«Ахиллестің өкшесі»

Егемен Қазақстан
05.01.2017 161
3

sungat-aga-2

Бұл сөз көзі ашық, көкірегі ояу оқырман қауым үшін түсінікті болар.

Білмейтіндер болса, тағы бір еске салып өтейік, ертедегі грек аңыздарында теңіз құдайы Фетид пен жұмыр басты  Пелеяның ортасынан туған Ахиллеске де, анасы адамзат болғандықтан, оған тән осалдықтар мен қауіп-қатерлер жұғысты болады. Баласының болашақ тағдырына алаңдаған анасы оны адамға тән осалдықтардан арылту үшін қасиетті Стикс өзенінің суына малып алады. Сөйтіп ол, аңыздарда айтылатындай, атса оқ өтпейтін, шапса қылыш кеспейтін нағыз батыр болып шығады. Бірақ, бір өкініштісі, анасы өзенге малған кезде оны өкшесінен ұстап тұрады да өкшесіне қасиетті су тимей қалған екен. Ахиллестің осы осал тұсын білетін троялық батыр Парис оны аңдып жүріп, ақыры өкшесінен атып өлтіреді. Бұл аңыз кез келген құбылыс пен жан иесінің бір осал тұсы болады, егер сол осал тұсына абай болмаса, түбі соның себебінен қатерге тап болады деген мағынада әлем халықтарының арасында кеңінен тараған. Сол секілді қазіргі адамзат қа­у­ымының осал тұстары аз емес. Соның ең қатерлілерінің бірі ретінде су тапшылығының проблемасы жылдан-жылға алдыңғы қатарға қарай шығып келеді. Су Жер шарының 70 пайыздан астамын алып жатса, соның 3 пайызы ғана ішуге жарамды таза су деп есептеледі. Бұл таза судың басым көпшілігі мұз күйінде Антарктида секілді халық қолы жете бермейтін жерлерде сақталған және негізінен жауын-шашын күйінде мұхиттарға жауады. Тек 1 пайызына ғана адам қолы жетімді. Бүкіл әлемде 1,4 миллиардтан астам адам таза суға зар болып, қолына түскен суды ішуде. 2025 жылға таман мұндай адамдардың үлесі әлем халқының 40 пайызын құрайды деген болжам бар. Ал енді бір сарапшылар 2025 жылы қолжетімді таза су таусылады деп байбалам салуда. Сөйтіп, жылдан-жылға асқына түскен су проб­лемасын «Ахиллестің өкшесіне» баласақ мұның түк артықшылығы жоқ. Адамзатқа ортақ осы проблемадан біздің Қазақстан да тыс тұрған жоқ. Біз құрлықтың ортасында орналасқан елміз. Ылғал, жауын-шашын тудырушы әлемдік мұхиттардан тым жырақта жатырмыз. Сондықтан да бізде атам замандардан бері құрғақшылық жиі орын алып келеді. Міне, осы бір жағдай біздің тағдырымызды, халықтық болмысымызды, тұрмыс-салтымыз бен кәсібімізді айқындауға үлкен ықпал етті. Мәселен, ата-бабаларымыз неліктен мал шаруашылығын таңдап алған? Себебі, даламыз кең болғанымен бізде су көздері тапшы. Көл мен өзенді былай қой­ғанда, көлшіктер мен баяу аққан бұ­лақтардың өзі ондаған, жүздеген ш­а­қырымдарды кесіп өткенде барып бір кездеседі. Жаздың аптап ыстықтарында бұлардың кейбіреуі сарқылып қалады. Сондықтан, малына су іздеген қазақ жаз шыға тау саясындағы салқын жайлауға көшеді. Онда бір бұлақтың басында бірнеше үй отырады. Жан-жақпен хабар алысу үшін басты көлігі ретінде жылқыны таңдаған. Келген қонақты ақпарат көзіне балап, аса құрметтеген. Жалпы судың тапшылығынан біздің жер атауларымыздың өзі жақсы хабар береді. Кең-байтақ даламыздың үштен екісін алып жатқан шетсіз-шексіз үлкен кеңістік Сарыарқа деп аталады. Малға жайлы құт мекеннің өзін ата-бабаларымыз Бетпақдала деп атаса, оның үлкен бір бөлігін Мойынқұм деп белгілеген. Әзірге климаттың жаһандық жылынуы біздің оң жамбасымызға дөп келіп тұр. Күннің қызуымен мұхиттар, те­ңіздер бетінен көтерілген ылғалды құтырынған боран мен жел бізге қар, жауын-шашын күйінде жеткізуде. Асан қайғы бабамыз «Ерейменнің жері емес, желі құт екен» деп тегін айтпаған. Біздің байтақ даламыз үшін жел пайдасы үлкен. Жазық далаларда орналасқан қалалардың экологиялық жағдайын сауықтыруға жел өлшеусіз қызмет етуде. Су тапшылығының алдын алу мә­се­лесінде Қазақстан қимылсыз емес. Халықты ауыз сумен қамтуға ерте бастан кірісті. Жер асты суларына жүйелі зерттеулер жүргізілуде. Ауыл шаруашылығына ылғал үнемдегіш технологиялар енгізілуде. Бірақ су қоймаларын реттеу мәселесіне асығар емеспіз. Қазақстан үшін «Ахиллестің өкшесі» су қоймаларының проблемасынан басталуы мүмкін. Осыны Су ресурстары комитетінің қаперіне саламыз.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу