Браконьердің бәрі Батыс Қазақстанда жүргендей...

Ақтөбе мен Торғай даласындағы былтырғы қырғыннан кейін Қазақстанда ақбөкен саны күрт азайып кетіпті. Бүгінде елімізде небәрі 100 мыңнан сәл асатын киік қалған көрінеді. «Оның 70 пайызы Батыс Қазақстан облысы аумағында», дейді мамандар.
Егемен Қазақстан
28.03.2017 2960
2

Прокурордың үрейі

Соңғы кезде Қазақстанның бүкіл бра­конь­ері бөкейлікте ғана қалған киікке көз ті­гіп отырғандай. Статистика солай дейді.

– Киікті заңсыз аулау және оның де­ри­ваттарын алу бойынша қылмыс­тық құқық бұзушылық 2014 жылмен салыстыр­ған­да 5 есеге көбейді. Мысалы, 2014 жылы мұндай оқиға – 4 рет, 2016 жылы 19 мәрте тіркелген. Киік ұша­сымен ұсталу оқиғасы да 4 есе­ге (35-тен 151-ге дейін) артты. Ақ­б­өке­ннің емдік мүйізін тәркілеу оқи­ғасы 7 есеге (70-тен 530-ға дейін) артып отыр. Биылғы екі айдың өзінде киік­тің 40 ұшасы, 176 мү­йізі табылып, тәр­кіленген, – дейді Орал таби­ғат қорғау про­ку­ро­рының міндетін ат­қа­рушы Дәурен Тәжғалиев.

Құқық қорғау органдарының де­ре­гінше, соңғы үш жыл ішінде киік­тің 248 ұшасы, 1117 мүйізі алынып, 558 киік атып алынғаны анықталған. Әрине, бұл қолға түскен қылмыс дере­гі, яғни «айсбергтің ұшы» ғана. Мұны прокуратура қызметкерлері де, Ор­ман шаруашылығы және жануарлар дүние­сі инспекциясының басшысы Қайрат Қадешов те мойындап отыр. «Киік мүйізіне сұраныстың артуы айтарлықтай үрей тудыруда», дейді прокурор. Про­курор үрейленген соң-ақ мәселе шынымен де күрделі екендігі түсінікті шығар.

Полиция – қорған емес...

Ақбөкен Батыс Қазақстан облысының оңтүстік аудандарында – Бөкей ордасы, Жаңақала, Жәнібек, Қазталов аудандарында ғана мекендейді. Соған қарамастан, киіктің тұяғы тимеген Орал қаласы мен Зеленов ауданынан 2015-2016 жылдары 551 мүйіз табылыпты. «Бұл дегеніңіз – браконьерлер киіктің аталығын атып, мүйізін еш қиындықсыз облыс орталығына жеткізіп отыр деген сөз ғой», дейді Дәурен Тәжғалиев.

Фактілерді сөйлетейік: 2015 жы­лы 31 шілде күні Орал қаласының іргесіндегі Желаев ауылында Алматы облысының тұрғыны А.Жантөреев ұсталды. Оның автокөлігінен 149 дана киік мүйізі шыққан. Әрине, қылмыстық іс көтеріліп, тергеу жүреді. Арада айдан артық уақыт өте, қыркүйектің 4-і күні дәл осы Жантөреев Бөкей ордасы ауданы аумағынан тағы ұсталған. Бұл жолы оның көлігінен ақбөкеннің 50 мүйізі табылған.

«Жантөреев сотталды», дейді Батыс Қазақстан прокуратурасы таратқан бас­па­сөз парағында. Бір өкініштісі, қыл­мысты құрықтауы тиіс тәртіп сақ­шы­ларының өздері де оңай олжаға кетәрі емес. Мәселен, Д.Мұқанов деген тер­геу­ші Жантөреевтен тәркіленген 149 мү­йіз­ді хаттамаға 49 етіп тіркеп, «сирек кез­де­се­тін жануардың құнды дери­ватын қара базар нарығына екінші мәрте түсуіне жол берген». Салдарынан Д.Мұқанов «по­л­и­­ция майоры» шенінен айырылып, 2 жыл 6 айға бостандығы шектеліп сотталған.

«Браконьерлерді полицияның өзі бүр­ке­мелейді», деген ел ішіндегі қаңқу сөзді мына бір оқиға тағы бір дәлелдеп кетті. Өткен жылдың 14 қарашасы күні таңғы сағат 7-де «Охотозоопром» инспекторлары Бөкей ордасы ауданы Саралжын ауыл­дық округі аумағынан 820DVA07 нөмір­лі «Нива» автокөлігін тоқтатқан. Ақбө­кен­нің 7 текесі мен 2 ешкісін артқан көлікте Бөкей ордасы аудандық ІІБ учаскелік инспекторы Д.Әшімов отыр екен!

Ғарышты да қосу керек

Қазақстан Республикасының Үкі­метінің 2012 жылдың 25 шілдесіндегі №969 қаулысы бойынша бүкіл ел аума­ғын­да киіктерді, олардың бөліктері мен дери­ваттарын пайдалануға 2020 жыл­ға дейін тыйым салынған. «Бірақ еліміз­де ақбөкен саны көбеймесе, мораторий мерзімі тағы ұзартылуы мүмкін», дейді Батыс Қазақстан облыстық орман шаруа­шылығы және жануарлар дүниесі инспекциясының басшысы Қайрат Қадешов. Батыс Қазақстан облысында 2010 жылы киік жаппай қырылып, 12 мың бас ақбөкен жойылған еді. Соңғы үш жылда облыста киік саны 30 мыңнан 70,2 мыңға дейін көбейіпті. «Биылғы көктемде қырғыннан аман болсақ...», дейді киік қорғаушылар.

Қазіргі уақытта облыстық прокура­тура бастамашылығымен «Киік қор­ғау» жобасы жүзеге асырылуда. Жоба шең­берінде киікті қорғау, сақ­тау мақса­тында «Охотозоопром» ұйы­мының жергілікті бөлімшесіне өтім­ділігі жоғары 5 көлік, қарда жүретін 8 техника берілген. Заңсыз аң аулаудың алдын алу үшін ғарыш серіктерін және пилотсыз ұшатын аппараттарды қолдану, киіктердің мезгілдік көшіп-қону картасын құрастыру үшін «Қазақ­станҒарышСапары» Ұлттық компаниясымен келіссөз жүргізіліп жатыр. Ақбөкеннің Орал популяциясын сақтап қалу үшін олардың тіршілік ареалында «Бөкейорда» табиғи резерватын құру ісі қолға алыныпты.

Қайрат Темірғалиұлының айтуынша, бүгінде Жаңақала, Ақжайық, Қазталов және Бөкей ордасы аудандарында 52 инс­­пек­тор, 22 автокөлік, 3 КУНГ жүк тех­ни­касы, 9 қаршана, 1 тікұшақ іске қосыл­ған. «Уәкілетті және құқық қорғау органдарының киікті сақтау, сондай-ақ, оларды заңсыз жоюдың алдын алу және ескерту бо­йынша атқарып отыр­ған шара­ларының тиімділігі төмен». Прокуратура шешімі осындай.

P.S. «Бір кездері Сыр бойында жолбарыс жайлаған екен» дегенді оқимыз. Біздің балаларымыз да «Бір кездері Қазақстанның байтақ даласында ақбөкен деген жануар жосып жүрген екен» деп аңыз етіп жүрмесін. Жолбарыстың жазығы – азуы мен тырнағы дейік. Ақбөкеннің тірі жанға қиянаты жоқ еді ғой...


Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

ОРАЛ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.02.2019

UFC: Дамир Исмағұлов жеңіске жетті

24.02.2019

Михаил Кукушкин финалға шықты

24.02.2019

Дюсельдорфта әзірге жүлде жоқ

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу