Әдебиетімізді әлем танысын десек

Қазіргі таңда Қазақстанның мәде­­ниет саласында өзін өзгеге таны­ту­­дан гөрі өзгені өзімізге таны­туға ар­­нал­­ған қарекет басым ба деп елең­­дей­­сің. Әлем әдебиетінің туын­ды­­ларын том-томдап қазақ тілі­не тәр­­жі­маладық. Арнайы аудар­ма бас­­пасы ашылып, шетел классик­тері­­нің 100 туындысын ана тілімізде сөйлеттік. 

Егемен Қазақстан
11.01.2017 145
3

aldan-smayyl

Ал біздің бай рухани қазынамызбен әлем қашан сусындамақ? Қазақ ақын­дары мен жазушылары ғаламмен еркін тілдесетін уақыт жеткен жоқ па? Олар, қазақ дарындары, Ақтамберді мен Махам­бет, Абай мен Мағжан, Қадыр мен Мұқ­ағали, Әбіш пен Оралхан – адамз­атқа ортақ ой айта отырып, ұлттық ерекшелігін сақтаған таланттар. Осы және басқа дүлдүлдеріміздің тол­ғауы тоқсан туындыларын шет ел­дер­дің тіліне көркемдік деңгейін төмен­­дет­пей аудару арқылы қазақ хал­­қын, оның кестелі ой-сезімін, мар­жан­­дай асыл сөзін, ізгілікпен нұрлан­ған жан дүниесін танытамыз. Жаһан Еура­зияның кіндігінде Азия мен Еуропа­ның жоғары талғамына сай көркем әдебиет тудырған аса талантты халық бар екенін білетін болады және құрметтейді. Ал әзірге қазақ әдебиеті әр кезде, әр деңгейде түрлі тілдерге там-тұм­дап аударылған азын-аулақ шығар­малармен шектелген. Роман-поэмалары халықаралық беделді тілдерге түпнұс­қадағы көркемдік деңгейі сақталып тәр­жімаланған ақын-жазушы жоқ та шығар. Олай дейтініміз, олардың туын­дылары осы уақытқа дейін әуелі жолма-жол аударылады, содан кейін орыс­тың не ақыны, не жазушысы сол аудар­маны үстінен редакциялайды. Мұндай тәржімадан шыққан дүниенің түпкі идеясы мен мән-мазмұны толық ашылмайды, шұрайлы тіл солғындап, қазақ сөзінің астарындағы ой-сезімдер жоғалады. Қазақстан Жазушылар одағы Аст­ана филиалында қызметте жүргенде Мәс­кеудің төрт ақын-жазушысы іздеп келді. – Сіздерде Жазушылар одағы сақ­тал­ған ба, сақталса қандай мүмкін­діктері бар, мемлекетпен қарым-қаты­насы қай дәрежеде, білейік деген оймен жүрміз, – деді олар. Әлгі сауалдарына кеңірек жауап бердім де, талайдан көкейімде жүрген бір мәселені қозғадым. – Орыс тіліне қазақтың талай талантты ақын-жазушыларының шығарма­ла­ры аударылды. Әуезовтен бастап бүгін­гі Әбіш Кекілбаев, Сайын Мұрат­беков­­ке дейін тәржімаланған. Солардың туын­ды­ларын оқыдыңыздар ма? – дедім. – Бәрін оқымайсың ғой, – деді өзім қатарлы біреуі. – Мен шет ел әде­биетін зерттеп жүргендіктен, осы сала­да докторлық қорғағам, сіздердің жазу­шыларыңыздың кейбірін білемін. Олар, бәлкім, туған тілінде тамаша әңгіме-роман тудырған шығар, ал орыс тіліндегілері, көңіліңізге алмаңыз, ортанқол дүниелер. – Сірә, аудармасы сапасыз болған ғой, – деп алдаусыраттым оны да, өзімді де. – Көркем аудармашыларды арнайы даярлау керек екенін баяғыда Мак­сим Горький көтерген – деді ол. – Әде­биет институтында кезінде жеке бөлім де болды. Бірақ, белгісіз себеппен жабылғ­ан. Бәлкім, орыс тілін кешегі Кеңес Одағындағы елдер ғана емес, Еуропаның біраз жері білгендіктен бе, орыс классиктерін ағылшындар мен француздар және басқалары бізсіз-ақ аударып жатқандықтан шығар. – Сол бөлімді қайта ашу қажет пе, жоқ па? Қалай ойлайсыз? – деп әрі қарай елге тарттым. – Әрине, ашу керек, – деді ол. – Орыс ауанын орыс шайыры ғана мөл­діретіп аудара алады. Басқа ұлт ақыны орыс тілін жетік білсе де орыстың рухын білмейді. Шындығында да солай. Ұлттық қанмен және ананың сүтімен берілетін рухын өзге ұлттың ұлы қайдан ұқсын. Сондықтан Алматы­дағы әл-Фараби немесе Астана­дағы Л.Н.Гумилев атындағы универ­ситеттердің бірінде ағылшын, неміс, француз, испан, қытай мен жапон, орыс тілдерінде көркем шығармаларды тәржі­малайтын кәсіби аудармашылар даярлауды қолға алу керек. Сонымен қатар, Қазақстанның шет елдердегі елшіліктерінің жанынан қазақ әдебиетінің кітапханасын ашайық. Сол кітапханаларға бүгінге дейін өзге тілдерге аударылған көркем, ғылыми-көпшілік және тарихи шығармалар жинақ­тал­са, осы туындылар бойынша түрлі деңгейде конференциялар өткізіп тұрса, біздің сырт мемлекеттердегі руха­ни шаңырақтарымызға айналар еді. Байыбына барсақ, аудармашылық еларалық маңызды қызмет. Тәржімашы – өркениеттерді табыстырып, мәдениет­терді бауырластыратын от тілді, орақ ауызды елші. Ұлы Абай ғаламат аудар­ма арқылы Пушкин мен Гетені алты Алаштың ақынына айналдырды. Біз кәсіби қазақ аудармашысын даярлау арқылы Мұқағали мен Фаризаны әлемнің ақындары етеміз.

Алдан СМАЙЫЛ,

жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу