Kásip pen kreatıv

Qazirgi qoǵam bar jaýapkershilikti mektep muǵalimine artyp qoıyp, bala tárbıesine jaýapty etý ádetinen az da bolsa alystap kele jatqanyn sezetin bolarsyz. Balasyn mektepte oqytý tek qana qoǵamda qalyptasqan dástúr men tártipke baılanysty júzege asa bermeıdi. Ata-analar balalaryna, olardyń bolashaǵyna degen jaýapkershilikti sezedi dep senemin. Bir dosym «ár ata-ana óz balasyna muǵalim ǵoı» degen-di. Osy oıǵa qalaı qaraısyz, qarsylyǵyńyz joq bolar.

Егемен Қазақстан
08.02.2019 295
3

Ár ata-ana óz balasyna jaýapty ekenin sezinip, jaýapkershilikti tolyq ala ma? Ár ata-ana balasyn bolashaqta ómir súrýge daıyndap otyr ma? Balańyzdy bolashaqqa daıyndaý degen ne ekenin oılanyp kórdińiz be? 

Qazir kóptegen ata-ana balasyn túrli úıirmelerge berip, qosymsha sabaqtarǵa qatystyrady, bastaýysh synyptan bastap biliminiń jaqsy bolǵanyn qalaıdy. Orta synyptarǵa barǵanda balasy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy mektepterge nemese arnaıy mektepterde oqýǵa daıyn bolýy qajet dep esepteıdi. Men biletinderdiń bári balalaryn jaǵdaıy jaqsy, materıaldy-tehnıkalyq jabdyqtalýy joǵary deńgeıde, tańdaýly muǵalimder jumys isteıtin, basqa mektepterdiń arasynda bedeli bar, reıtıńde alda turǵan mektepterge bergisi keledi. Sondyqtan bar kúshin, aqshasyn balaǵa qazirgi tańda eń qajet dep sanalatyn pánder – matematıka men aǵylshyn tiline salýǵa tyrysady, oǵan qosa jalpy mekteptegi pán úlgerimderiniń joǵary bolýy úshin qoldarynan kelgenderiniń barlyǵyn isteýde. Biraq bul durys pa? 

Balany bolashaqqa qalaı daıyndaý kerek dep oılanyp kórdińiz be, álde basqalar ne istese sony men de jasaýym kerek dep júrsiz be? Tamaǵy toq, kıimi bútin, basqalardan qalmaı qydyrtamyn, oınatamyn, qajetin alyp beremin, qosymsha sabaqqa, úıirmege barady, basqa ne kerek deısiz be? 

Qazirgi kezde, tipti jaqyn bolashaqta ne kútip turǵanyn naqty aıtyp bere almaıtyn kezeńde ómir súrip jatqan biz balamyzǵa ne oqytý kerek, qandaı bilim berý kerek, qaı mamandyqqa baǵyttaý kerek, qandaı bolashaq boljaıtynymyzdy aıta alamyz ba?

Kásibı deńgeıi óte joǵary degen muǵalim de óz pániniń bolashaǵy ne bolatynyn aıta ala ma eken? Barlyq bala matematıkany bilýi kerek, sol baǵytta damytaıyq deıdi. Biraq logıkalyq nárseniń bárin jasandy ıntelekt oryndaı alady ǵoı. Tilderdi bilý she? Kórkem jazý ótken shaqqa aınalyp bara jatqanyn kúnde kórip otyrmyz, óıtkeni kompútermen basý, daýsyńyzdy jazyp habarlamalar jiberý, tipti dybystyq izdeý júıeleri, kórkem jazý men erejelerdiń de mańyzdylyǵyn kúnnen-kúnge tómendetip jatyr. Al orfografıany jaqsy bilý, qatesiz jazý da mańyzsyz bolyp bara jatqanyn, T9 ben durys jazýdy tekserý baǵdarlamalary arqyly kórsek, oǵan qosa sózderdiń paraqtaǵy ornalasýy ádemi bolýy úshin býynǵa bólip jazýdyń da qajettiligin joqqa shyǵaryp jatyr. Biraq munyń bári kórkem jazý qajet emes degen sóz emes, ony úıretýdi tek basqasha uıymdastyrý kerek.

Esterińizde bolsa, kezinde N.Homskı balalarǵa oqyǵannan góri jazǵan ońaıyraq degen bolatyn. Sondyqtan balalar aldymen jazýdy úırený kerek jáne mektepterde de osy qaǵıda basshylyqqa alynady. Biraq qolmen jazýdan góri, kompúterde tere alý mańyzdy bolyp jatqanda, mektep ony úıretpeýi qanshalyqty durys?

Bolashaqqa qajet daǵdylardyń ishinde synı turǵyda oılaý, kreatıvtilik, toptyq jumys, top aldynda sheshen sóıleı alý, esse, shaǵyn mátinder jaza alý qajet. Osy aıtylǵandardyń mańyzy joǵarylaı beredi. Al ony qaıdan alýǵa bolady? Burynǵymen tárbıelengen adamdarda bul qasıetter men daǵdylar ózinen ózi paıda bolýy kerek pe? Ony qalaı damytyp, qalaı baǵalaısyz? Muǵalim balalardyń bolashaqqa daıyn bolýy úshin kómektesýi kerek. Al bul úshin aldymen ózin qalaı ózgertedi nemese ózgertýge tıis pe degen suraqqa kim jaýap bere alady? 

Árıne qazirgi muǵalim  balalardy bolashaqqa daıyndaý úshin ózgerýi kerektiginde daý joq. Sondyqtan muǵalimderge arnalǵan biliktiligin arttyrý kýrstary, semınar-trenıńder, tájirıbe almasý sıaqty sharalar ótýde. Biraq bul sharalar barlyq muǵalimderdi qamtyp, qajetti nátıje berip jatyr ma? Muǵalim shyn máninde tulǵalyq damý men ósý, ózgerý nátıjesin seze me? Kreatıvtilikti kitap arqyly oqyp úırený qıyn, tipti múmkin emes. О́zgerister toqtaýsyz bolatyndyqtan, kreatıvti oılaýdy tájirıbede kúndelikti damytyp otyrý kerek. Bir kezderi «sýretshi sıaqty urla» degen ustanymdy basshylyqqa alyp, kúsh salmaı ózgeniń oıyn qoldana berý beles alǵan bolatyn. Biraq bul eshteńege jetkizbesi anyq. Keı adamdar kreatıvtiligin damytý úshin standartty emes shyǵarmashylyq tapsyrmalardy oryndatatyn túrli ústel oıyndaryn oınaıdy. Bıznespen aınalysatyndarǵa bul baǵytta «Kók muhıt strategıasy» (Blue Ocean Strategy) kitabynyń konsepsıasy men TRIZ (О́nertapqysh tapsyrmalaryn sheshý teorıasy) kómektesedi eken.

Qazir barlyǵy kreatıvti bolǵysy keledi, biraq bul ońaı sharýa emes. Aqylǵa qonbaıtyn ıdeıańyz bolǵany jetkiliksiz, ony shyǵarmashylyqpen júzege asyra alýyńyz kerek. Mysaly, ómirde tórt adamnyń (zertteýshi, sýretshi, tóreshi (bı, qazy, sot) jáne sarbaz) rólin somdap kóre alasyz ba jáne sol arqyly jan-jaqty qyryńyzdy ashyp, erekshe ıdeıalardy týdyrýǵa qalaı qaraısyz? Bul rólder sizden árbireýine tán oı órisi men daǵdylardyń bolýyn talap etedi. Oınap kórińiz jáne sol arqyly basqa qyryńyzdy damytýǵa tyrysyńyz. Ár adam – muǵalim, muǵalim bolýǵa tyrysyp kóreıik.

Baqytgúl SALYHOVA,

Pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Galaxy S10 телефоны 8 наурыздан сатылымға шығады

22.02.2019

Алдағы уақытта мұнай қымбаттай ма?

22.02.2019

Дзюдошыларымыздың Дюсельдорфтағы қарсыластары анықталды

22.02.2019

Өткен тәулікте 43 мың текше метрден астам қар жиналды

22.02.2019

Қай министрліктер мемқызметшілерге артық жұмыс істетіп отыр

22.02.2019

Маңғыстаудың көші-қон қызметі бюджетке 99 млн теңгеден астам қаражат енгізді

22.02.2019

Алматы әкімдігі мен халықаралық IFC қаржы корпорациясы ынтымақтастыққа уағдаласты

22.02.2019

Астана қаласының денсаулық сақтау саласын дамытудың басымдықтары белгіленді

22.02.2019

Солтүстік Қазақстанда әлемдегі ірі қалайы  кен орны ашылады

22.02.2019

Алматы қаласының энергоқауіпсіздігін нығайтқан жоба аяқталды

22.02.2019

Жетісулықтар «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының жеңімпазымен жүздесті

22.02.2019

«DIGITAL URPAQ» САРАЙЫ – елімізде баламасы жоқ нысан

22.02.2019

Кәсіпорындар қажет маманды өздері оқытады

22.02.2019

Кеше елордаға бір мың тоннадан астам көмір жеткізілді

22.02.2019

Қазақстанда отандық өндірістегі РТ маркалы авиациялық отынның көтерме бағасы арзандады

22.02.2019

Қостанай облысында кәсіпкер көп балалы отбасына баспана сыйлады

22.02.2019

Қозғалысты реттеймін деп айыппұл төледі

22.02.2019

Көкшетауда «EL jastar» театры ашылды

22.02.2019

БҚО құтқарушылары 5 айлық сәбиді құтқарды

22.02.2019

Асыл тұқымды 5 мың сиыр әкеледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу