Алыппен көршіліктің артықшылығы

Тәуелсіздіктің ширек ғасырдан астам уақытында еліміз өзінің ішкі-сыртқы саясатын, алыс-жақын елдермен қарым-қатынасын қалып­тас­тыра отырып, есею жылдары­на қарай қадам басуда. Әрине, алып мемлекеттердің ортасында ор­на­лас­қандығы өз алдына, оның үстіне ғасырлар бойы өз тізгіні өзіне тимей, бодандықтан көз ашпай келген елге тәуелсіз экономикалық саясат жүр­гізу жеңіл болмайтындығын кө­зі қарақты, ойлы оқырман жақсы тү­сінсе керек.
Егемен Қазақстан
02.08.2017 70
2

Дегенмен, алыппен көршіліктің кейде пайдасы да мол болатындығын әлем­нің бірқатар елдерінің сәтті тә­жі­ри­белері дәлелдейді. Сондай ел­дер­дің бірі – Канада. Жалпы, Қазақстан мен Канада арасында ұқсастықтар аз емес. Біріншіден, Канада да Қазақстан секілді жерге бай, ал сол жер көлемімен есептегенде халқының саны шағын мем­лекет. Ел аумағы 9976 шаршы ша­қы­рымды (бізден үш есе үлкен), хал­қының саны 30 миллион адамды (бізден екі еседей көп) құрайды. Қа­зақ­станда 1 шаршы шақырымға 5,5 адам­нан келсе, Канадада 3 адамнан ке­леді.

Тағы бір ұқсастық жағы, Канада да табиғи шикізат көздеріне өте бай. Те­мір, металл, мұнай, тағы басқа пай­да­лы кен орындары өзіне молынан жетеді.
Канада да біз секілді ірі аграрлық ел. Сыртқа бидай және басқа да өнім­дер экспорттаумен айналысады. Сон­дай-ақ, табиғи климаттық жағ­дай­ында да ұқсастықтар жоқ емес. Кли­маты біз­дің солтүстік өңірлерге ке­лің­кірейді.

Енді орналасқан географиялық орны мен экономикалық саясатта есепке алуға болатындай тағы бір үлкен ұқсастығы, егер Қазақстан Қытай мен Ресей секілді екі алып елдің ортасына орналасса, Канада әлемдік держава АҚШ-пен көрші. Әрине, мұндай көршіліктің жақсылықтарымен қа­тар қолайсыздықтары да аз емес. Сон­дық­тан канадалық саясаткер Пьер Трю­доның «біз өз саясатымызда пілмен қатар ұйықтаған тышқан секілдіміз. Үл­кен көршіміздің әрбір қимылы мен қозғалысын үнемі бағып отыруға мәжбүрміз. Өйткені піл қаншалықты бейбітсүйгіш әрі кеңпейілді болса да, оның ұйқыдағы күйінде бізге қарай аунап түсуінен құдай сақтасын», деген сөзін ұрпақтары естен шығарған емес. 

Канада осы қиын көршіліктің өзін тиімді пайдалану арқылы АҚШ-тай алыптың экономикалық қуатынан өз тіршілігі үшін үлкен нәр алып келеді. Канаданың әлемдегі бай елдердің қа­тарына қосылуына АҚШ-пен көр­ші­лі­гінің атқарып отырған рөлі өте зор. Өйткені не өндірсең де, соның бәрін сіңіре беретін әлемнің ең үлкен рыногы Канаданың дәл қасында тұр. Соның нәтижесінде ол әлемдегі ең дамыған индустриялық-аграрлық елге айналды.

Осыдан он жылдай уақыт бұрын «Қазақстан: Батыспен үнқатысу» атты халықаралық конференцияға қа­тыс­қан Канаданың бұрынғы пре­мь­ер-министрі Жан Кретьен өзі­нің Қазақстанның даму барысына ай­рық­ша назар аудартынын айта келе, мұ­ның себебін былай деп түсіндірген бо­латын: «Бүгін сіздердің елдеріңіздің алдынан  кешегі біздер секілді үлкен мүмкіндіктер ашылып отыр. Сіздердің табиғи ресурстарыңыз бүкіл әлемнің назарын өзіне аударды. Сіздердің географиялық ор­на­ла­су­ла­рыңыз да ел экономикасын нәр­лен­ді­р­етіндей өте бір ұрымтал тұста тұр. Менің елім Канада өзінің АҚШ-пен көр­ші­­­лігін басты экономикалық артық­шы­­л­ығына айналдыра білді. Әрине, алып­пен көрші болу оңай емес. Де­генмен, бүгінгі жаһандық экономика­да халықаралық сауда мен оның бар­лық тиімді жақтары туралы әңгіме қоз­­ғалып жатқанда географиялық ор­­н­аласу жөнінде адасуларға орын бол­мауы тиіс. Оның үстіне сіздердің геосаясаттағы маңыздылықтарыңыз екі көршілеріңізден де әріде жатыр. Қарқынды дамып келе жатқан та­ғы бір алып ел Үндістанмен, ре­сур­сқа бай Таяу Шығыспен жақын ор­на­ла­су­ларыңыз, Орталық Азиямен көр­ші­лік­теріңіз әлемнің көз тіккен осы бір нүк­тесінде өте маңызды рөл ойнай ала­тындықтарыңызды білдіреді», деген еді.

Өз тәуелсіздігінің 26 жылын бей­біт те қарқынды даму жағ­дай­ын­да өткерген Қазақстан енді мі­не, өзі­нің географиялық орнын сәт­ті пай­д­а­ланатындай ұрымтал шақ­қа да келіп жетті. Қазақстан мүше бо­­лып табылатын Кеден одағы се­кіл­ді үл­кен экономикалық рынок құ­ры­лып, қалыптасты. Екінші жағынан Қы­тай­дың «Бір белдеу – бір жол» ха­лық­­аралық жобасы іс­ке кірісті. Қаз­ақ­стан бұған өзінің «Нұр­лы жол» ин­­ф­рақұрылымдық даму бағдарлама­сы­мен келіп қосылды. Алып­тар қу­аты­нан нәр алатын кез енді кел­ді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Велошабандоз Андрей Кивилевтің құрметіне арналады

19.09.2018

Қызылордалық полицейлер «Қалта ұрлықтарынан сақ болыңыздар!» атты жедел профилактикалық іс-шарасын өткізді

19.09.2018

РОБОТТАР ҚЫЗЫЛОРДА ДА ҚҰРАСТЫРЫЛАДЫ

19.09.2018

Алқызыл алау Алматы арқылы өтеді

19.09.2018

Таразда Мемлекеттік басқару академиясының филиалы ашылды

19.09.2018

Сауль Альварес IBO чемпиондық титулынан айырылды

19.09.2018

Жаңа жылдан бастап дәрілік заттардың бағалары реттелмек

19.09.2018

Қостанайда ішкі істер органдары ақпараттық қызметтің 100 жылдығы аталып өтілуде

19.09.2018

Халық қаһарманы Қасым Қайсеновке арналған кеш өтті

19.09.2018

Солтүстік Қазақстанның қос бишісі Азия чемпионатынан екі алтын медаль олжалады

19.09.2018

Қазақстанның тұрақты өкілі: елдегі жағдайды тұрақтандырудағы жетекші рөл ауғандарға тиесілі болуы керек

19.09.2018

Арыстанбек Мұхамедиұлы фильмдерді қазақ тіліне аударудың үш нұсқасын ұсынды

19.09.2018

«Астана Банкі» лицензиясынан айырылды

19.09.2018

Жауқазын жырлар жалыны

19.09.2018

Тоғыз тонна есірткі тәркіленді

19.09.2018

Жазушымен жүздесу

19.09.2018

Қостанайда Отбасы күні қарсаңындағы акциялар шеруі басталды

19.09.2018

Тарихи атаулармен түрленеді

19.09.2018

Ұстаздығы ұшан-теңіз жан

19.09.2018

«Герцептин» тапшылығы алаңдатады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу