Burynǵynyń bári batyr, bári sheshen...

Apyraı, burynǵy babalarymyzdyń bar­lyǵy da «qara qazan, sary balanyń qamy ús­hin» atqa qonǵan shetinen batyr, qara qyl­dy qaq jarǵan barlyǵy bı, buqaranyń qa­myn oılap barymen bólisken kileń Atymtaı jo­mart eken. Osal bireýi joq. Basylymdarda jarıalanyp, jeke kitap bolyp jaryq kórip jat­qan shyǵarmalardy oqysańyz, burynǵy babalarymyz qandaı myqty bolǵan dep eriksiz tańdaı qaǵasyz.

Егемен Қазақстан
05.02.2019 1641
3

Tańdaı qaǵasyz da oılanasyz. Oılana kele saýal týyndaıdy? Qazaqtyń árbir aýylynan atoılaǵan batyrlar shyqsa, qalmaqtar men jońǵarlar qazaq dalasynda nege at oınatyp, ámirin júrgizgen? Tipti Qoqan, Hıýa handyǵynyń atqosshylaryna deıin nege qazaq aýyldaryna qoqańdaǵan? Árıne, qalyń buqara úshin atqa qonǵan, týǵan dalasynyń ultaraqtaı jerin qalyń jaýǵa bermeımin dep atqa qonǵan erlerdiń bolǵandyǵyna sózimiz joq. Al endi búginde rý-rýdyń, atalastaryn atqa qondyryp, bahadúr atandyryp, barlyǵyn batyr dep qabyldaý sanaǵa syımaıdy-aý, keshirińiz. Jol bastaýshyny qol bastaýshy dep kórsetý, satqyndardy batyr dep baǵamdaý qanshalyqty durys áreket?

Ańyz arqyly órilgen, «deıdi-deıdi eken» áńgimesiniń ishinen batyr babalarynyń erligin aınytpaı tabatyn, onyń batyrlyq, áýlıelik, kórip­keldik qasıetterin eliniń azattyǵymen astastyrý qabileti, sheberligi alash urpaǵyna ǵana tıesili bolsa kerek-ti. Ásirese «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasynyń aıasynda aýyl dárejesindegi batyrlar men aqyndardy halyqtyq deńgeıge kóterýge degen jantalasqan tirlikti quptaı qoıý qıyn.

Arǵy tarıhty qozǵamaı-aq, bertindegi keıbireýleriniń is-áreketine ózimiz kýá bolǵan, keńestik dáýirdegi qyzmet jasaǵan, sovhoz dırektory, partıa komıtetiniń hatshysy bolǵandardyń barlyǵy eli úshin aıanbaı eńbek etti degenge ne dersiz. Gazet-jýrnaldarda jarıalanǵan maqala keıipkerleriniń eńbek jolyna úńilseńiz, Qazaqstanda baıaǵyda-aq «jumaq» ornaǵan eken. Keıipkerlerdiń barlyǵy derlik halqyna qaltqysyz qyzmet jasapty. Sovhoz basqarǵanda da, aýdan bas­qarǵanda da, oblys tizginin qolǵa ustaǵanda da, mınıstr bolǵan kezde de adaldyq prınsıpinen áste aınymaǵan. Pendeshilikke bas urmaǵan, jeke basyna qater tónse de halqy úshin alǵan baǵytynan qaıtpapty-aý qaıtpapty. Qudaı-aý, sonda Keńes Odaǵy tusynda qazaqtyń aýzynan aq maıy aǵyp ómir súrgen be? Eger solardyń barly­ǵy eldiń qamyn oılaıtyn bolsa, qazaqtyń tili bosa­ǵaǵa shyǵyp qalar ma edi? Álgi qaharman-keıip­kerler ómir súrgen qoǵamda 700-ge jýyq qazaq mektebi jabylyp, qazaqtyń sany óz jerinde 40 paıyzǵa deıin quldyraǵan joq pa? Sonda ulty úshin janyn shúberekke túıgen tulǵalar qaıda júrgen? Bolmasa aýyldan kelgen aǵaıyndar qalaǵa «propıskaǵa» tura almaı sandalyp júrer me edi? 

Bılik tizginin ustaǵan azamattardyń abyroıyn asqaqtatýǵa yqpal etetin taǵy bir amal – kózdiń jaýyn alar ǵımarattar, qalalar saldyrǵandyǵy. Keıipkerlerdiń osyǵan qandaı qatysy bar ekenin túsinbeısiń. О́ıtkeni ol Memlekettik josparlaý komıtetiniń jobasyna sáıkes aldyn ala bes jyl buryn josparlanyp qoıylmaı ma? Jaraıdy, qalalarda salynǵan kózdi arbaıtyn sol ǵımarattarda kimder jumys istedi? Jańadan salynǵan qalalarda, oǵan qosa sol qalalarda salynǵan úılerdiń qyzyǵyn basqa ulttardyń ókilderi kórdi emes pe? Qazaqtan shyqqan basshylardyń barlyǵy birdeı qaıratker bolsa, qazaq halqynyń áleýmettik, demografıalyq jaǵdaıy quldyrap, ulttyq kadrlardan tapshylyq bolmas edi ǵoı. Tulǵalardyń eńbegin baǵalaýǵa kelgende bura tartpaı, árqaısysyna laıyqty baǵasyn bergende ǵana ádilettilik saltanat qurady emes pe.

Ádilettilik demekshi, ekiniń biri Jumabek Táshenov emes qoı, eldiń aýmaǵyn bólshekteýge qarsy shyǵyp, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń tóraǵasy syndy laýazymdy qyzmetin tárk etetin. KSRO-nyń tizginin ustaǵan N.Hrýshevke: «Nıkıta Sergeevıch, eger Joǵarǵy Keńes ár respýblıkanyń jerlerin jergilikti organdarynsyz sheshe beretin bolsa KSRO-nyń jáne ult respýblıkalarynyń Konstıtýsıasyn joıý kerek qoı. Al ol Konstıtýsıalardyń baptarynda ár ult respýblıkasy óziniń tarıhı jerine, ondaǵy baılyǵyna óz menshigim dep paıdalanýǵa quqy bar. Ony ózgertýge eshkimniń, eshbir organnyń quqy joq» dep aıtqan da Táshenov.

Ekiniń biri Juban Moldaǵalıev emes qoı qasqaıyp turyp, Jeltoqsan kóterilisinde urpaǵynyń soqqyǵa jyǵylǵanyn kórgenshe «soǵysta ólgenim artyq edi» deıtindeı. «Keıde tipti basshy joldastardyń qazaq jastarynyń Respýblıka joǵary oqý oryndaryndaǵy sany, aıtalyq, orys stýdentterinen kóp eken degeni kinálaǵandaı, tipti mınıstrlikke eskertkendeı estiledi. Al olar Qazaqstanda kóp bolmaǵanda, qaıda bolmaq?» dep Qazaqstan Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy Gennadıı Kolbındi suraq astyna alýǵa basqa kimniń dáti bardy eken?

Qalaı bolǵanda da, halqyna qorǵan bolǵan osyndaı tulǵalardyń ómiri keıingi býynǵa ónege. Endeshe, keıipkerlerdi kreslosyna qarap emes, elge sińirgen eńbegine qarap naǵyz memleketshil tulǵalardy ǵana  nasıhattaǵanymyz jón bolar!

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Galaxy S10 телефоны 8 наурыздан сатылымға шығады

22.02.2019

Алдағы уақытта мұнай қымбаттай ма?

22.02.2019

Дзюдошыларымыздың Дюсельдорфтағы қарсыластары анықталды

22.02.2019

Өткен тәулікте 43 мың текше метрден астам қар жиналды

22.02.2019

Қай министрліктер мемқызметшілерге артық жұмыс істетіп отыр

22.02.2019

Маңғыстаудың көші-қон қызметі бюджетке 99 млн теңгеден астам қаражат енгізді

22.02.2019

Алматы әкімдігі мен халықаралық IFC қаржы корпорациясы ынтымақтастыққа уағдаласты

22.02.2019

Астана қаласының денсаулық сақтау саласын дамытудың басымдықтары белгіленді

22.02.2019

Солтүстік Қазақстанда әлемдегі ірі қалайы  кен орны ашылады

22.02.2019

Алматы қаласының энергоқауіпсіздігін нығайтқан жоба аяқталды

22.02.2019

Жетісулықтар «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының жеңімпазымен жүздесті

22.02.2019

«DIGITAL URPAQ» САРАЙЫ – елімізде баламасы жоқ нысан

22.02.2019

Кәсіпорындар қажет маманды өздері оқытады

22.02.2019

Кеше елордаға бір мың тоннадан астам көмір жеткізілді

22.02.2019

Қазақстанда отандық өндірістегі РТ маркалы авиациялық отынның көтерме бағасы арзандады

22.02.2019

Қостанай облысында кәсіпкер көп балалы отбасына баспана сыйлады

22.02.2019

Қозғалысты реттеймін деп айыппұл төледі

22.02.2019

Көкшетауда «EL jastar» театры ашылды

22.02.2019

БҚО құтқарушылары 5 айлық сәбиді құтқарды

22.02.2019

Асыл тұқымды 5 мың сиыр әкеледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу