Бала неге бүгежектейді?

Қостанай қаласындағы қазақ мектептерінде оқитын балалардың ділі, мінезі маған әртүрлі секілді көрінеді. Қазір ішкі көші-қонға байланысты ауылдан келген балалардың негізінен дәстүрлі, нағыз қазақы тәрбие алғандығы байқалады. Сонымен қатар, ата-анасы тумысынан қалалық, қала тәрбиесі бойына сіңген балалар бар. Өзіне сенімділік, пікірін ашық айтатын мінез қазақ мектебінде оқитын балалар бойында кемшін тартатыны жасырын емес.
Егемен Қазақстан
29.03.2017 4175
2

Бала тәрбиесіне келгенде бір тәмсілді ұстаздар да, психологтар да жиі айтады. Бір әйел данышпан кісіге келіп, «енді туған нәрестемді бүгіннен бастап қалай тәрбиелесем екен?» деп кеңес сұрапты. Сонда данышпан: «Тоғыз айға кешіктің» деген екен. Мұның бала тәрбиесі ана құрсағында жатқанда басталады, демек, ата-ана тәрбиені өзінен бастауы керек дегенді меңзейтіні анық. 

Баланың бойына өзіне деген сені­м­ді­лі­к­ті ұялату үшін ол әр ісіне, сөзіне жауап бе­ретін, көргенді, тәрбиелі ата-ананы көріп өсуі тиіс. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны іле­сің» демей ме халқымыз? Сонымен қа­­тар, тыйым салу да халқымыздың ді­лі­не сің­ген әдет-ғұрыптың бірі. Әрине, оның «та­балдырыққа шықпа», «адамға қа­рап есінеме», «күлді баспа», «үлкеннің алдынан өтпе» деген мысалдары секілді бала үшін тәрбиелік мәні көп. Алайда, «ұят бола­ды, жаман болады» деген тыйым­ды кейде баланың меселін қайтаратын, тіпті рухын бәсеңдететін, ішкі жалынын өшіретін өктемдікпен шатастырып ала­тындар жоқ емес. Бала ата-анаға не­ме­се үлкендерге өз ойын айтайын де­се «сен тоқтай тұршы», «сенікі дұрыс емес», «сен кішкентайсың, әрі тұр», «сен өзіңді кім­мін деп тұрсың?», «өсіп алшы алдымен» деген сияқты өк­тем сөздерден кей­інгі баланың іш­кі дүниесін кім түсінеді? Осы шектеу­лер құ­ла­­ғы­на сіңген ба­ла жа­с­­қаншақ, ойын ай­та алмайтын, қор­қақтау бо­­лып өсе­ді. Ер жеткен ша­ғын­да өз бе­тін­ше ше­шім қабылдай алмай дал бола­тын сәті аз кездеспейді. Мен өзімнің мек­теп­те­гі тәжірибемде балаларға «бо­лашақ ма­ман­ды­ғыңды таңдадың ба?» де­ген сұрақты қоя­мын. Олар көбінесе «әлі ше­ш­педім», «бі­л­меймін», «ата-анам бі­ле­ді» деп жауап бе­реді. Себебі, бала үшін ата-анасы шешім шығарып дағдыланған.

Баланың кішкентай кезіндегі тамағын айт­пағанда, киетін киіміне дейін ата-ана қаражатының жеткеніне қарай немесе өзіне ұнағанын таңдайды. Ал мұндай тәр­бие бала өскенде өзінің талғамын қа­­­лып­тас­тыра алмауына ұрындырады. сон­дық­тан, оның таңдау жасауы да қиынға тү­­с­еді. Ба­ла­ға кішкентайынан өз ойын айт­­қы­зып, ақыл­да­су, таңдау жасата отырып, оның өзіне се­німділігін арттыруға болады. Сонымен қатар, баланың болмашы ісін көрген ата-ана оған «сенікі дұрыс, ба­лам», «сен болмағанда мен не істер едім», «мен саған сенемін», «сен менің мақ­­т­анышымсың» деп отырса, бала қиялы қы­­рандай қалықтап, арқаланады, өзіне се­нім­ділігі арта түседі.

Аралас мектептерде жұмыс істе­ген­­дік­тен басқа ұлт балаларымен са­лыс­тыр­ғанда қа­­зақ балаларының ұяңдығын, ұял­ша­қ­ты­ғын, сырын айта алмауын, се­нім­сіз­ді­гін жиі байқаймын. Мектеп психологі бол­ған соң балаларды шақырып алмасаң, өз ер­кім­­ен келмейді. Шақырып алған соң оны «қи­на­п» отырып сөзге тартасың. Өзіне се­нім­сіз ба­ланың сеніміне кіріп, сырласу да оңай­ға соқ­пайды.

Қазір қоғамда отбасылардың ажы­расуы жиіледі. Ажырасуға дейін ол от­басында ұрыс-керіс арылмайтыны та­ғы белгілі. Ал мұндай отбасында өскен ба­­ла жасқаншақ келеді. «Неге менің отба­сым осындай, ата-анам ұрыса береді?» не­месе «әкем неге бізді тастап кетті?», «неге барлығының әкесі бар, менде жоқ?» де­г­ен ойлар баланың сенімсіздігін кү­шейт­еді.

Психолог ретінде ата-аналардың ба­­­­ла­­мен әңгімелесу, оны баласынбай өз жағ­дайы туралы да шынайы айтып бе­ру­­ге қымсынбауы керек екенін айтар едім. Баладан мұндайда кеңес сұраңыз. Оның ашылып әңгімеге кірісуін назардан тыс қалдырмаған дұрыс. Ұлыңызды да, қызыңызды да ешқашан «ана кісінің, мы­на кісінің баласын қарашы» деген секілді біреумен салыстырмаңыз. Оны кем­шілігімен, қателігімен тұтас қа­был­да­ған жөн. Баланың қателігін ата-ана өзінің жіберген кемшілігі деп ұғынғаны, мойындағаны дұрыс.

Нұргүл ӘУБӘКІРОВА,

Қостанай қаласындағы №5 орта мектептің педагог-психологі

ҚОСТАНАЙ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу