Атыраудың ауасы мен даласын қалай тазартамыз?

Атырау облысында табиғат қорғау шараларына соңғы бес жылда 452 млн теңге бөлінді. Алайда, мұнайлы аймақтағы экологиялық ахуал айрықша көңіл бөлуді қажет етеді. Ірі кәсіпорындар тарапынан ауа қабатына зиянды заттар шығару фактілері әлі бар. Теңіз кенішінде болған апат соның тағы бір мысалы. Осы орайда облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы басшысының орынбасары Орақ БИСЕМБИЕВПЕН қоршаған ортаны қорғау жайында әңгімелестік.
Егемен Қазақстан
07.08.2017 20045
2

– Орақ Әнуарбекұлы, Қа­ша­ған жобасының жобалық қу­атына енуі, Атырау мұнай өң­­деу зауытының жаңғыруы, өнім көлемінің артуы, Теңіз кен ор­нындағы үш зауыттың іс­ке қосылуы ауа қабатына шы­ға­рылатын ластағыш заттардың есе­лей артуына соқтырары сөз­сіз. Облыстағы ірі табиғат пай­дала­ну­шыларда заманауи үл­гідегі сүзгілер мен тазарту қон­дырғылары бар ма? Жалпы, об­лыс аумағында ауа, су, то­пы­рақ­қа жүйелі зерттеулер жүр­гі­зіле ме? Әңгімемізді осыдан бастасақ.

– Әрине, тексерулер мен зерттеулер тұрақты түрде жүргізіледі. Облыста 11 станса ауа райын үнемі бақылап отырады. Жайық, Қиғаш, Шарон және Жем өзендері мен Каспий теңізінің жағалауында 9 гидропост бар. Елді мекендер мен өндіріс ошақтары бар аумақтарда атмосфералық ауа сапасын бақы­лай­тын 45 станса орнатылған. Өт­кен жылдың өзінде Атырау қала­сын­дағы ауа сапасын бақылау с­тансалары күкіртсутегінің 81 рет шекті рауалды концентрациядан асу фактісін көрсетті. Бірақ тек­се­руші органдар күкіртсутегінің шы­ғу көзін анықтай алмай отыр. Қазір НКОК компаниясы станса­дан берілетін мәліметтерді 2 са­ға­т­тан да азайтып, 5-10 минутта бе­­рі­луіне жұмыс жүргізіп жатыр, бұл эколог­тардың ластағыш зат шық­қан уақытта тез анықтауына мүм­кіндік береді.

– Каспий теңізінің тере­ңін­де мыңнан астам мұнай ұң­ғы­ма­ла­ры қараусыз жатқаны жайлы әл­де­қашан айтылғанмен, нақты нәти­жеден бейхабармыз. Ескі ұң­ғыма­лар­дан экологиялық қау­іп бар ма, бұл бағытта қандай шаралар атқарылып жатыр?

– Шыны керек, облыс аума­ғын­да мұнай ұңғымаларының ағу фактілері кездеседі. Жалпы, об­лыста 90 апатты жағ­дайдағы ұң­ғыма тіркелген, оның 88-і жер қой­науын пайдаланушылардың ке­лісімшарттық аумағында ор­на­ласқан, 2 ұңғыма мемлекеттік қор­да. 88 ұңғыманың 13-і ты­ғын­далды. 61 ұңғыма қауіпсіз деп танылды. Ал тығындалуы ти­іс­ті 14 ұңғыманың бесеуі жер қойнауын пайдаланушылардың теңгеріміне алынбаған. Осы 14 ұңғыманы тығындау жөнінде Энергетика министрлігіне және Атырау облысы бойынша экология департаменті мен жаңадан құрылған Мұнай-газ кешеніндегі мем­лекеттік инспекцияның батыс өңір­аралық басқармасына тек­серіс­тер жүргізу жөнінде хат жол­дадық. Нәтижесі болар деген үміттеміз. Мемлекеттік қордағы екі ұңғыманың біреуі 2015 жылы ты­ғындалды, екін­ші­сімен жұмыс биыл жүр­гізіледі. Құрманғазы ауданы ау­мағындағы «КөлжанОйл» ЖШС-нің «Күмісбек» кен орнындағы ұң­ғымалардан мұнай ағуы толық тоқ­татылды. Ол жердегі топыраққа сіңген мұнай қалдықтарын жою жұмыстары бойынша шаралар атқарылып жатыр.

– Ал гидрогеологиялық ұңғы­ма­лардың жағдайы қалай?

– Жылыой ауданы аумағында 180 гидрогеологиялық ұңғыма бар, оның 123-і иесіз ағып жатыр. 57 крандық режім­дегі ұңғымалар да өздігінен ағуда. Бұл мәселе бой­ынша Инвестициялар және да­му ми­нистрлігі 2018 жылдан бас­тап жы­лына 15-20 ұңғымадан ты­ғын­­дала бастайтынын мәлімдеп отыр.

– Экологиялық ахуалы қи­ын­дау өңір үшін орман шаруа­шы­­лығы, жасыл желек жайы да ма­ңызды.

– Иә. Атырау облысында жалпы орман қоры 52446 га, ал оның алқапты орманы 15081 га жерді 110 адамнан тұратын ор­ман күзеті қорғайды. Орман ша­руа­­шылықтары әрқайсысы 20-25 га жоспарлы орман екпелерін отыр­ғы­зады, 80 шақырымда қауіпті де­ген учаскелерде орман өртіне қар­сы минералдандырылған жо­лақ­тар салады. Құрманғазы орман ша­руашылығы Қиғаш өзенінің са­ғаларында болғандықтан, тек қа­на елді мекендердің тұстары қор­шалған. Өткен жылы орман шаруашылықтарының тұ­қым­бақтарында 326 мың түп ағаш кө­шеттері күтіліп, баптал­ды. Бір атап өтерлігі, орман тұ­қым­бақ­тары толықтай тамшыла­тып суару әдісіне көшті. Бұл пай­­даланатын суды үнемдеуге, то­пырақтың тұзданбауына, көшеттерді арамшөптерден тазарту жұмыстарының едәуір жеңілдеуіне көп септігін тигізеді. Атырау, Индер, Құрманғазы орман және жануарлар дүниесін қор­ғау жөніндегі мемлекеттік ме­ке­мелерінің материалдық-тех­никалық жарақтандырылуына 2010-2016 жылдарға 171 млн теңге бө­лініп, арнайы техникалармен, жаб­дықтармен толық қамтамасыз етілді. Биыл Махамбет селосында Аты­рау орман шаруашылығының кең­­сесі, өрт сөндіру стансасы мен тех­ника қоятын орнының құ­ры­лы­сы салынады. Алдағы уа­қытта Ин­дер және Құрманғазы ор­ман ша­руа­шылықтары бойын­ша да атал­ғ­ан құрылыстарды қа­р­жы­лан­ды­ру мәселесін қарастыру жос­пар­да бар.

– Ендігі әңгімені аймақтағы по­лигондар мәселесіне қарай бұр­сақ. Мысалы, «Азғыр», «Тайсойған»...

– «Азғыр» ядролық полигоны Құрманғазы ауданында орн­а­лас­қан. Ол жерде 1966-1979 жыл­дар ара­лы­ғында 1491-1613 метр те­рең­дік­те қуа­ты 10 килотоннадан 100 кило­тоннаға дейін 17 жерас­ты ядро­лық жарылыс­тары іске асы­рылған. «Азғыр» полигонында 10 технологиялық алаң және «Ява» қондырғысы бар. «Ява» объек­тісі −диаметрі 11 метрлік шар. Онда жасанды алмас шығару жос­парланған. Алайда, объектіде ядро­лық сынақтар жүргізуге тыйым салынғандықтан, жұмыстар жүр­гі­зілмеген. Полигонда Ұлттық ядро­лық орталықтың ядролық физи­ка институты радиоэкологиялық жә­не радиациялық мониторинг жүр­гізіп келеді. 2012 жылы Эне­р­гетика министрлігі «Азғыр» және «Капустин-Яр» полигондары бойын­ша кешенді экологиялық, ме­ди­циналық және радиологиялық зерт­теулер жүргізді. 2015 жылы зерт­­теулер қорытындысында Аз­­ғыр өңірі экологиялық апатты ай­маққа жатқызылмады. Ал «Тай­­сой­ған» әскери – сынақ по­ли­­го­ны Қызылқоға ауданында. По­ли­гон Ресей Федерациясы Қор­ға­ныс министрлігінің 23338 әс­кери бөлімшесі қарамағында, он­да 1990 жылдан бері ешбір сы­нақ жасалмаған. 2016 жылы «Тай­сой­ған» әскери сынақ полигонының 624 мың гектары облысқа кері қай­тарылды. Энергетика мини­стр­лігі Атырау облысы бойынша эко­логия департаменті арқылы «Тай­сойған» полигонының жекелеген 13 жерінен (топырақтан, ауадан жә­не судан) сынамалар алып, оның шектеулі рауалды көрсеткіштен аспағандығы белгілі болды.

– Қатты тұрмыстық қал­дық­тар полигондарына қатысты проб­лема бірнеше жылдан бері шешімін таппай келеді. Бұл жайында не айтасыз?

– Қатты тұрмыстық қалдықтар поли­гондары Атырау қаласында жә­не аудан орталықтарында бар. Олардың қоршаған ортаға эми­с­сияға рұқсат құжаттары ресі­м­делген. Ауданның селолық ок­руг­терінде қатты тұрмыстық қал­дық­тар алаңдары бойынша жер телімдері ресімделгенмен эмис­сия­ға рұқсат құжаттары жоқ. Жи­нақ­талған қатты тұрмыстық қалдықтар Атырау қаласында 1977 жылдан бері пайдаланылып ке­ле жатқан полигонда көміліп ке­леді. Бұл полигонның тозығы жет­кен, экологиялық, санитарлық-эпи­демиологиялық талаптарға сай кел­мейді. Полигондағы қалдықтар 2,2 млн тонна шамасында. Құны 12 млрд теңге болатын қатты тұр­мыстық қалдықтарды басқару жүйе­сін жаңғырту жобасының ин­вес­тициялық негіздемесі ми­нистрлік арқылы жасақталды. Махам­бет ауданының Алмалы ауыл­дық округі аумағынан Атырау қаласының қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны мен оларды қайта өңдеу кешені үшін 50 га жер учаскесі бөлінді. Атырау қалалық құрылыс бөлімі арқылы полигон құрылысының жобалау-сметалық құжаттары, қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы ар­қылы ескі полигонды қалпына кел­тіруді жобалау-сметалық құ­жат­тары жасақталып жатыр. Қазір бұл жобаны Халықаралық қайта құру және даму банкі арқылы қар­жыландыру мәселесі бойынша жұ­мыстар атқарылуда. Жоспар бойынша полигон құрылысы 2018 жылы басталады деп күтілуде.

– Осы саланың маманы ре­тін­де сіз­ді не толғандырады? Та­ғы қан­дай проблемалар бар?

– Бір атап өтерлік мәселе, «Қаз­гидромет» РМК және эколо­гия департаментінің бүгінгі қол-
д­аныстағы құрал-жабдықтары ауа­дағы ластауыш заттарды анықтағанмен, оның шығу көздерін табуы мүм­кін болмай отыр. Сондықтан «Қаз­гид­ромет» РМК Атырау филиалы және экология департаменті жа­ңа жабдықтармен қамтамасыз еті­луі тиіс. Аудан орталықтарына қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны құрылысын, кәріздік тазарту ғимараттарын салу, елді мекендерді құм көшкінінен қорғау жұмыстары да кезек күттірмейді. Мысалы, ауылдарда мал санының шектен артуы елді мекендер айналасының тақырлануына, құм көшкінінің пайда болуына алып келе жатыр. Облыстық та­биғи ресурстар және табиғатты пай­далануды реттеу басқармасы Жы­лыой ауданындағы Құрсай өзені­нің лайлануын болдырмау және са­нитарлық жағдайын, қалыпты гидро­ло­гиялық режімін ұстау» жобасын жүзе­ге асыру, апатты жағдайдағы 14 мұнай ұңғымасын тығындау, 180 гидрогеологиялық ұңғымаларды жою сынды проблемаларды шешу үшін жұмыс істеп жатқанын айт­қым келеді. Алдағы уақытта бұл мәсе­ле­лердің шешімін табарына және өңір­дің экологиялық қауіпсіздігі сақ­талатынына сенімдіміз.

 

Әңгімелескен

Бақытгүл БАБАШ,

«Егемен Қазақстан»

АТЫРАУ

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

FIFA-2018 марапаттау рәсімінде Роналду болмайды

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келді

24.09.2018

«Егемен академиясының» жаңа маусымына тіркелу басталды

24.09.2018

Мақтаарал құрылыс саласымен де танымал болмақ

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу