Арқаның жері де құт, желі де құт

Қазақстанның Сарыарқадай сайын даласының асты-үсті қазынаға толы екендігі талай дәлелденген. Соның арқасында біз қазір әлемде өте сирек кездесетін осмий-187 эле­ментінен бастап, мыс пен болат, алю­минийге дейінгі аралықта метал­дардың сан түрін және Қазақстан бренді болып отырған сапалы астық өндіреміз. Қазақстан алтынының ең көп мөлшері де осы Арқа төсінен табылып отыр. 
Егемен Қазақстан
02.06.2017 174
2

Осы өңірге тәуелсіз елдің елор­да­сының қоныс тебуінің өзі Сарыарқаның стратегиялық маңызын тіптен арттыра түскендей. Тіпті басқаны былай қойғанда, қы­сы-жазы сызылтып ән салып тұра­тын өкпек желі ше?! Оның да қасие­тін енді біліп келе жатырмыз. Сары­арқаның самалы – кең-байтақ қазақ жерінің жарым-жартысын алып жатқан осынау алып өңірдегі қала­лардың басты экологиялық тазалық­шысы ғана емес, сонымен қатар болашақта үлкен қуат көзіне айнала алатын да түрі бар.

Иә, осыдан бес ғасырдай уақыт бұ­рын Асан қайғы бабамыз желмаяға мініп алып, қазақ жерін кезіп жүріп, Ерейментауға келгенде «Ерейменнің құты жерінде емес, желінде екен» деп бекер айтпаған екен. Осы сөздің терең маңызы мен шындығын оның ұрпақтары ақыры бүгінгі технологиялардың дамыған заманында ғана анық ұғына бастады.

Осыдан 5-6 жыл уақыт бұрын Бі­ріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағ­дарламасы Қазақстан Үкіметімен бір­­лесе отырып, біздің жеріміздегі жел қуатын және оның тұрақты соғу дең­гейін анықтау бойынша арнайы зерттеулер жүргізуді қолға алды. Осы үшін Қазақстанның әр өңірлеріндегі жел көбірек соғатын жерлерге қадалар қағылып, оларға жел қуатын есептейтін арнаулы құралдар орнатылды. Бұл құралдар жылдар бойы желдің екпіні мен соғу жиілігін үздіксіз есептеп тұрды. Сөйтіп, Қазақстанда жел энергетикасын дамыту үшін жел қуатының мүмкіндіктері алғаш рет нақты мәлі­меттер деңгейінде анықталды. Бұл мәлі­меттер біздің елімізде бірінші рет «Қазақстанның жел атласын» жасап шығуға мүмкіндік берді.

Бұл атластың алдағы уақытта Қа­зақ­стан үшін беретін пайдасы көп болмақ. Өйткені, біз енді электр қуа­тын өндіру үшін қай жерлерге жел қалақшаларын орнатуға болатындығын және ол қалақшалар бізге жыл ішінде қаншалықты қуат өндіріп бере алатын­дығын бұрынғыға қарағанда жақсырақ білеміз.

Мәселен, біздің мамандарымыз бұ­рын жел қондырғыларын орнату негізінен оңтүстік өңірлерде молырақ қуат береді деген пікірлер білдіріп, оған дәлел ретінде Жоңғар қақпасынан, Шу алқабы, Шелек аңғарынан соғатын қуат­ты желдерді келтіретін. Ал жел қуатын есептегіш құралдардың анықтауы бо­йынша еліміздің орталығы мен сол­түстік өңірлерінде желдің орташа жыл­дық қуаттылығы басқалардан басы­мы­рақ түсіп отырған көрінеді.

«Егер Қазақстанның жел атласын­дағы мәліметтерге жүгінетін болсақ, осы уақытқа дейін адамдардың дұрыс аңғарғанындай, Жоңғар қақпасы мен Шу алқабында қуатты желдер жиі болып тұрады. Бірақ  желдің кең ауқымдылығы мен тұрақтылығы Астанада, Қостанайда, Қызылжарда, Қарағандыда, Павлодарда  көбірек сақталады. Мәселен, осы аталған жерлерде желдің орташа жылдық қуат­тылығы 7 метр/секундтан айналса, Көк­шетау жақта тіпті 8 метр/секундтан да асады. Бұл аталған өңірлерде жел энергетикасын дамытудың жақсы мүм­кіндігі бар деген сөз», дейді БҰҰ Даму бағдарламасының өкілі Геннадий До­рошин.

Есеп бойынша желдің таралу кө­лемі Жоңғар қақпасында 800 шаршы шақырымды, Шелек аңғарында 2000 шаршы шақырымды құрағанда, Ерейментауда бұл көрсеткіш 62500 шаршы шақырымды құраған. Оның үстіне желдің белгіленген энергетикалық  қуат беру мүмкіндігі Жоңғар қақпасында 8000 МВт, Шелекте 20000 МВт болса, Ерейментауда 625000 МВт болған. Осыдан кейін Асан қайғы бабамызды әулие демей не дейміз.

Жалпы, зерттеулер нәтижесінде Қа­зақстан жерінің желден энергия өндіру әлеуеті әлемнің әр шалғайында орналасқан көптеген елдермен салыс­тырғанда өте жоғары екендігі анық­талып отыр. Ол жылына 920 миллиард ки­ловатт-сағат деп бағалануда. Бұл бү­кіл елдің бір жылда тұтынатын энергия мөл­шерінен 10 есе көп.

Салыстыру үшін айта кетейік, энергия тиімділігін бағалау саласында ин­жинирингтік және консалтингтік қызмет көрсететін Energy Partner компа­ния­сының мамандары Қазақстандағы күн энер­гетикасы жылына 2,5 миллиард кило­ватт-сағат, ал гидроэнергетика саласы жылына 30 миллиард киловатт-сағат энергия өндіре алады деп есептеп шы­ғарған. Демек, табиғи қуат көздері ара­сында да желдің энергия өндіру мүм­кіндігі өте жоғары болып отыр.

Сұңғат Әліпбай,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу