ýysynda úkilep ustaǵan.

Ádilet – adamzattyń ardaqtaıtyn uly uǵymy, uly ıgiligi, qasıetiniń qasıettisi, memleket qundylyǵy. B.z.b. 523-521 jyldardaǵy oqıǵalarǵa baılanysty parsy patshasy Darıanyń buıryǵymen Kermanshah pen Hamadannyń aralyǵyndaǵy  Behıstýn jartasynda kóne parsy, elam, akkad tilderinde qashalyp jazylǵan: «Otandy qorǵańdar, adamdardy ádildikpen basqaryńdar – bul degenińiz kez kelgen memleketti basqarýdyń negiziniń negizi» degen nesheme myńjyldyqtarǵa baǵyshtalǵan qanatty sózdiń máni orasan. 

Ádilet – ult sanasynyń, aqyl-oıynyń, ar-namysynyń, tarıhı zerde-tájirıbesiniń, ishki mádenıetiniń, adaldyǵynyń sharaınasy.

Árbir kisi óz isiniń san qyrly maıtalman sheberi bolýdyń ústine, adamshylyq úlgi-ónegesimen, artyqsha izgi qasıetterimen, qaıyrymdylyǵymen, meıirimdiligimen, taza peıilimen, bul oraıda halyqtyń «Keń adamnyń kúnige bir úıi keńıdi», «Qaıyrymmen buıyrǵan baq qalǵandardy qaryq qylady, qaıyrymsyz baq búkil qoǵamdy ǵarip qylady» deıtin aqyl-keńesterin durystyq jolyna túsýge, ózińdi túzeýge, qoǵamdy túzeýge, zamandy túzeýge, ulttyq qundylyqtar álemin baıytýǵa jarqyn jol nusqaıdy.

Ádilettiń kórki – aqyl men sabyr, izgilik pen ıman, qaıratkerlik pen kóregendik!

Serik NEGIMOV,

fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Galaxy S10 телефоны 8 наурыздан сатылымға шығады

22.02.2019

Алдағы уақытта мұнай қымбаттай ма?

22.02.2019

Дзюдошыларымыздың Дюсельдорфтағы қарсыластары анықталды

22.02.2019

Өткен тәулікте 43 мың текше метрден астам қар жиналды

22.02.2019

Қай министрліктер мемқызметшілерге артық жұмыс істетіп отыр

22.02.2019

Маңғыстаудың көші-қон қызметі бюджетке 99 млн теңгеден астам қаражат енгізді

22.02.2019

Алматы әкімдігі мен халықаралық IFC қаржы корпорациясы ынтымақтастыққа уағдаласты

22.02.2019

Астана қаласының денсаулық сақтау саласын дамытудың басымдықтары белгіленді

22.02.2019

Солтүстік Қазақстанда әлемдегі ірі қалайы  кен орны ашылады

22.02.2019

Алматы қаласының энергоқауіпсіздігін нығайтқан жоба аяқталды

22.02.2019

Жетісулықтар «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының жеңімпазымен жүздесті

22.02.2019

«DIGITAL URPAQ» САРАЙЫ – елімізде баламасы жоқ нысан

22.02.2019

Кәсіпорындар қажет маманды өздері оқытады

22.02.2019

Кеше елордаға бір мың тоннадан астам көмір жеткізілді

22.02.2019

Қазақстанда отандық өндірістегі РТ маркалы авиациялық отынның көтерме бағасы арзандады

22.02.2019

Қостанай облысында кәсіпкер көп балалы отбасына баспана сыйлады

22.02.2019

Қозғалысты реттеймін деп айыппұл төледі

22.02.2019

Көкшетауда «EL jastar» театры ашылды

22.02.2019

БҚО құтқарушылары 5 айлық сәбиді құтқарды

22.02.2019

Асыл тұқымды 5 мың сиыр әкеледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу