Балалар мүддесі басты назарда болуы тиіс

Заңдарды жетілдіру құқық қолдану тәжірибесіндегі проблемаларды жою мақсатында жүзеге асырылады десек, ең алдымен, заңдылықты жетілдіруді қажет ететін өзекті мәселелердің бірі – ата-аналарынан кәмелетке толмаған балалардың пайдасына алимент өндіру мәселесі дер едік. Себебі, өткен жылдардың статистикалық көрсеткіштері алимент өндіру туралы сот шешімдерін орындау саласындағы жағымсыз жағдайдың қалыптасып отырғандығын көрсетеді.
Егемен Қазақстан
27.01.2017 4855
2

Неке және отбасы туралы кодекс­тің 138-бабына сәйкес ата-аналар өздерінің кәмелетке тол­ма­ған балаларын күтіп-бағуға мін­детті. Кәмелетке толмаған бала­лар­ды күтіп-бағудың тәртібі мен нысанын ата-аналар дербес ай­қын­дайды. Егер ата-аналар өздерінің кәмелетке толмаған балаларына күтіп-бағу қаражатын ерікті түрде бермеген жағдайда, бұл қаражат олардан сот тәртібімен өндіріп алы­нады. Кодекстің 139-бабына сәй­кес, алимент төлеу туралы келісім болмаған кезде сот кәмелетке тол­маған балаларға олардың ата-аналарынан алиментті ай сайын мынадай мөлшерде: бір балаға – ата-анасы табысының және (немесе) өзге де кірісінің төрттен бір бөлігін; екі балаға – үштен бір бөлігін; үш және одан да көп балаға тең жартысын өндіріп алады.

Бұл үлестердің мөлшерін сот тарап­тардың материалдық немесе от­басылық жағдайларын және назар аударар­лық өзге де мән-жайларды ескере отырып, кемітуі немесе көбейтуі мүмкін. Кодекстің 169-бабына сәйкес, алимент төлеу туралы атқару құжатының негізінде өткен кезең үшін алимент өндіріп алу атқару құжаты табыс етілгенге дейінгі үш жыл мерзім шегінде жүргізіледі. Осы кодекстің 139-бабына сәйкес, кәмелетке толмаған балаларға төленетін алимент бойынша берешектің мөлшерін төлеуге міндетті адамның алимент өндіріп алынбаған кезеңдегі жалақысы мен өзге де кірісін негізге ала отырып, сот орындаушысы айқындайды. Егер алимент төлеуге міндетті адам осы кезеңде жұмыс істемеген болса немесе оның табысы мен өзге де кірісін растайтын құжаттар тапсырылмаса, алимент бойынша берешек сол берешекті өн­діріп алу кезіндегі орташа айлық жал­ақы­ның мөлшері негізге алына отырып айқындалады.

Ерекше алаңдаушылық туғыза­тын жағдай – «әлеуметтік-маңыз­ды» санаттағы құжаттарды орын­­дау және атқару (алимент, жал­ақы). Сот орындаушылары та­ра­пынан қағазбастылық, атқару­шы парақты және өндірісті жоғал­ту фактілері орын алуда. Борыш­кер­лер кірістерін жасырады, өздері ты­ғылады, оларды іздеумен еш­кім айналыспайды. Барлық әлеу­мет­тік маңызы бар санаттағы атқа­ру құжаттары (алиментті және жал­ақыны өндіріп алу) жаңа жылдан бас­тап жеке сот орындаушылар қарауына кірді. Сондықтан, жеке сот орындаушылары қызметінің қолжетімсіздігіне байланысты азаматтардың наразылығы туындауда. Бұл проблеманың шығуы менің ойымша, жеке сот орын­дау­шы­ларының сот шешімін тез орын­дамауы. Демек, әділет орган­дарының тарапынан қатаң бақылау қажет. Қазіргі кезде осы мәселені Бас прокуратура құқық қорғау органдарының үйлестіру кеңесінде қарастыруды жоспарлап отыр.

Елбасымыз 2012 жылғы «Қазақ­­стан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында ана мен бала­ға қарсы бағытталған қыл­мыс үшін, оның ішінде алимент төлемегені үшін, сондай-ақ, осы саладағы ең ұсақ деген заң бұзушылықтар үшін жазаны күшейту қажеттігін атап өткен болатын. 2015 жылға дейін балаларын күтіп-бағуға арналған қаражат­ты төлеу жөніндегі міндеттерді орындамау, еңбекке қабілетсіз ата-аналарын, еңбекке қабілетсіз жұбайын (зайыбын) күтіп-бағуға арналған қаражатты төлеуден жалтару үшін жауапкершілік 1997 жылғы Қылмыстық кодекстің 136-бабында қарастырылған болатын. Осы бап бойынша қыл­мыс­тық істер жеке айыптау істері­не жатқызылып, өтініш білдіру­шілер кінәлілерді жауапқа тарту мақсатында тікелей сотқа жүгі­нетін. Соңғы жылдардағы ке­йбір мәлімет бойынша, осы санат­тағы 2 304 өтініштің ішін­де ақтап алу негізінде 1 қыл­мыс­тық іс тоқтатылған; ақталмайтын негіздер бойынша – 1 284 қылмыс­тық іс қаралған; 170 адам сотталып, қал­ғандары келесі жылға өт­кен. Іс­тің көбісі аяқталып, кінәлі азам­ат­­тар жауапқа тартылған болатын.

Ал бұрнағы жылы 1 қаңтардан бастап Қылмыстық кодекстің жаңа редакциясының 139-бабына сәйкес қылмыстық істер жеке-жария айыптау істеріне жатқызылып, сотқа дейінгі тексеру жұмыстарын ішкі істер органдары жүргізетін болды. 2015 жылы ішкі істер органдарына ата-ананың кәмелет­ке толмаған балаларын, сол сияқты он сегiз жасқа толған еңбекке қабілетсіз ба­лаларын күтіп-бағуға сот шешiмi бойынша қаражат төлеу жөніндегі міндеттерін үш айдан астам орындамағаны туралы 8 487 құжат жолданған. Оның ішінде ақтап алу негізінде 7 882 және ақталмай­тын негізде 210 құжат бойынша қылмыс­тық істер тоқтатылған. 104 қылмыстық іс сотқа жолданып, 61 адам сотталған. Осы орайда, ішкі істер органдары сотқа дейінгі тексеру барысында жауапқа тартылған азаматтар жұмысқа қабілетті болса да, олардың жұмыссыздығын алға тартып, жауапкершіліктен босатып, қылмыстық істердің 92%-ын ақтап алу негізінде тоқтатты. Бұл – кәмелетке толмаған балалардың мүддесін емес, олардың тұр­мыс-тіршілігіне қажет қаражатты төлеу­ден жалтарып жүрген жауап­сыз әкелерді қорғаудың айғағы.

Сондықтан балаларын күтіп-бағу­ға арналған қаражатты төлеу­ден жалтарып жүрген адамдардың жаза­­­сын заңнамамен күшейту қажет деп санаймын.

Балаим КЕСЕБАЕВА,

Мәжіліс депутаты

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу