Әдебиетімізді әлем танысын десек

Қазіргі таңда Қазақстанның мәде­­ниет саласында өзін өзгеге таны­ту­­дан гөрі өзгені өзімізге таны­туға ар­­нал­­ған қарекет басым ба деп елең­­дей­­сің. Әлем әдебиетінің туын­ды­­ларын том-томдап қазақ тілі­не тәр­­жі­маладық. Арнайы аудар­ма бас­­пасы ашылып, шетел классик­тері­­нің 100 туындысын ана тілімізде сөйлеттік. 

Егемен Қазақстан
11.01.2017 169
3

aldan-smayyl

Ал біздің бай рухани қазынамызбен әлем қашан сусындамақ? Қазақ ақын­дары мен жазушылары ғаламмен еркін тілдесетін уақыт жеткен жоқ па? Олар, қазақ дарындары, Ақтамберді мен Махам­бет, Абай мен Мағжан, Қадыр мен Мұқ­ағали, Әбіш пен Оралхан – адамз­атқа ортақ ой айта отырып, ұлттық ерекшелігін сақтаған таланттар. Осы және басқа дүлдүлдеріміздің тол­ғауы тоқсан туындыларын шет ел­дер­дің тіліне көркемдік деңгейін төмен­­дет­пей аудару арқылы қазақ хал­­қын, оның кестелі ой-сезімін, мар­жан­­дай асыл сөзін, ізгілікпен нұрлан­ған жан дүниесін танытамыз. Жаһан Еура­зияның кіндігінде Азия мен Еуропа­ның жоғары талғамына сай көркем әдебиет тудырған аса талантты халық бар екенін білетін болады және құрметтейді. Ал әзірге қазақ әдебиеті әр кезде, әр деңгейде түрлі тілдерге там-тұм­дап аударылған азын-аулақ шығар­малармен шектелген. Роман-поэмалары халықаралық беделді тілдерге түпнұс­қадағы көркемдік деңгейі сақталып тәр­жімаланған ақын-жазушы жоқ та шығар. Олай дейтініміз, олардың туын­дылары осы уақытқа дейін әуелі жолма-жол аударылады, содан кейін орыс­тың не ақыны, не жазушысы сол аудар­маны үстінен редакциялайды. Мұндай тәржімадан шыққан дүниенің түпкі идеясы мен мән-мазмұны толық ашылмайды, шұрайлы тіл солғындап, қазақ сөзінің астарындағы ой-сезімдер жоғалады. Қазақстан Жазушылар одағы Аст­ана филиалында қызметте жүргенде Мәс­кеудің төрт ақын-жазушысы іздеп келді. – Сіздерде Жазушылар одағы сақ­тал­ған ба, сақталса қандай мүмкін­діктері бар, мемлекетпен қарым-қаты­насы қай дәрежеде, білейік деген оймен жүрміз, – деді олар. Әлгі сауалдарына кеңірек жауап бердім де, талайдан көкейімде жүрген бір мәселені қозғадым. – Орыс тіліне қазақтың талай талантты ақын-жазушыларының шығарма­ла­ры аударылды. Әуезовтен бастап бүгін­гі Әбіш Кекілбаев, Сайын Мұрат­беков­­ке дейін тәржімаланған. Солардың туын­ды­ларын оқыдыңыздар ма? – дедім. – Бәрін оқымайсың ғой, – деді өзім қатарлы біреуі. – Мен шет ел әде­биетін зерттеп жүргендіктен, осы сала­да докторлық қорғағам, сіздердің жазу­шыларыңыздың кейбірін білемін. Олар, бәлкім, туған тілінде тамаша әңгіме-роман тудырған шығар, ал орыс тіліндегілері, көңіліңізге алмаңыз, ортанқол дүниелер. – Сірә, аудармасы сапасыз болған ғой, – деп алдаусыраттым оны да, өзімді де. – Көркем аудармашыларды арнайы даярлау керек екенін баяғыда Мак­сим Горький көтерген – деді ол. – Әде­биет институтында кезінде жеке бөлім де болды. Бірақ, белгісіз себеппен жабылғ­ан. Бәлкім, орыс тілін кешегі Кеңес Одағындағы елдер ғана емес, Еуропаның біраз жері білгендіктен бе, орыс классиктерін ағылшындар мен француздар және басқалары бізсіз-ақ аударып жатқандықтан шығар. – Сол бөлімді қайта ашу қажет пе, жоқ па? Қалай ойлайсыз? – деп әрі қарай елге тарттым. – Әрине, ашу керек, – деді ол. – Орыс ауанын орыс шайыры ғана мөл­діретіп аудара алады. Басқа ұлт ақыны орыс тілін жетік білсе де орыстың рухын білмейді. Шындығында да солай. Ұлттық қанмен және ананың сүтімен берілетін рухын өзге ұлттың ұлы қайдан ұқсын. Сондықтан Алматы­дағы әл-Фараби немесе Астана­дағы Л.Н.Гумилев атындағы универ­ситеттердің бірінде ағылшын, неміс, француз, испан, қытай мен жапон, орыс тілдерінде көркем шығармаларды тәржі­малайтын кәсіби аудармашылар даярлауды қолға алу керек. Сонымен қатар, Қазақстанның шет елдердегі елшіліктерінің жанынан қазақ әдебиетінің кітапханасын ашайық. Сол кітапханаларға бүгінге дейін өзге тілдерге аударылған көркем, ғылыми-көпшілік және тарихи шығармалар жинақ­тал­са, осы туындылар бойынша түрлі деңгейде конференциялар өткізіп тұрса, біздің сырт мемлекеттердегі руха­ни шаңырақтарымызға айналар еді. Байыбына барсақ, аудармашылық еларалық маңызды қызмет. Тәржімашы – өркениеттерді табыстырып, мәдениет­терді бауырластыратын от тілді, орақ ауызды елші. Ұлы Абай ғаламат аудар­ма арқылы Пушкин мен Гетені алты Алаштың ақынына айналдырды. Біз кәсіби қазақ аудармашысын даярлау арқылы Мұқағали мен Фаризаны әлемнің ақындары етеміз.

Алдан СМАЙЫЛ,

жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу