Бала неге бүгежектейді?

Қостанай қаласындағы қазақ мектептерінде оқитын балалардың ділі, мінезі маған әртүрлі секілді көрінеді. Қазір ішкі көші-қонға байланысты ауылдан келген балалардың негізінен дәстүрлі, нағыз қазақы тәрбие алғандығы байқалады. Сонымен қатар, ата-анасы тумысынан қалалық, қала тәрбиесі бойына сіңген балалар бар. Өзіне сенімділік, пікірін ашық айтатын мінез қазақ мектебінде оқитын балалар бойында кемшін тартатыны жасырын емес.
Егемен Қазақстан
29.03.2017 5568
2

Бала тәрбиесіне келгенде бір тәмсілді ұстаздар да, психологтар да жиі айтады. Бір әйел данышпан кісіге келіп, «енді туған нәрестемді бүгіннен бастап қалай тәрбиелесем екен?» деп кеңес сұрапты. Сонда данышпан: «Тоғыз айға кешіктің» деген екен. Мұның бала тәрбиесі ана құрсағында жатқанда басталады, демек, ата-ана тәрбиені өзінен бастауы керек дегенді меңзейтіні анық. 

Баланың бойына өзіне деген сені­м­ді­лі­к­ті ұялату үшін ол әр ісіне, сөзіне жауап бе­ретін, көргенді, тәрбиелі ата-ананы көріп өсуі тиіс. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны іле­сің» демей ме халқымыз? Сонымен қа­­тар, тыйым салу да халқымыздың ді­лі­не сің­ген әдет-ғұрыптың бірі. Әрине, оның «та­балдырыққа шықпа», «адамға қа­рап есінеме», «күлді баспа», «үлкеннің алдынан өтпе» деген мысалдары секілді бала үшін тәрбиелік мәні көп. Алайда, «ұят бола­ды, жаман болады» деген тыйым­ды кейде баланың меселін қайтаратын, тіпті рухын бәсеңдететін, ішкі жалынын өшіретін өктемдікпен шатастырып ала­тындар жоқ емес. Бала ата-анаға не­ме­се үлкендерге өз ойын айтайын де­се «сен тоқтай тұршы», «сенікі дұрыс емес», «сен кішкентайсың, әрі тұр», «сен өзіңді кім­мін деп тұрсың?», «өсіп алшы алдымен» деген сияқты өк­тем сөздерден кей­інгі баланың іш­кі дүниесін кім түсінеді? Осы шектеу­лер құ­ла­­ғы­на сіңген ба­ла жа­с­­қаншақ, ойын ай­та алмайтын, қор­қақтау бо­­лып өсе­ді. Ер жеткен ша­ғын­да өз бе­тін­ше ше­шім қабылдай алмай дал бола­тын сәті аз кездеспейді. Мен өзімнің мек­теп­те­гі тәжірибемде балаларға «бо­лашақ ма­ман­ды­ғыңды таңдадың ба?» де­ген сұрақты қоя­мын. Олар көбінесе «әлі ше­ш­педім», «бі­л­меймін», «ата-анам бі­ле­ді» деп жауап бе­реді. Себебі, бала үшін ата-анасы шешім шығарып дағдыланған.

Баланың кішкентай кезіндегі тамағын айт­пағанда, киетін киіміне дейін ата-ана қаражатының жеткеніне қарай немесе өзіне ұнағанын таңдайды. Ал мұндай тәр­бие бала өскенде өзінің талғамын қа­­­лып­тас­тыра алмауына ұрындырады. сон­дық­тан, оның таңдау жасауы да қиынға тү­­с­еді. Ба­ла­ға кішкентайынан өз ойын айт­­қы­зып, ақыл­да­су, таңдау жасата отырып, оның өзіне се­німділігін арттыруға болады. Сонымен қатар, баланың болмашы ісін көрген ата-ана оған «сенікі дұрыс, ба­лам», «сен болмағанда мен не істер едім», «мен саған сенемін», «сен менің мақ­­т­анышымсың» деп отырса, бала қиялы қы­­рандай қалықтап, арқаланады, өзіне се­нім­ділігі арта түседі.

Аралас мектептерде жұмыс істе­ген­­дік­тен басқа ұлт балаларымен са­лыс­тыр­ғанда қа­­зақ балаларының ұяңдығын, ұял­ша­қ­ты­ғын, сырын айта алмауын, се­нім­сіз­ді­гін жиі байқаймын. Мектеп психологі бол­ған соң балаларды шақырып алмасаң, өз ер­кім­­ен келмейді. Шақырып алған соң оны «қи­на­п» отырып сөзге тартасың. Өзіне се­нім­сіз ба­ланың сеніміне кіріп, сырласу да оңай­ға соқ­пайды.

Қазір қоғамда отбасылардың ажы­расуы жиіледі. Ажырасуға дейін ол от­басында ұрыс-керіс арылмайтыны та­ғы белгілі. Ал мұндай отбасында өскен ба­­ла жасқаншақ келеді. «Неге менің отба­сым осындай, ата-анам ұрыса береді?» не­месе «әкем неге бізді тастап кетті?», «неге барлығының әкесі бар, менде жоқ?» де­г­ен ойлар баланың сенімсіздігін кү­шейт­еді.

Психолог ретінде ата-аналардың ба­­­­ла­­мен әңгімелесу, оны баласынбай өз жағ­дайы туралы да шынайы айтып бе­ру­­ге қымсынбауы керек екенін айтар едім. Баладан мұндайда кеңес сұраңыз. Оның ашылып әңгімеге кірісуін назардан тыс қалдырмаған дұрыс. Ұлыңызды да, қызыңызды да ешқашан «ана кісінің, мы­на кісінің баласын қарашы» деген секілді біреумен салыстырмаңыз. Оны кем­шілігімен, қателігімен тұтас қа­был­да­ған жөн. Баланың қателігін ата-ана өзінің жіберген кемшілігі деп ұғынғаны, мойындағаны дұрыс.

Нұргүл ӘУБӘКІРОВА,

Қостанай қаласындағы №5 орта мектептің педагог-психологі

ҚОСТАНАЙ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу