Алыппен көршіліктің артықшылығы

Тәуелсіздіктің ширек ғасырдан астам уақытында еліміз өзінің ішкі-сыртқы саясатын, алыс-жақын елдермен қарым-қатынасын қалып­тас­тыра отырып, есею жылдары­на қарай қадам басуда. Әрине, алып мемлекеттердің ортасында ор­на­лас­қандығы өз алдына, оның үстіне ғасырлар бойы өз тізгіні өзіне тимей, бодандықтан көз ашпай келген елге тәуелсіз экономикалық саясат жүр­гізу жеңіл болмайтындығын кө­зі қарақты, ойлы оқырман жақсы тү­сінсе керек.
Егемен Қазақстан
02.08.2017 70
2

Дегенмен, алыппен көршіліктің кейде пайдасы да мол болатындығын әлем­нің бірқатар елдерінің сәтті тә­жі­ри­белері дәлелдейді. Сондай ел­дер­дің бірі – Канада. Жалпы, Қазақстан мен Канада арасында ұқсастықтар аз емес. Біріншіден, Канада да Қазақстан секілді жерге бай, ал сол жер көлемімен есептегенде халқының саны шағын мем­лекет. Ел аумағы 9976 шаршы ша­қы­рымды (бізден үш есе үлкен), хал­қының саны 30 миллион адамды (бізден екі еседей көп) құрайды. Қа­зақ­станда 1 шаршы шақырымға 5,5 адам­нан келсе, Канадада 3 адамнан ке­леді.

Тағы бір ұқсастық жағы, Канада да табиғи шикізат көздеріне өте бай. Те­мір, металл, мұнай, тағы басқа пай­да­лы кен орындары өзіне молынан жетеді.
Канада да біз секілді ірі аграрлық ел. Сыртқа бидай және басқа да өнім­дер экспорттаумен айналысады. Сон­дай-ақ, табиғи климаттық жағ­дай­ында да ұқсастықтар жоқ емес. Кли­маты біз­дің солтүстік өңірлерге ке­лің­кірейді.

Енді орналасқан географиялық орны мен экономикалық саясатта есепке алуға болатындай тағы бір үлкен ұқсастығы, егер Қазақстан Қытай мен Ресей секілді екі алып елдің ортасына орналасса, Канада әлемдік держава АҚШ-пен көрші. Әрине, мұндай көршіліктің жақсылықтарымен қа­тар қолайсыздықтары да аз емес. Сон­дық­тан канадалық саясаткер Пьер Трю­доның «біз өз саясатымызда пілмен қатар ұйықтаған тышқан секілдіміз. Үл­кен көршіміздің әрбір қимылы мен қозғалысын үнемі бағып отыруға мәжбүрміз. Өйткені піл қаншалықты бейбітсүйгіш әрі кеңпейілді болса да, оның ұйқыдағы күйінде бізге қарай аунап түсуінен құдай сақтасын», деген сөзін ұрпақтары естен шығарған емес. 

Канада осы қиын көршіліктің өзін тиімді пайдалану арқылы АҚШ-тай алыптың экономикалық қуатынан өз тіршілігі үшін үлкен нәр алып келеді. Канаданың әлемдегі бай елдердің қа­тарына қосылуына АҚШ-пен көр­ші­лі­гінің атқарып отырған рөлі өте зор. Өйткені не өндірсең де, соның бәрін сіңіре беретін әлемнің ең үлкен рыногы Канаданың дәл қасында тұр. Соның нәтижесінде ол әлемдегі ең дамыған индустриялық-аграрлық елге айналды.

Осыдан он жылдай уақыт бұрын «Қазақстан: Батыспен үнқатысу» атты халықаралық конференцияға қа­тыс­қан Канаданың бұрынғы пре­мь­ер-министрі Жан Кретьен өзі­нің Қазақстанның даму барысына ай­рық­ша назар аудартынын айта келе, мұ­ның себебін былай деп түсіндірген бо­латын: «Бүгін сіздердің елдеріңіздің алдынан  кешегі біздер секілді үлкен мүмкіндіктер ашылып отыр. Сіздердің табиғи ресурстарыңыз бүкіл әлемнің назарын өзіне аударды. Сіздердің географиялық ор­на­ла­су­ла­рыңыз да ел экономикасын нәр­лен­ді­р­етіндей өте бір ұрымтал тұста тұр. Менің елім Канада өзінің АҚШ-пен көр­ші­­­лігін басты экономикалық артық­шы­­л­ығына айналдыра білді. Әрине, алып­пен көрші болу оңай емес. Де­генмен, бүгінгі жаһандық экономика­да халықаралық сауда мен оның бар­лық тиімді жақтары туралы әңгіме қоз­­ғалып жатқанда географиялық ор­­н­аласу жөнінде адасуларға орын бол­мауы тиіс. Оның үстіне сіздердің геосаясаттағы маңыздылықтарыңыз екі көршілеріңізден де әріде жатыр. Қарқынды дамып келе жатқан та­ғы бір алып ел Үндістанмен, ре­сур­сқа бай Таяу Шығыспен жақын ор­на­ла­су­ларыңыз, Орталық Азиямен көр­ші­лік­теріңіз әлемнің көз тіккен осы бір нүк­тесінде өте маңызды рөл ойнай ала­тындықтарыңызды білдіреді», деген еді.

Өз тәуелсіздігінің 26 жылын бей­біт те қарқынды даму жағ­дай­ын­да өткерген Қазақстан енді мі­не, өзі­нің географиялық орнын сәт­ті пай­д­а­ланатындай ұрымтал шақ­қа да келіп жетті. Қазақстан мүше бо­­лып табылатын Кеден одағы се­кіл­ді үл­кен экономикалық рынок құ­ры­лып, қалыптасты. Екінші жағынан Қы­тай­дың «Бір белдеу – бір жол» ха­лық­­аралық жобасы іс­ке кірісті. Қаз­ақ­стан бұған өзінің «Нұр­лы жол» ин­­ф­рақұрылымдық даму бағдарлама­сы­мен келіп қосылды. Алып­тар қу­аты­нан нәр алатын кез енді кел­ді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.11.2018

Аустрияның Санкт-Пёлтен қаласында Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

12.11.2018

Алматыда Батырхан Шүкенов атындағы музыкалық байқау өтеді

12.11.2018

Атырау облысында жыл соңына дейін 30 әлеуметтік нысан іске қосылады

12.11.2018

«Түркілердің атасына» көрсетілген құрмет

12.11.2018

Өскемен қаласының көшелеріне Әміре Қашаубаев пен Қалихан Ысқақтың аты беріледі

12.11.2018

Румынияда қазақ киносының фестивалі өтті

12.11.2018

Атырау облысында 1720 кәсіпорын қызметкерлерінің жалақысын көтереді

12.11.2018

Атырауда «1st Grand Ball Atyrau» қайырымдылық балы өтті

12.11.2018

Парижде үш жылға созылған төрелік дау Қазақстанның пайдасына шешілді

12.11.2018

Ақтөбелік қыз Димаш Құдайбергеннің Лондондағы концертіне қатысады

12.11.2018

Ыстамбұлда Д.Кәлетаев шетелдік қазақ ұйымдарының басшыларымен кездесу өткізді

12.11.2018

Ақтөбе мен Челябі ынтымақтастық туралы келісімге келді

12.11.2018

Алматы әкімі қаланың қыс маусымына дайындығын тексерді

12.11.2018

Парижде Трамп, Путин, Макрон және Меркель бірқатар мәселелерді талқылады

12.11.2018

Қазақстан Ауғанстан жөніндегі отырысқа қатысты

12.11.2018

Америкалықтар Қостанай облысына инвестиция салғысы келеді

12.11.2018

Қазақстандық ару Miss Asia Global титулын жеңіп алды

12.11.2018

«Астана LRT» ЖШС орталық кассасы бүгіннен бастап жаңа мекен-жай бойынша жұмыс істейді

12.11.2018

Денис Никиша шорт-тректен әлем кубогінде үздік төрттікке енді

12.11.2018

Калифорниядағы орман өрті: Парадайс қаласы жанып кетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

Сайын БОРБАСОВ, саяси ғылымдар докторы

Halyqaralyq bedel jáne syrtqy saıasat

Álemdik úrdister jyldamdap, halyqaralyq qatynastar shıeleniske túsken zamanda tıimdi syrtqy saıasatty iske asyra alǵan memleketter tabysty damıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу