Қазақстан мен АҚШ заң жүйесіндегі басты ерекшеліктер

Дамыған елдердің көшін бастап тұрған алпауыт елдің заңында ауыз толтырып айтатын қандай артықшылықтар бар? Бұл туралы заңгер, АҚШ-та тұратын қандасымыз Айнұр Көкетаева баяндады.

Егемен Қазақстан
30.01.2019 4900
2

Қазақстан мен АҚШ-тың заңында айтарлықтай өзгешелік бар. Адам құқығы бұл жерде тәуелсіздік құжатына қол қойғаннан әлдеқайда бұрын қалыптасқан. Іргетасы ілгеріректе қаланған Еуропаның ең озық заңдарын тәжірибе жүзінде жүзеге асырған оның ғасырларға тамыр тартқан тарихы бар. Алпауыт елдің негізін қалаған Александр Хамильтон, Джон Адамс, Бенджамин Франклин,  Джон Джей, Томас Джеферсон, Джеймс Мадисон және Джорж Вашингтон сынды тұлғалардың барлығы дерлік түбі Еуропадан тарағандар. Мұхиттың арғы бетіндегі ел күллі тарихында 27 рет өзгеріске ұшыраған алғашқы әрі әзірге соңғы Конституциясын 1787 жылы 17 қыркүйекте қабылдайды.

Прокурорлар, соттар, адвокаттар,  заңгерлер, сондай-ақ заң саласында қызмет атқарушылар қолына алатын бірінші құжат – Конституция, сосын өзге заңдар. Әр заңгердің жұмыс үстелінде тұратын маңызды құжат. Ешкімді соттың әділ шешімінсіз мал-мүліктен, бас бостандығынан,  өмірінен айыруға болмайды. Елімізде шешімін тапқан оқиғалардың барысына көз жүгіртсек, ҚР атқарушы органдары Конституциядан гөрі Қылмыстық іс жүргізу кодексіне, Қылмыстық кодекске, Азаматтық кодекске, Азаматтық іс жүргізу кодексіне сүйенеді.

Сонымен қатар АҚШ-та федералдық заң мен штаттардың заңы арасында айтарлықтай айырмашылық бар. Әр штаттың өз заңы болады. Сондай-ақ олардың федералдық заңмен сәйкес келуі шарт емес. Мәселен, Орталық билік штаттың рұқсатынсыз оның бюджетін пайдалана алмайды. Бірақ, түйткіл болмас үшін Орталық органдар штаттарға міндеттер жүктейді. Мысалы, тамақ өнімдері өндіріліп, сол жерде сатылымға енсе, онда бұл тағам түрі өндірген штаттың бақылауында болады. Алайда, өнім штаттан өзге өңірлерге сатылымға шығатын болса, онда бұл жерде федералдық заңдар күшіне енеді. АҚШ-та бюджет мәселесі де дәл осылай қаралады. Федералдар штаттарға бюджетті қалай жұмсау керектігін айтып нұсқау бере алмайды. АҚШ халқы, тіпті, штаттарына дейін  тәуелсіздікті аса жоғары бағалайды. Облыстарды штат деп елестетіп, мұны Қазақстанда жүзеге асырсақ қалай болар екен деген ой келеді.

АҚШ заңындағы тағы бір ерекше айта кететін нәрсе – іс жүргізу құқығы.  Мұнда сотта бұған дейін қаралған мәселелер мен істі бекітуге негіз болған заңдар мен ережелер жинағын таба аласыз. Бірдей мәселе туа қалған  жағдайда айыпты өзіне дейінгі заң бұзушыларға берілген жазаға тартылады. Ал Қазақстанда бірдей қылмыс жасаған айыпталушыларға қатысты шешім әртүрлі.

Соған қарамастан, қазіргі таңда Қазақстанда құқық саласында айтарлықтай жаңалықтар бар. Мысалы: митигация, арбитраж, адвокаттық қызмет саласындағы өзгерістер – барлығы дерлік құқық саласының сапасын арттыруға  бағытталған  батыстың озық заңдарынан алынған үлгілер. Әлемдік заңдардың үздік үлгілерін алу арқылы Қазақстандық билік азаматтық қоғамды дамытуға күш салып жатыр.

Жазып алған Салтанат ШЫНӘДІЛ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.03.2019

Мемлекеттер басшылары Қасым-Жомарт Тоқаевты Президент лауазымына кірісуімен құттықтады

21.03.2019

Қазақстан Шотландияны 3-0 есебімен ұтты

21.03.2019

Н.Назарбаев пен Қ.Тоқаев Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Н.Назарбаев Армения Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Назарбаев Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Қазақстан-Испания экономикалық ынтымақтастық Мадридте талқыланды

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Наурыз мерекесіне орай құттықтауы

21.03.2019

Ономастика комиссиясы Қостанайдағы Абай даңғылының орнына басқа көшені таңдауды ұсынды

21.03.2019

Қостанайда  халықаралық медиа форум өтті

21.03.2019

Елордада Наурыз мерекесі тойланды

21.03.2019

«Астана Опера» Наурызды жаңа форматта атап өтті

21.03.2019

Біз астаналықтар болып қала береміз - Бақыт Сұлтанов

21.03.2019

Таразда сауықтыру орталығы ашылды

21.03.2019

Әулиеатадағы әсерлі мереке

21.03.2019

Тараз қаласында жастарға арналған аллея ашылды

21.03.2019

Ономастикалық комиссия көше атауларының өзгеруін қолдады

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Наурыз мейрамына қатысты

21.03.2019

Наурыз мейрамын ЮНЕСКО-да атап өтті

21.03.2019

Наурыз мейрамында шаңырақ көтерген жастарға Нұрсұлтан Назарбаев ақ батасын берді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу