Бала неге бүгежектейді?

Қостанай қаласындағы қазақ мектептерінде оқитын балалардың ділі, мінезі маған әртүрлі секілді көрінеді. Қазір ішкі көші-қонға байланысты ауылдан келген балалардың негізінен дәстүрлі, нағыз қазақы тәрбие алғандығы байқалады. Сонымен қатар, ата-анасы тумысынан қалалық, қала тәрбиесі бойына сіңген балалар бар. Өзіне сенімділік, пікірін ашық айтатын мінез қазақ мектебінде оқитын балалар бойында кемшін тартатыны жасырын емес.
Егемен Қазақстан
29.03.2017 4763
2

Бала тәрбиесіне келгенде бір тәмсілді ұстаздар да, психологтар да жиі айтады. Бір әйел данышпан кісіге келіп, «енді туған нәрестемді бүгіннен бастап қалай тәрбиелесем екен?» деп кеңес сұрапты. Сонда данышпан: «Тоғыз айға кешіктің» деген екен. Мұның бала тәрбиесі ана құрсағында жатқанда басталады, демек, ата-ана тәрбиені өзінен бастауы керек дегенді меңзейтіні анық. 

Баланың бойына өзіне деген сені­м­ді­лі­к­ті ұялату үшін ол әр ісіне, сөзіне жауап бе­ретін, көргенді, тәрбиелі ата-ананы көріп өсуі тиіс. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны іле­сің» демей ме халқымыз? Сонымен қа­­тар, тыйым салу да халқымыздың ді­лі­не сің­ген әдет-ғұрыптың бірі. Әрине, оның «та­балдырыққа шықпа», «адамға қа­рап есінеме», «күлді баспа», «үлкеннің алдынан өтпе» деген мысалдары секілді бала үшін тәрбиелік мәні көп. Алайда, «ұят бола­ды, жаман болады» деген тыйым­ды кейде баланың меселін қайтаратын, тіпті рухын бәсеңдететін, ішкі жалынын өшіретін өктемдікпен шатастырып ала­тындар жоқ емес. Бала ата-анаға не­ме­се үлкендерге өз ойын айтайын де­се «сен тоқтай тұршы», «сенікі дұрыс емес», «сен кішкентайсың, әрі тұр», «сен өзіңді кім­мін деп тұрсың?», «өсіп алшы алдымен» деген сияқты өк­тем сөздерден кей­інгі баланың іш­кі дүниесін кім түсінеді? Осы шектеу­лер құ­ла­­ғы­на сіңген ба­ла жа­с­­қаншақ, ойын ай­та алмайтын, қор­қақтау бо­­лып өсе­ді. Ер жеткен ша­ғын­да өз бе­тін­ше ше­шім қабылдай алмай дал бола­тын сәті аз кездеспейді. Мен өзімнің мек­теп­те­гі тәжірибемде балаларға «бо­лашақ ма­ман­ды­ғыңды таңдадың ба?» де­ген сұрақты қоя­мын. Олар көбінесе «әлі ше­ш­педім», «бі­л­меймін», «ата-анам бі­ле­ді» деп жауап бе­реді. Себебі, бала үшін ата-анасы шешім шығарып дағдыланған.

Баланың кішкентай кезіндегі тамағын айт­пағанда, киетін киіміне дейін ата-ана қаражатының жеткеніне қарай немесе өзіне ұнағанын таңдайды. Ал мұндай тәр­бие бала өскенде өзінің талғамын қа­­­лып­тас­тыра алмауына ұрындырады. сон­дық­тан, оның таңдау жасауы да қиынға тү­­с­еді. Ба­ла­ға кішкентайынан өз ойын айт­­қы­зып, ақыл­да­су, таңдау жасата отырып, оның өзіне се­німділігін арттыруға болады. Сонымен қатар, баланың болмашы ісін көрген ата-ана оған «сенікі дұрыс, ба­лам», «сен болмағанда мен не істер едім», «мен саған сенемін», «сен менің мақ­­т­анышымсың» деп отырса, бала қиялы қы­­рандай қалықтап, арқаланады, өзіне се­нім­ділігі арта түседі.

Аралас мектептерде жұмыс істе­ген­­дік­тен басқа ұлт балаларымен са­лыс­тыр­ғанда қа­­зақ балаларының ұяңдығын, ұял­ша­қ­ты­ғын, сырын айта алмауын, се­нім­сіз­ді­гін жиі байқаймын. Мектеп психологі бол­ған соң балаларды шақырып алмасаң, өз ер­кім­­ен келмейді. Шақырып алған соң оны «қи­на­п» отырып сөзге тартасың. Өзіне се­нім­сіз ба­ланың сеніміне кіріп, сырласу да оңай­ға соқ­пайды.

Қазір қоғамда отбасылардың ажы­расуы жиіледі. Ажырасуға дейін ол от­басында ұрыс-керіс арылмайтыны та­ғы белгілі. Ал мұндай отбасында өскен ба­­ла жасқаншақ келеді. «Неге менің отба­сым осындай, ата-анам ұрыса береді?» не­месе «әкем неге бізді тастап кетті?», «неге барлығының әкесі бар, менде жоқ?» де­г­ен ойлар баланың сенімсіздігін кү­шейт­еді.

Психолог ретінде ата-аналардың ба­­­­ла­­мен әңгімелесу, оны баласынбай өз жағ­дайы туралы да шынайы айтып бе­ру­­ге қымсынбауы керек екенін айтар едім. Баладан мұндайда кеңес сұраңыз. Оның ашылып әңгімеге кірісуін назардан тыс қалдырмаған дұрыс. Ұлыңызды да, қызыңызды да ешқашан «ана кісінің, мы­на кісінің баласын қарашы» деген секілді біреумен салыстырмаңыз. Оны кем­шілігімен, қателігімен тұтас қа­был­да­ған жөн. Баланың қателігін ата-ана өзінің жіберген кемшілігі деп ұғынғаны, мойындағаны дұрыс.

Нұргүл ӘУБӘКІРОВА,

Қостанай қаласындағы №5 орта мектептің педагог-психологі

ҚОСТАНАЙ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Қостанайда Батырбек Байназаровтың «Қобыз – аңыз» атты жеке концерті өтті

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу