Алыппен көршіліктің артықшылығы

Тәуелсіздіктің ширек ғасырдан астам уақытында еліміз өзінің ішкі-сыртқы саясатын, алыс-жақын елдермен қарым-қатынасын қалып­тас­тыра отырып, есею жылдары­на қарай қадам басуда. Әрине, алып мемлекеттердің ортасында ор­на­лас­қандығы өз алдына, оның үстіне ғасырлар бойы өз тізгіні өзіне тимей, бодандықтан көз ашпай келген елге тәуелсіз экономикалық саясат жүр­гізу жеңіл болмайтындығын кө­зі қарақты, ойлы оқырман жақсы тү­сінсе керек.
Егемен Қазақстан
02.08.2017 71
2

Дегенмен, алыппен көршіліктің кейде пайдасы да мол болатындығын әлем­нің бірқатар елдерінің сәтті тә­жі­ри­белері дәлелдейді. Сондай ел­дер­дің бірі – Канада. Жалпы, Қазақстан мен Канада арасында ұқсастықтар аз емес. Біріншіден, Канада да Қазақстан секілді жерге бай, ал сол жер көлемімен есептегенде халқының саны шағын мем­лекет. Ел аумағы 9976 шаршы ша­қы­рымды (бізден үш есе үлкен), хал­қының саны 30 миллион адамды (бізден екі еседей көп) құрайды. Қа­зақ­станда 1 шаршы шақырымға 5,5 адам­нан келсе, Канадада 3 адамнан ке­леді.

Тағы бір ұқсастық жағы, Канада да табиғи шикізат көздеріне өте бай. Те­мір, металл, мұнай, тағы басқа пай­да­лы кен орындары өзіне молынан жетеді.
Канада да біз секілді ірі аграрлық ел. Сыртқа бидай және басқа да өнім­дер экспорттаумен айналысады. Сон­дай-ақ, табиғи климаттық жағ­дай­ында да ұқсастықтар жоқ емес. Кли­маты біз­дің солтүстік өңірлерге ке­лің­кірейді.

Енді орналасқан географиялық орны мен экономикалық саясатта есепке алуға болатындай тағы бір үлкен ұқсастығы, егер Қазақстан Қытай мен Ресей секілді екі алып елдің ортасына орналасса, Канада әлемдік держава АҚШ-пен көрші. Әрине, мұндай көршіліктің жақсылықтарымен қа­тар қолайсыздықтары да аз емес. Сон­дық­тан канадалық саясаткер Пьер Трю­доның «біз өз саясатымызда пілмен қатар ұйықтаған тышқан секілдіміз. Үл­кен көршіміздің әрбір қимылы мен қозғалысын үнемі бағып отыруға мәжбүрміз. Өйткені піл қаншалықты бейбітсүйгіш әрі кеңпейілді болса да, оның ұйқыдағы күйінде бізге қарай аунап түсуінен құдай сақтасын», деген сөзін ұрпақтары естен шығарған емес. 

Канада осы қиын көршіліктің өзін тиімді пайдалану арқылы АҚШ-тай алыптың экономикалық қуатынан өз тіршілігі үшін үлкен нәр алып келеді. Канаданың әлемдегі бай елдердің қа­тарына қосылуына АҚШ-пен көр­ші­лі­гінің атқарып отырған рөлі өте зор. Өйткені не өндірсең де, соның бәрін сіңіре беретін әлемнің ең үлкен рыногы Канаданың дәл қасында тұр. Соның нәтижесінде ол әлемдегі ең дамыған индустриялық-аграрлық елге айналды.

Осыдан он жылдай уақыт бұрын «Қазақстан: Батыспен үнқатысу» атты халықаралық конференцияға қа­тыс­қан Канаданың бұрынғы пре­мь­ер-министрі Жан Кретьен өзі­нің Қазақстанның даму барысына ай­рық­ша назар аудартынын айта келе, мұ­ның себебін былай деп түсіндірген бо­латын: «Бүгін сіздердің елдеріңіздің алдынан  кешегі біздер секілді үлкен мүмкіндіктер ашылып отыр. Сіздердің табиғи ресурстарыңыз бүкіл әлемнің назарын өзіне аударды. Сіздердің географиялық ор­на­ла­су­ла­рыңыз да ел экономикасын нәр­лен­ді­р­етіндей өте бір ұрымтал тұста тұр. Менің елім Канада өзінің АҚШ-пен көр­ші­­­лігін басты экономикалық артық­шы­­л­ығына айналдыра білді. Әрине, алып­пен көрші болу оңай емес. Де­генмен, бүгінгі жаһандық экономика­да халықаралық сауда мен оның бар­лық тиімді жақтары туралы әңгіме қоз­­ғалып жатқанда географиялық ор­­н­аласу жөнінде адасуларға орын бол­мауы тиіс. Оның үстіне сіздердің геосаясаттағы маңыздылықтарыңыз екі көршілеріңізден де әріде жатыр. Қарқынды дамып келе жатқан та­ғы бір алып ел Үндістанмен, ре­сур­сқа бай Таяу Шығыспен жақын ор­на­ла­су­ларыңыз, Орталық Азиямен көр­ші­лік­теріңіз әлемнің көз тіккен осы бір нүк­тесінде өте маңызды рөл ойнай ала­тындықтарыңызды білдіреді», деген еді.

Өз тәуелсіздігінің 26 жылын бей­біт те қарқынды даму жағ­дай­ын­да өткерген Қазақстан енді мі­не, өзі­нің географиялық орнын сәт­ті пай­д­а­ланатындай ұрымтал шақ­қа да келіп жетті. Қазақстан мүше бо­­лып табылатын Кеден одағы се­кіл­ді үл­кен экономикалық рынок құ­ры­лып, қалыптасты. Екінші жағынан Қы­тай­дың «Бір белдеу – бір жол» ха­лық­­аралық жобасы іс­ке кірісті. Қаз­ақ­стан бұған өзінің «Нұр­лы жол» ин­­ф­рақұрылымдық даму бағдарлама­сы­мен келіп қосылды. Алып­тар қу­аты­нан нәр алатын кез енді кел­ді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

19.01.2019

Қазақстанда «ақылды қала» пайда болды (видео)

19.01.2019

«Нұр Отан» мектеп асханаларын жалға алушыларды тексерумен айналыспайды

19.01.2019

Балалар Евровидение — 2019 байқауы Краков қаласында өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу