Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Егемен Қазақстан
13.02.2019 451
3

Bala shekispeı turmaıdy, shekisip baryp bekisedi. Al soıyl siltep, pyshaq ala júgirý, oq atyp oırandaý – balaǵa tán qylyq emes. Mundaı aýyr keseldi shet elderdiń jańalyqtarynan kózimiz shalyp qalǵanda, ózimen ketsin deýshi edik. Bul bizge jat qylyq bolyp esepteletin. Keńestik zamanda «bári adam úshin» degen ádemi qaǵıda bolady. Ony búgingi keıbir tentek, adamdy jabylyp qasqyrsha talaýǵa, tabannyń astynda taptalýǵa bolady degen jańsaq jelikke jetkizgen sekildi. Iá, kórgen kórgenin, kóseý túrtkenin istemeı qoımaıdy emes pe?

Osyndaı soıqannyń sebebi nede, astary qaıda jatyr degenge san túrli jyltyr jaýap aıtamyz. Sonyń biri, ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldaryndaǵy alasapyran kezde − erkindikte erkeleı bersek bolady eken dep uqtyq. О́zimiz de erkin, balamyz da erkin júrýge úırenip aldyq. Teledıdardaǵy atys-shabystyń qaısysy durys, qaısysy burys ekenin tolyq ańǵara qoımaǵan bir tolqyn urpaqty «tárbıeledi». Ál-aýqaty álsiregender bala jaıynan buryn, nan taýyp berýdiń qamymen ketip, ul-qyzy «bostandyqqa» shyqty. Qaltasy qalyńdar betten qaqpaı erketotaıyn erkindikke jiberdi. Sóıtip ul-qyzymyz ekige jaryla bastady. Ol kezde baı balasy men kedeı balasy degen keri uǵym edi. Birtindep ata-ananyń rólin telefon, ǵalamtor basty. Onyń ishinde ne joq deısiz. Bári bar. Ásirese aıqas ústindegi qyryp sal álimjettikti aıtsańyzshy. Onyń zardabyn ata-ana ol tusta oılaı qoımady. Oılaǵandy qoıyp ózi de qyzyqtap, kóz maıyn taýysty. Osydan kelip jol ekige aıryldy. Keıbir joqtyń boz ókpesi kóshe kezdi, bardyń úkilegeni ózderine ǵana aıan, keıde «áttegen-aıǵa» uryndyryp jatty. Bul bir qateligimiz desek, ekinshi opynǵan tusymyz, ulttyq qasıetti kem sanap, ózgeniń tozǵanyn ozǵanǵa balaǵan sholaq baılamymyz edi. 

Keńes zamanynyń irgetasy irip, keregesi syqyrlaı bastaǵanda qolǵa alyp, kádimgideı ornyqqan ulttyq pedogogıka men tárbıeni álemdik bilim keńistigine kiremiz dep jelpinip durys jalǵaı almaǵanymyz da endi oılanta beredi. 

Jalpy, mekteptegi álimjettikke, áperbaqandyqqa atústi qaraý budan da zor abyroısyzdyqqa uryndyramaı turǵanda qartymyz bar, jasymyz bar, bılik bıshigin ustaǵan azamattar bar − judyryqtaı jumylyp, bul ádiletsizdikke búgin qarsy turmasaq, erteń kesh bolady. Bir zamandary Alash arysy Mirjaqyp Dýlatov: «Oqytýdaǵy maqsat – jalǵyz qurǵaq bilim úıretý emes, bilimmen birge jaqsy tárbıeni qosa berý... bóten jurttardyń oqýyn oqyǵan adamnyń tili buzylmasqa amal joq», deıdi de odan soń: «Biz basymyzǵa túsken tarshylyqty burynǵy babalarymyzdan kóretin edik. Solar bizdiń qamymyzdy jegen bolsa, biz mundaı qorlyqta, tarlyqta júrmes edik deýshi edik. Keıingi býynnyń ata-babasy – búgingi tiri júrgen bizder. Biz keleshekti oılamasaq, keıingi násilimiz bizdi qarǵamaı ma? Alla quzyrynda, tarıh aldynda biz jaýapker emespiz be?», dep tolǵaqty máseleni alǵa tartty. Endeshe árbir aldyńǵy tolqyn keıingi urpaqtyń nalasyna qalmas úshin, óz mindetin minsiz atqarsa, qane?!

Mekteptegi bilim sapasy da kóp jaǵdaıda kóńilden shyǵa bermeıdi. Keıbir oqýshylardyń saýaty shamaly. Oıy doǵal, baılamy tıanaqsyz. Osynyń ózi de jas urpaqty joldan taıýyna ákelip soǵýda. Azattyqtyń alǵashqy jyldarynda bazar jaǵalap ketken muǵalimderdiń ornyn kim baspady? Zotehnık pen mal dárigeri, tipti keı óńirlerde, qıandaǵy aýyldarda oqýshylarǵa bilimi ortalar da sabaq berdi. Keıin olardyń birazy sańyraýqulaqtaı qaptaǵan oqý oryndarynda oqyp «dıplom» aldy. Bilimsizdik pen tárbıesizdiktiń bir tamyryn sodan izdegenimiz jón.

Sol tusta quldyraǵan muǵalim bedelin áli kótere almaı, al qandaı qıyn kezde de bilim ordasyn tastamaǵan ustazdardyń úlgisin osy kúnderi jurtqa tolyq jetkize almaı kelemiz. Tipti olardy keıingi jastyń qatarynda testileýge kirgizip, synaqtan ótkizetin boldyq. Oqýlyqty da júz qubylttyq. Bazalyq oqýlyqqa balamaly oqýlyqty qosyp, muǵalimdi de, oqýshyny da shatastyrdyq. Bul tájirıbeden túk shyqpaı, qaıtadan bazalyq oqýlyqpen oqyta bastadyq.

Ultqa tán otbasy tárbıesin táltirektettik. Keńestik zamanda bar tárbıeni ortalyqtyń nusqaýymen júrgizsek, el bolǵan soń álemdik dep álekke tústik. Qanyna, janyna úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtyn qoıyrtpaqty tyqpaladyq. Osyndaı júıesizdikter úlkenniń ǵana emes, balanyń da júıkesin juqartýmen keledi. 
Onyń ústine telefonǵa telmirýdiń joly kesilýdiń ornyna, údep bara jatyr. Ondaı qylyqtan oqýshylardyń birazy kózden aırylyp jatqany týraly dárigerler dabyl qaǵýda. Bul kózden ǵana emes, bolmystan da jańyldyrary anyq.

Biz bulardy nege aıtyp otyrmyz, óıtkeni bala buzyq bolyp týmaıdy. Otbasyndaǵy tárbıe ońalmasa, qoǵamdaǵy túrli qıamet kórip ósse, bilim men tárbıe ushtaspasa teriske ketedi. Bul urpaqty opasyzdyqqa, qatygezdikke, adamdy aıaýdy bilmeıtin aıýandyqqa aparmaı qoımaıdy.

Mundaı jat qylyqtar úshin urpaqty emes, ózimizdi kinálaýymyz kerek sekildi. Olardyń kóz aldynda ul kórip, qyz sezip otyr demeı, neshe túrli adam aıtqysyz sumdyqtardy jasaıtynymyz bar. Endeshe urpaqtyń qatygez bolýyna, Abaı aıtqandaı ózimiz «vınabatpyz». «Vınabat» bola turyp kúnámizdi urpaqqa jaýyp, jas býyndy kináli etý artyq. Sondyqtan da aldymen úlkender túzelsek, urpaq ult jolynan taımasy anyq. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.03.2019

5 баланы құтқарған азамат Ішкі істер министрінің бұйрығымен марапатталды

18.03.2019

Елбасының азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы тапсырмаларын орындау мәселелері талқыланды

18.03.2019

Индонезияда су тасқыны салдарынан 63 адам қаза тапты

18.03.2019

Мемлекет басшысы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына барды

18.03.2019

«Жетісу» телеарнасы 20 жылдығын атап өтеді

18.03.2019

Жетісу кәсіпкерлері жақсылық жасаудан жарысып жатыр

18.03.2019

Түркі Академиясының 2019 жылғы жұмыс жоспары бекітілді

18.03.2019

Е. Алпысов Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды

18.03.2019

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі тағайындалды

18.03.2019

Астана әкімдігі халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың жаңа 13 шарасын ұсынды

18.03.2019

Елбасы Астана қаласында салынатын жаңа мешіттің іргетасын қалау рәсіміне қатысты

18.03.2019

Көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды әлеуметтік қолдаудың қосымша шаралары жарияланды

18.03.2019

Оңдасын Оразалин жол-көлік апатынан қаза болғандардың туыстарына көмек көрсетуді тапсырды

18.03.2019

Бокстан Марина Вольнованың жүлдесі үшін турнир өтті

18.03.2019

Калгариде конькишілердің қанжығасы майланды

18.03.2019

Көпбалалы аналар үшін баспана кезегі бөлек болады - Бердібек Сапарбаев

18.03.2019

2025 жылға қарай өнеркәсіптік тауарлардың өндірісі 2 есеге артады

18.03.2019

Түркістан: Сайрам ауданында кәсіпкер тәулігіне 10 тонна сүт өңдейді

18.03.2019

Астанада алдағы екі айда экологиялық науқандар өтеді

18.03.2019

Оқушылар арасында суицидтер саны 17,9 %-ға төмендеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Suranys kо́p, qoldaý kem

О́z elimizde óz tilimizdiń kenje qalǵanyn jasyra almaımyz. Eń basty másele – onyń qoldaný aıasy tarylyp ketti. Bul kemshilikti eńserý úshin qazaq tilin jańǵyrtý qajet. Qalaı? Mine, bul kimdi bolsa da tyǵyryqqa tirep, oılandyratyn úlken suraq. Biraq onyń sheshimin búgingi tańda memlekettiń ózi usynyp otyr. Bar másele, osyny arqaý etip, zańdy qoldaýǵa qajettilik týǵyzý. Ol úshin ne istegen jón?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу