Базалық мөлшерлемеге қарай түзелу

Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы ағымдағы жылғы 24 ақпанда ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі туралы қаулы қабылдады. Осы шешімге сәйкес, 2017 жылғы 1 сәуірден бастап ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің мәні (қазір 5,5%- ды құрайды) базалық мөлшерлеменің мәніне (ағымдағы мөлшері 11%) тең болады. Болашақта базалық мөлшерлеменің өзгеруі ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің автоматты және синхронды түрде өзгеруіне алып келеді.
Егемен Қазақстан
30.03.2017 1476
2

Осы тақырып бойынша халық­тан көптеген өтініштің түсуіне байланысты ҚР Ұлттық Банкінің ең жиі қойылатын сұрақтарға жауаптарын келтіреміз.

– Базалық мөлшерлеме мен қайта қаржыландыру мөлшер­лемесі арасындағы айырмашылық қандай?

– 2015 жылы инфляциялық таргеттеуге көшу Ұлттық Банк құрал­дарының және әсіресе, ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің рөлі мен орнын едәуір өзгертті. Ақша-кредит саясатын жүргізу кезінде ақша құнын реттеу бойынша операциялар және тиісінше базалық мөлшерлеме алдыңғы орынға шығады, ал бұрын өтімділік деңгейін реттеу үшін пайдаланылған ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің рөлі фискалдық функциялар жағына қарай орын ауыстырды. Мәселен, базалық мөлшерлеме 2015 жылғы қыркүйекте енгізілді және Ұлттық Банктің ақша нарығындағы бір күндік операциялар бойынша нысаналы мөлшерлемесі немесе басқаша айтқанда, нарықтық мөлшерлемелер үшін Ұлттық Банктің инфляция бойынша мақсатына қол жеткізілетін бағдар болып табылады. Базалық мөлшерлемені өзгерту экономикадағы теңгедегі қаражаттың құнында және нәтижесінде инфля­цияға әсер етеді. Базалық мөлшерлеме бойынша шешімдер қабылдаған кезде инфляция және халықтың инфляциялық күтулері бойынша нақты және болжамдық көрсеткіштер есепке алынады, сыртқы және ішкі нарықтардағы инфляциялық тәуекелдерге және қаржы жүйесі тұрақтылығының тәуекелдеріне әсер ететін үрдістер қаралады. Осылайша, қазіргі кезде базалық мөлшерлеме ақша нарығындағы ақшаның нақты құнын айқындайды және Ұлттық Банктің ақша-кредит саясатының негізгі құралы болып табылады.

Қайта қаржыландыру мөлшер­лемесіне қатысты айтатын болсақ, «Қазақстан Республикасының Ұлт­тық Банкі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 29-бабына сәйкес ол ақша-кредит саясаты құралдарының бірі болып табылады және 1992 жылдан бастап белгіленеді. Алайда ол бойынша шешім соңғы рет 2012 жылы қабылданды. Сол уақыттан бері ол өзгерген жоқ және оның деңгейі 5,5%-ды құрайды. Осы­лайша, 2012 жылдан бас­тап ресми қайта қаржыландыру мөл­шерлемесінің деңгейі осы кезеңде бақыланып отырған инфляция деңгейіне және инфляциялық күту­лерге, елдегі ақша және валюта нарықтарының жалпы жай-күйіне қарамастан, өзгеріссіз қалып отыр. Яғни, өзінің заңнамалық тұрғыда бекітілген мәртебесіне қарамастан, қайта қаржыландыру мөлшерлемесі іс жүзінде елдегі ағымдағы ақша-кредит жағдайын көрсетпейді. Бүгінгі күні қайта қаржыландыру мөл­шерлемесі көбінесе фискалдық функцияны орындайды, бұл ретте осы функция оған бұрын да тән болды. Ол шығынды өтеу және алынбай қалған пайданы есептеу үшін өсімпұл, айыппұл есептеу кезінде азаматтық-құқықтық және әкімшілік-құқықтық қатынастарда пайдаланылады, тиісінше оны қолдану салық және кеден кодекстерінде азаматтық және еңбек кодекстерінде және т.с. көзделген.

– Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін базалық мөлшер­лемеге теңестіру не үшін қажет және неліктен қазір?

–Бұл шешім экономиканың әртүрлі сегментінде ақшаның құнын теңестіруге арналған. Қазір ақша нарығындағы ақша құны базалық мөлшерлемемен айқындалады, ол жақында 11% деңгейге дейін төмендетілді. Ал ресми қайта қаржы­ландыру мөлшерлемесі жоғарыда аталып өткендей, шығынды өтеу және алынбай қалған пайданы есептеу үшін өсімпұл, айыппұл есептеу кезінде азаматтық-құқықтық және әкімшілік-құқықтық қатынастарда пайдаланылады. Бұл ретте ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің деңгейі базалық мөлшерлеменің деңгейінен едәуір төмен.

Осылайша, базалық мөлшер­леменің және ресми қайта қаржы­ландыру мөлшерлемесінің ағымдағы деңгейінде экономикалық агенттер үшін тең емес жағдайлар қалыптасады. Экономиканың қаржылық емес секторында алынбай қалған пайданы кредиторлар/алушылар ақшаның нақты құнын көрсетпейтін барабар емес мөлшерлеме бойынша өндіріп алады.

Қайта қаржыландыру мөлшер­лемесінің тұрақты шама болмағанына, оның мәнінің инфляцияның деңгейіне және экономика мен қаржы на­рық­тарындағы ахуалға қарай өзгер­геніне назар аударған жөн. 2000 жылдан бастап 2012 жылғы тамыз аралығындағы кезеңде қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің мәні 6% – 16% аралығында болды, яғни базалық мөлшерлемесінің ағымдағы деңгейінен жоғары болды. 2012 жылғы 6 тамыздан бастап ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің деңгейі өзгеріссіз қалды. Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің өзгермеуі оның заңнамалық түрде ақша-кредит саясаты құралдарының бір болып табылса да, оны жүргізу кезінде іс жүзінде ешқандай рөл атқармаушылық фактісін көрсетеді.

– Ұлттық Банк осы шешімді қабылдау кезінде басқа елдердің тәжірибесін қарады ма?

– Иә, әрине, біз Ресейдегі мөл­шер­лемелер конвергенциясының тетігін іске асыру тәжірибесін қарадық. Осы қайта қаржыландыру мөлшерлемесін Ресей Банкінің негізгі мөлшерлемесіне теңестіру жөніндегі шара 2016 жылдың басынан, негізі мөлшерлеме сондай-ақ, қайта қаржы­ландыру мөлшерлемесінің мәнінен жоғары болған кезде қолданыла бас­талды.

– Осы шара қайта қаржы­ландыру мөлшерлемесін 2 есеге жуық ұлғайтуға алып келеді, ықти­мал салдарлары қандай болмақ?

– Мөлшерлемелер конвергенциясы бойынша шешім қабылдау кезінде біз кредитордың/алушының заңды мүдделерін және сол сияқты қарыз алушының/ төлеушінің мүмкін­діктерін негізге алдық. Сондықтан біз нарықтағы осы теңгерімсіздікті жою үшін барынша оңтайлы сәтті таңдадық – осы мөлшерлемелер арасындағы айырма базалық мөлшерлеме 17%-ға жеткен кезеңмен салыстырғанда айтарлықтай төмендеді.

Ұлттық Банк 2016 жылғы ақпанда басталған дайындық жұмыстары шеңберінде екі мөлшерлеме кон­вер­генциясының ықтимал салдарларын зерделеді. Осы мәселе мемлекеттік органдармен және екінші деңгейдегі банктермен бірлесіп пысықталды. Біз алған жауаптардың көпшілігіне сәйкес екі мөлшерлеме конвергенциясының оң немесе бейтарап салдарлары теріс салдарларынан айтарлықтай асып түсті. Өзгеріс негізінен салық, еңбек және өзге шарттық міндеттемелер бойынша өсімпұлдың, айыппұл төлемдерінің ұлғаюына қатысты.

Бұл ретте қайта қаржыландыру мөлшерлемесі мәнінің ұлғаюын назарға ала отырып, біз айыппұлдар мен өсімпұлдарды есептеу кезінде қайта қаржыландыру мөлшерлемесін пайдаланудың қолданыстағы тетігін қайта қарауға болады деп санаймыз.


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

22.01.2019

Жастар жылының логотипі бекітілді

22.01.2019

Жол азабына ұшырағандарға шекарашылар көмекке келді

22.01.2019

Р.Бекетаев: мемлекеттік сатып алуларға қатысу үшін салық төлеу керек

22.01.2019

Жаңақала ауданында жоғалған адам табылды

22.01.2019

Сенатта халықаралық құжаттар қаралды

22.01.2019

Федерация кубогында ел намысын кімдер қорғайды?

22.01.2019

Төсек тартқан науқасты үйде күтетін «Үйдегі Хоспис» жобасын қолға алу керек

22.01.2019

Қарағанды облысында адасқандар құтқарылды

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу