Арқаның жері де құт, желі де құт

Қазақстанның Сарыарқадай сайын даласының асты-үсті қазынаға толы екендігі талай дәлелденген. Соның арқасында біз қазір әлемде өте сирек кездесетін осмий-187 эле­ментінен бастап, мыс пен болат, алю­минийге дейінгі аралықта метал­дардың сан түрін және Қазақстан бренді болып отырған сапалы астық өндіреміз. Қазақстан алтынының ең көп мөлшері де осы Арқа төсінен табылып отыр. 
Егемен Қазақстан
02.06.2017 177
2

Осы өңірге тәуелсіз елдің елор­да­сының қоныс тебуінің өзі Сарыарқаның стратегиялық маңызын тіптен арттыра түскендей. Тіпті басқаны былай қойғанда, қы­сы-жазы сызылтып ән салып тұра­тын өкпек желі ше?! Оның да қасие­тін енді біліп келе жатырмыз. Сары­арқаның самалы – кең-байтақ қазақ жерінің жарым-жартысын алып жатқан осынау алып өңірдегі қала­лардың басты экологиялық тазалық­шысы ғана емес, сонымен қатар болашақта үлкен қуат көзіне айнала алатын да түрі бар.

Иә, осыдан бес ғасырдай уақыт бұ­рын Асан қайғы бабамыз желмаяға мініп алып, қазақ жерін кезіп жүріп, Ерейментауға келгенде «Ерейменнің құты жерінде емес, желінде екен» деп бекер айтпаған екен. Осы сөздің терең маңызы мен шындығын оның ұрпақтары ақыры бүгінгі технологиялардың дамыған заманында ғана анық ұғына бастады.

Осыдан 5-6 жыл уақыт бұрын Бі­ріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағ­дарламасы Қазақстан Үкіметімен бір­­лесе отырып, біздің жеріміздегі жел қуатын және оның тұрақты соғу дең­гейін анықтау бойынша арнайы зерттеулер жүргізуді қолға алды. Осы үшін Қазақстанның әр өңірлеріндегі жел көбірек соғатын жерлерге қадалар қағылып, оларға жел қуатын есептейтін арнаулы құралдар орнатылды. Бұл құралдар жылдар бойы желдің екпіні мен соғу жиілігін үздіксіз есептеп тұрды. Сөйтіп, Қазақстанда жел энергетикасын дамыту үшін жел қуатының мүмкіндіктері алғаш рет нақты мәлі­меттер деңгейінде анықталды. Бұл мәлі­меттер біздің елімізде бірінші рет «Қазақстанның жел атласын» жасап шығуға мүмкіндік берді.

Бұл атластың алдағы уақытта Қа­зақ­стан үшін беретін пайдасы көп болмақ. Өйткені, біз енді электр қуа­тын өндіру үшін қай жерлерге жел қалақшаларын орнатуға болатындығын және ол қалақшалар бізге жыл ішінде қаншалықты қуат өндіріп бере алатын­дығын бұрынғыға қарағанда жақсырақ білеміз.

Мәселен, біздің мамандарымыз бұ­рын жел қондырғыларын орнату негізінен оңтүстік өңірлерде молырақ қуат береді деген пікірлер білдіріп, оған дәлел ретінде Жоңғар қақпасынан, Шу алқабы, Шелек аңғарынан соғатын қуат­ты желдерді келтіретін. Ал жел қуатын есептегіш құралдардың анықтауы бо­йынша еліміздің орталығы мен сол­түстік өңірлерінде желдің орташа жыл­дық қуаттылығы басқалардан басы­мы­рақ түсіп отырған көрінеді.

«Егер Қазақстанның жел атласын­дағы мәліметтерге жүгінетін болсақ, осы уақытқа дейін адамдардың дұрыс аңғарғанындай, Жоңғар қақпасы мен Шу алқабында қуатты желдер жиі болып тұрады. Бірақ  желдің кең ауқымдылығы мен тұрақтылығы Астанада, Қостанайда, Қызылжарда, Қарағандыда, Павлодарда  көбірек сақталады. Мәселен, осы аталған жерлерде желдің орташа жылдық қуат­тылығы 7 метр/секундтан айналса, Көк­шетау жақта тіпті 8 метр/секундтан да асады. Бұл аталған өңірлерде жел энергетикасын дамытудың жақсы мүм­кіндігі бар деген сөз», дейді БҰҰ Даму бағдарламасының өкілі Геннадий До­рошин.

Есеп бойынша желдің таралу кө­лемі Жоңғар қақпасында 800 шаршы шақырымды, Шелек аңғарында 2000 шаршы шақырымды құрағанда, Ерейментауда бұл көрсеткіш 62500 шаршы шақырымды құраған. Оның үстіне желдің белгіленген энергетикалық  қуат беру мүмкіндігі Жоңғар қақпасында 8000 МВт, Шелекте 20000 МВт болса, Ерейментауда 625000 МВт болған. Осыдан кейін Асан қайғы бабамызды әулие демей не дейміз.

Жалпы, зерттеулер нәтижесінде Қа­зақстан жерінің желден энергия өндіру әлеуеті әлемнің әр шалғайында орналасқан көптеген елдермен салыс­тырғанда өте жоғары екендігі анық­талып отыр. Ол жылына 920 миллиард ки­ловатт-сағат деп бағалануда. Бұл бү­кіл елдің бір жылда тұтынатын энергия мөл­шерінен 10 есе көп.

Салыстыру үшін айта кетейік, энергия тиімділігін бағалау саласында ин­жинирингтік және консалтингтік қызмет көрсететін Energy Partner компа­ния­сының мамандары Қазақстандағы күн энер­гетикасы жылына 2,5 миллиард кило­ватт-сағат, ал гидроэнергетика саласы жылына 30 миллиард киловатт-сағат энергия өндіре алады деп есептеп шы­ғарған. Демек, табиғи қуат көздері ара­сында да желдің энергия өндіру мүм­кіндігі өте жоғары болып отыр.

Сұңғат Әліпбай,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу