Болашақтың мамандығы: ол қандай?

Біз білім мен интеллект үстемдік құрған ХХІ ғасырға аяқ басып отырмыз. Өскелең ұрпақты сапалы білімге баулуымыз қажет. Білімнің де барлық түрі қолжетімді. Бірақ біз балаларымызды қалай оқыту керек екенін, болашақта қиналмай орнын табатын қандай мамандыққа баулу керек екенін білеміз бе?
Егемен Қазақстан
11.05.2017 1258
2

Ғалымдардың болжамы бойынша, әлемде 2030 жылға таман бүгінгі қолданыс­тағы 57 мамандық түбірімен жойылып, 186 жаңа мамандық дүниеге келеді екен. Өткен жылғы Давос экономикалық форумының баяндамасында 2020 жылы әлемдегі интел­лект пен роботты техниканың дамуы нәти­жесінде 2 млн жаңа жұмыс орны ашылатындығы, бірақ техноло­гия­лық жетістіктердің дәл осы мерзімде 7 млн-нан астам жұмыс орнын қысқартуға алып келетіндігі атап көрсетілді. Қазір мектеп қабырғасында жүрген оқушы­лардың 63 пайызы таяу болашақта бүгін заты түгілі, аты белгісіз мамандықтар бо­йын­­ша жұмыс істейтін болады. Қысқа­сы, біз орасан зор технологиялық өзгерістер дәуірінің табалдырығында тұрмыз. Ен­деше, ұрпағымыздың ертеңі біздің бұл құбылысты қаншалықты түсінгенімізге, балаларымызға бола­шақ мамандық таңдау­да қаншалықты сауатты бағдар бере ала­тынымызға тікелей байланысты болмақ.

Сонымен сұранысы көп болашақтың мамандықтары қандай? Бұл туралы дуалы ауыз сарапшылар да, экономикалық ғылымдардың майын шайқаған ғалымдар да «болашақтың тетігі дәл мынандай-мынандай мамандықтарға тіреліп тұр» деген нақты тізім бере алмайды. Дегенмен, инновациялық технологиялардың даму бағытын бағдарлауға байланысты «бола­шақта мына салалардың мамандарына сұраныс артуға тиіс» деген болжамдар да баршылық.

Сарапшылардың бірауызды пікірі бойынша, «цифрлы дәуір» болашақ маман­дардан үлкен икемділікті, үйле­сімді іскерлікті, жедел оқуды және шұғыл да тиімді ақпарат алмаса білуді қа­жет етеді. Кейбір сарапшылардың айтуынша, таяу болашақта ішінара жұ­мыс­­пен қамтылу форматы (гик-эконо­мика) басымдық алатын болады. Нақты болжамдар бойынша, болашақта ірі компанияларда жұмыс істейтіндердің үштен бірін фрилансерлер ( әртүрлі жұ­мыс берушілердің тапсырыстарын бір мезгілде орындайтын еркін маман) құрай­тын болады. Олар краудсорсингтер (бір тап­сырманы орындауға жұмылған топ) ар­қы­лы белгілі бір компанияға ресми түрде жұмысқа орналаспай-ақ тапсырылған жұмысты атқарып береді. Сонымен бірге, болашақта офистік қызметкерлерге деген сұраныс күрт төмендейді. Жоғарыда айтып өткеніміздей, әлемдегі таяу болашақта қыс­қаратын 7 млн-нан астам жұмыс орны­ның үштен бірі осы офистік қыз­меткерлер болмақ. Жалпы, озық тех­нологиялар заманында офиске деген қа­жет­тілік те барған сайын азая бермек.

Осы орайда «цифрлы дәуір» маман­дарының бойынан бірінші кезекте табылуға тиіс қасиеттер мен дағдыларды еске сала кеткен жөн болар. Бұл ретте ең алдымен икемділік пен іскерлікке ерекше басымдық беріледі. Сонымен бірге болашақтың мамандарының бойынан қалыптасқан ахуалға жылдам бейімделу және сабырлылық, жұмысқа барынша икемділік көрсете отырып, тұрақсыздықтың алдын ала білу, білімін арттыруға үнемі ұмтыла беру, жан-жақты қабілетті болу сияқты қасиеттер мен дағдылар қажет еті­леді. Ертеңгі интеллектуалды болашақ маман­дығының негізгі тұғыры – жан-жақты сапалы білім. Тұрақты және жедел оқу тәсілі білікті маман даярлаудың басты ұстанымдарының бірі болып қалмақ. Бұл ретте еліміздегі бүгінгі қаптаған жоғары оқу орындары экономикамызға қажет­ті болашақ мамандықтарға баулитын орталықтар бола ала ма?

Қазір қазақстандық жоғары оқу орындары 200-ден астам мамандық түрлері бойынша кадрлар даярлайтын көрінеді. Бұл мамандықтардың басым көпшілігіне қазірдің өзінде сұраныс жоқ. Еліміз­дегі 131 жоғары оқу орны жыл сайын 330 мыңнан астам бакалаврлар даярлайды екен. Ел экономикасы үшін осынша бакалавр қажет пе? Мәселен, жыл сайын ЖОО-ларды бітірушілердің 27 пайызы­на жуығы экономистер. Ал еліміздің ең­бек рыногында әртүрлі экономикалық мамандықтар бойынша жұмыс істейтіндер саны 13 пайыздан аспайды. Сонда құр диплом алу үшін 4-5 жыл алтын уақытты шығындау не үшін қажет? Экономикалық мамандықтардың сипаты бүгінде қас-қағым сәттік жылдамдықпен өзгеруде. Ғарыштық жылдамдық белең алған нақ осындай кезеңде еңбек рыногына қажетсіз мамандықтарға баулу үшін 5 жыл оқу мерзімін белгілеу артық. Қазір әлемнің алдыңғы қатарлы ақыл-ойы білім алу мерзімін барынша қысқарту тәсілдерін ойластыруда. Ал біздің жекеменшік ЖОО-лар әйтеуір оқу мерзімін сақтап, білімге ұмтылған жастардың қаржысын иеленіп қалуды ғана көксейді. Сол ЖОО-лардағы көзі ашық, дүниетанымы кең оқытушы-профессорлардың болашақ ұрпақты қажетсіз мамандыққа баулып, ертеңге қиянат жасап жатқандарын түсінетін уақыты жетті. Сондықтан бүгінгі саны көп, сапасы аз ЖОО-лар әлем тәжірибесінен тәлім алып, болашақтың мамандықтарын меңгеруге шұғыл бетбұрыс жасауы қажет.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.11.2018

Аустрияның Санкт-Пёлтен қаласында Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

12.11.2018

Алматыда Батырхан Шүкенов атындағы музыкалық байқау өтеді

12.11.2018

Атырау облысында жыл соңына дейін 30 әлеуметтік нысан іске қосылады

12.11.2018

«Түркілердің атасына» көрсетілген құрмет

12.11.2018

Өскемен қаласының көшелеріне Әміре Қашаубаев пен Қалихан Ысқақтың аты беріледі

12.11.2018

Румынияда қазақ киносының фестивалі өтті

12.11.2018

Атырау облысында 1720 кәсіпорын қызметкерлерінің жалақысын көтереді

12.11.2018

Атырауда «1st Grand Ball Atyrau» қайырымдылық балы өтті

12.11.2018

Парижде үш жылға созылған төрелік дау Қазақстанның пайдасына шешілді

12.11.2018

Ақтөбелік қыз Димаш Құдайбергеннің Лондондағы концертіне қатысады

12.11.2018

Ыстамбұлда Д.Кәлетаев шетелдік қазақ ұйымдарының басшыларымен кездесу өткізді

12.11.2018

Ақтөбе мен Челябі ынтымақтастық туралы келісімге келді

12.11.2018

Алматы әкімі қаланың қыс маусымына дайындығын тексерді

12.11.2018

Парижде Трамп, Путин, Макрон және Меркель бірқатар мәселелерді талқылады

12.11.2018

Қазақстан Ауғанстан жөніндегі отырысқа қатысты

12.11.2018

Америкалықтар Қостанай облысына инвестиция салғысы келеді

12.11.2018

Қазақстандық ару Miss Asia Global титулын жеңіп алды

12.11.2018

«Астана LRT» ЖШС орталық кассасы бүгіннен бастап жаңа мекен-жай бойынша жұмыс істейді

12.11.2018

Денис Никиша шорт-тректен әлем кубогінде үздік төрттікке енді

12.11.2018

Калифорниядағы орман өрті: Парадайс қаласы жанып кетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

Сайын БОРБАСОВ, саяси ғылымдар докторы

Halyqaralyq bedel jáne syrtqy saıasat

Álemdik úrdister jyldamdap, halyqaralyq qatynastar shıeleniske túsken zamanda tıimdi syrtqy saıasatty iske asyra alǵan memleketter tabysty damıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу