Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

Егемен Қазақстан
11.02.2019 3029
3

Úıin qumar oıynǵa salyp jiberip, otbasyn oıran qylǵan jandardy estip jatyrmyz. Qylyqsyz qareketterine qarap turyp qarnyń ashady. Sadaqaǵa soqyr tıyn tastamaıtyn azamattar býkmekerlik keńsege kelgende kókirek kózi soqyr bolyp shyǵa keledi. Kúrdeli máselege kereń qulaqtar tipti moıyn burar emes. Munyń artynda aqshasyn utqyzý ǵana jatqan joq, erteńgi ajyrasý, kisi tonaý, óz-ózine qol jumsaý, adamnyń naqaq qanyn júkteýdiń nebir alǵysharty jatqany anyq.
Qazir kez kelgen qalada jaýynnan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap ketken sol býkmekerlik keńseler ultymyzdyń urlanyp kirgen jaýy sıaqty elesteıdi. Utylyp jatqan ózimizdiń ańǵal da, ańǵyrt qarakóz qandastarymyz. Upaıy túgelder árıne, basqalar.

Býkmekerlik keńselerdiń túpki tarıhyna keler bolsaq, bir derekterde fransýzdar oılap tapqany jaıly jazylady. Alaıda qazir Eýropa elderinde býkmekerlik keńseni eshkim kezdestirmeıdi. Anglıada ǵana resmı túrde ruqsat etilgen. Onyń ózinde shekti meje men shyǵyn sharty aqylǵa qonymdy, adamdy súlikteı soryp qanamaıdy. Búginde elimizde «Olımp», «Zenıt», «Betcity», «Gol+Pas», «Tennisi», «MegaBet», «Profit» sıaqty býkmekerlik keńseler qanatyn keńge jaıdy. Bul klýbtar 70-30 nemese 80-20 shartymen jumys isteıdi. Iаǵnı, kelýshilerge kúndik tabystyń 20-30 paıyzy ǵana jeńiske beriledi.

Osyndaıda babalarymyzdyń «asyq oınaǵan – azar, dop oınaǵan – tozar» dep dál taýyp aıtqanyna tańqalasyń. Búginde dop oınap tozbaı-aq, dop oınaǵandarǵa bás tigip tozyp jatqan qazaq jigitteriniń qatary kúnnen-kúnge kóbeıip keledi. Qumar oıynǵa ábden berilgenderi sonsha, tipti tapqan tabysynyń barlyǵyn tablodaǵy sát saıyn ózgerip jatqan upaıǵa utqyzyp jatqandaryn sezbeıdi. Qala berdi, balasynyń aýzynan jyryp alǵan aqshasyn lohotronnyń aýzyna aparyp tyǵyndaıtyndar toby bar. Bar másele – jalqaýlyq sındromynda sıaqty kórinedi. Úıde jatyp-aq úıip-tógip aqsha tapqysy keletin ker jalqaýlar atalǵan keńseni jaǵalaıtyn tárizdi. Áıtpese arqa erti arsha, borbaı eti borsha bolyp tapqan tabysyn qumar oıynǵa shashyp jiberýden qandaı mán izdeýge bolady? 

Bul rette birjaqty qumar oıynǵa qul bolǵandardy jónsiz kinálaı berý de jón emes. Zańdy belden basyp, zaty túzý adamdy zarlatyp ketip jatqan alaıaq keńselerdiń de kóleńkeli betterin ashqan durys. Jalpy, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Oıyn bıznesi týraly» zańynyń 11-babynda oıyn mekemeleriniń qaıda ornalasýy kerektigi anyq jazylǵan. Alaıda elimizde atalǵan bap boıynsha tártip saqtalyp otyr dep aıtýǵa kelmeıdi. Zańda «Oıyn mekemeleri, totalızatordyń nemese býkmeker keńsesiniń kassalary turǵyn emes úı-jaılarda ornalastyrylýǵa tıis. Olardy turǵyn úılerdiń (turǵyn ǵımarattardyń) turǵyn emes úı-jaılarynda, ónerkásiptik kásiporyndar men olardyń keshenderiniń ǵımarattarynda jáne basqa da óndiristik, komýnaldyq obektilerde jáne qoıma obektilerinde, ǵıbadat úılerinde (qurylystarynda), memlekettik organdar men mekemelerdiń, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet uıymdarynyń, áýejaılardyń, vokzaldardyń ǵımarattarynda, qalalyq jáne qala mańy qatynastaryndaǵy qoǵamdyq kóliktiń barlyq túrleriniń stansalary men aıaldamalarynda ornalastyrýǵa tyıym salynady» delingen. Alaıda bizde kerisinshe jastar kóp júretin, stýdentter serýendeıtin dámhana, meıramhanalardyń mańaıyna býkmekerlik keńseler top-tobymen ádeıi salynady. Negizinen, atalǵan keńselerdi de oıynhanalar oryn tepken Qapshaǵaı, Shýchınsk sıaqty demalys oryndaryna kóshirýdi qolǵa alý kerek. Áıtpese aılyǵyn alyp máz bolyp kele jatqan jas jigitti qyzyldy-jasyldy jarnamalary jarqyrap, túzý joldan taıdyrmaı jatqanyna kim kepil? Odan qala berdi, ǵalamtor betinde, jıi qaralatyn saıttarda da býkmekerlik keńselerdiń jarnamalary jaýlap alǵan. Eńbekpen tapqan aqshańdy eselep jelge shashý bir sát. Qumar oıynǵa qul bolýdyń sońyn joǵaryda aıttyq. Tirnektep tapqan tıyn-tebenin oıyn keńselerine aparýdyń apaty aıtarlyqtaı áleýmettik qaıshylyqtarǵa ákeledi. 

Termen kelgen aqshany, jelmen ushyryp júrgen qandastarǵa «sen onymen oınap turǵan joqsyń, ol senimen oınap tur» degiń keledi. Alaıda qumarpaz aqyldy tyńdaı qoıa ma?...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Galaxy S10 телефоны 8 наурыздан сатылымға шығады

22.02.2019

Алдағы уақытта мұнай қымбаттай ма?

22.02.2019

Дзюдошыларымыздың Дюсельдорфтағы қарсыластары анықталды

22.02.2019

Өткен тәулікте 43 мың текше метрден астам қар жиналды

22.02.2019

Қай министрліктер мемқызметшілерге артық жұмыс істетіп отыр

22.02.2019

Маңғыстаудың көші-қон қызметі бюджетке 99 млн теңгеден астам қаражат енгізді

22.02.2019

Алматы әкімдігі мен халықаралық IFC қаржы корпорациясы ынтымақтастыққа уағдаласты

22.02.2019

Астана қаласының денсаулық сақтау саласын дамытудың басымдықтары белгіленді

22.02.2019

Солтүстік Қазақстанда әлемдегі ірі қалайы  кен орны ашылады

22.02.2019

Алматы қаласының энергоқауіпсіздігін нығайтқан жоба аяқталды

22.02.2019

Жетісулықтар «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының жеңімпазымен жүздесті

22.02.2019

«DIGITAL URPAQ» САРАЙЫ – елімізде баламасы жоқ нысан

22.02.2019

Кәсіпорындар қажет маманды өздері оқытады

22.02.2019

Кеше елордаға бір мың тоннадан астам көмір жеткізілді

22.02.2019

Қазақстанда отандық өндірістегі РТ маркалы авиациялық отынның көтерме бағасы арзандады

22.02.2019

Қостанай облысында кәсіпкер көп балалы отбасына баспана сыйлады

22.02.2019

Қозғалысты реттеймін деп айыппұл төледі

22.02.2019

Көкшетауда «EL jastar» театры ашылды

22.02.2019

БҚО құтқарушылары 5 айлық сәбиді құтқарды

22.02.2019

Асыл тұқымды 5 мың сиыр әкеледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу