Болашақтың мамандығы: ол қандай?

Біз білім мен интеллект үстемдік құрған ХХІ ғасырға аяқ басып отырмыз. Өскелең ұрпақты сапалы білімге баулуымыз қажет. Білімнің де барлық түрі қолжетімді. Бірақ біз балаларымызды қалай оқыту керек екенін, болашақта қиналмай орнын табатын қандай мамандыққа баулу керек екенін білеміз бе?
Егемен Қазақстан
11.05.2017 1673
2

Ғалымдардың болжамы бойынша, әлемде 2030 жылға таман бүгінгі қолданыс­тағы 57 мамандық түбірімен жойылып, 186 жаңа мамандық дүниеге келеді екен. Өткен жылғы Давос экономикалық форумының баяндамасында 2020 жылы әлемдегі интел­лект пен роботты техниканың дамуы нәти­жесінде 2 млн жаңа жұмыс орны ашылатындығы, бірақ техноло­гия­лық жетістіктердің дәл осы мерзімде 7 млн-нан астам жұмыс орнын қысқартуға алып келетіндігі атап көрсетілді. Қазір мектеп қабырғасында жүрген оқушы­лардың 63 пайызы таяу болашақта бүгін заты түгілі, аты белгісіз мамандықтар бо­йын­­ша жұмыс істейтін болады. Қысқа­сы, біз орасан зор технологиялық өзгерістер дәуірінің табалдырығында тұрмыз. Ен­деше, ұрпағымыздың ертеңі біздің бұл құбылысты қаншалықты түсінгенімізге, балаларымызға бола­шақ мамандық таңдау­да қаншалықты сауатты бағдар бере ала­тынымызға тікелей байланысты болмақ.

Сонымен сұранысы көп болашақтың мамандықтары қандай? Бұл туралы дуалы ауыз сарапшылар да, экономикалық ғылымдардың майын шайқаған ғалымдар да «болашақтың тетігі дәл мынандай-мынандай мамандықтарға тіреліп тұр» деген нақты тізім бере алмайды. Дегенмен, инновациялық технологиялардың даму бағытын бағдарлауға байланысты «бола­шақта мына салалардың мамандарына сұраныс артуға тиіс» деген болжамдар да баршылық.

Сарапшылардың бірауызды пікірі бойынша, «цифрлы дәуір» болашақ маман­дардан үлкен икемділікті, үйле­сімді іскерлікті, жедел оқуды және шұғыл да тиімді ақпарат алмаса білуді қа­жет етеді. Кейбір сарапшылардың айтуынша, таяу болашақта ішінара жұ­мыс­­пен қамтылу форматы (гик-эконо­мика) басымдық алатын болады. Нақты болжамдар бойынша, болашақта ірі компанияларда жұмыс істейтіндердің үштен бірін фрилансерлер ( әртүрлі жұ­мыс берушілердің тапсырыстарын бір мезгілде орындайтын еркін маман) құрай­тын болады. Олар краудсорсингтер (бір тап­сырманы орындауға жұмылған топ) ар­қы­лы белгілі бір компанияға ресми түрде жұмысқа орналаспай-ақ тапсырылған жұмысты атқарып береді. Сонымен бірге, болашақта офистік қызметкерлерге деген сұраныс күрт төмендейді. Жоғарыда айтып өткеніміздей, әлемдегі таяу болашақта қыс­қаратын 7 млн-нан астам жұмыс орны­ның үштен бірі осы офистік қыз­меткерлер болмақ. Жалпы, озық тех­нологиялар заманында офиске деген қа­жет­тілік те барған сайын азая бермек.

Осы орайда «цифрлы дәуір» маман­дарының бойынан бірінші кезекте табылуға тиіс қасиеттер мен дағдыларды еске сала кеткен жөн болар. Бұл ретте ең алдымен икемділік пен іскерлікке ерекше басымдық беріледі. Сонымен бірге болашақтың мамандарының бойынан қалыптасқан ахуалға жылдам бейімделу және сабырлылық, жұмысқа барынша икемділік көрсете отырып, тұрақсыздықтың алдын ала білу, білімін арттыруға үнемі ұмтыла беру, жан-жақты қабілетті болу сияқты қасиеттер мен дағдылар қажет еті­леді. Ертеңгі интеллектуалды болашақ маман­дығының негізгі тұғыры – жан-жақты сапалы білім. Тұрақты және жедел оқу тәсілі білікті маман даярлаудың басты ұстанымдарының бірі болып қалмақ. Бұл ретте еліміздегі бүгінгі қаптаған жоғары оқу орындары экономикамызға қажет­ті болашақ мамандықтарға баулитын орталықтар бола ала ма?

Қазір қазақстандық жоғары оқу орындары 200-ден астам мамандық түрлері бойынша кадрлар даярлайтын көрінеді. Бұл мамандықтардың басым көпшілігіне қазірдің өзінде сұраныс жоқ. Еліміз­дегі 131 жоғары оқу орны жыл сайын 330 мыңнан астам бакалаврлар даярлайды екен. Ел экономикасы үшін осынша бакалавр қажет пе? Мәселен, жыл сайын ЖОО-ларды бітірушілердің 27 пайызы­на жуығы экономистер. Ал еліміздің ең­бек рыногында әртүрлі экономикалық мамандықтар бойынша жұмыс істейтіндер саны 13 пайыздан аспайды. Сонда құр диплом алу үшін 4-5 жыл алтын уақытты шығындау не үшін қажет? Экономикалық мамандықтардың сипаты бүгінде қас-қағым сәттік жылдамдықпен өзгеруде. Ғарыштық жылдамдық белең алған нақ осындай кезеңде еңбек рыногына қажетсіз мамандықтарға баулу үшін 5 жыл оқу мерзімін белгілеу артық. Қазір әлемнің алдыңғы қатарлы ақыл-ойы білім алу мерзімін барынша қысқарту тәсілдерін ойластыруда. Ал біздің жекеменшік ЖОО-лар әйтеуір оқу мерзімін сақтап, білімге ұмтылған жастардың қаржысын иеленіп қалуды ғана көксейді. Сол ЖОО-лардағы көзі ашық, дүниетанымы кең оқытушы-профессорлардың болашақ ұрпақты қажетсіз мамандыққа баулып, ертеңге қиянат жасап жатқандарын түсінетін уақыты жетті. Сондықтан бүгінгі саны көп, сапасы аз ЖОО-лар әлем тәжірибесінен тәлім алып, болашақтың мамандықтарын меңгеруге шұғыл бетбұрыс жасауы қажет.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық саласында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

Оралдықтар 19 қаңтарда суық суға шомылады

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстары тұрақты жүргізіліп келеді

17.01.2019

Жаңадан ашылған ауданға жастар оралып жатыр

17.01.2019

«Егемен» жазған мақала сенатор сауалына арқау болды

17.01.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында сержанттар кеңесі өтті

17.01.2019

113 мыңнан астам отбасы тұрғын үй жағдайын жақсартты - Қ.Өскенбаев 

17.01.2019

Шымбұлақта фристайлдан әлем кубогі өтеді

17.01.2019

Атырау облысында екпе алмаған балалар қызылшаға шалдығып жатыр

17.01.2019

Алматыдағы Баум тоғайы түрлене түспек

17.01.2019

Бокстан Қазақстан әйелдер құрамасы Сербиядағы турнирді сәтті бастады

17.01.2019

Талдықорғанда «ақылды» аялдама салынып жатыр

17.01.2019

Қазақстандық теннисшілер жұбы екінші кезеңге шықты

17.01.2019

Галышева мен Рейхерд АҚШ-тағы әлем кубогі кезеңінде бақ сынайды

17.01.2019

Шайбалы хоккейден әйелдер құрамасы әлемдік сынның финалына өтті

17.01.2019

Батыс Қазақстан ТЖД 17 күнде 43 SMS-хабарлама таратты

17.01.2019

 Қостанайда 867 үкіметтік емес ұйымның 586-ы жұмыс істейді

17.01.2019

Әр төртінші заем «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша берілген

17.01.2019

Батыс Қазақстанда 256 мемлекеттік қызметкердің орны бос тұр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу