Дамудың кілті – бейбіт өмір

Егемен Қазақстан
09.01.2017 169
3

alisultan-kulanbay

Халықаралық саясат тұр­ғы­сынан алып қарағанда, ХХ ға­сырдың екінші жартысында әлем жұртшылығы ерекше сақтықты қажетсінген үрейлі жағдайда өмір сүргендігін жасыра алмаймыз. Өйткені, кезінде «қырғи-қа­бақ соғыс» атауымен белгілі болған үсті-үстіне қарулану үде­рісін айтпағанда, КСРО және АҚШ-пен қатар, ядролық қа­руы бар мемлекеттер жаппай қырып-жоятын қару түрлерін сы­нақтан өткізуден «жарысқа» түсіп жатты. Сөйтіп, уақыт өте ке­ле ядролық қаруға ие елдердің қа­тары тоғызға жетті...

Ең қатерлі қаруға иелік ететін мем­лекеттерді шартты түрде «Ядролық клуб» деп атайды. Олардың ішінде ха­лықаралық құқық бойынша заңдылары – АҚШ, Ресей, Қытай, Франция жә­не Ұлыбритания. Бұл елдердің халықаралық құқық негізінде заңды болатын себебі, аталған бес мемлекет ядролық қаруды 1967 жылдың 1 қаңтарына дейін сынақтан өткізген. Ал 1970 жылы күшіне енген Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа сәйкес, осы бес мемлекет өздерінде ядролық қару ұстауына болады. Бірақ, олар ядролық қару жасаудың технологиясын өзге елдерге таратпауы тиіс және өздерінде бар жойқын қаруды біртіндеп жоюы қажет еді. Ядролық қаруға ие тоғыз мемлекеттің үшеуі – Үндістан, Пәкістан, сондай-ақ Солтүстік Корея халықаралық құқық бойынша өздерінде ядролық қаруды заңсыз ұстап отыр. Әрі бұл елдер «Ядролық клубқа» мүше емес. Себебі, олар ядролық сынақты 1967 жылдың 1 қаңтарынан кейін жасады. Тоғыз елдің соңғысы – Израиль ресми түрде ядролық қарудың иесі саналмайды. Бірақ, халықаралық ұйымдардың болжамы бойынша, Израильде өздері жасаған ядролық қару бар. Әлемдік проблемаларды зерттейтін Стокгольм халықаралық институтының зерттеулеріне қарағанда, АҚШ пен Ресейге әлемдегі ядролық қару-жарақтың 90 пайызы тиесілі. Соңғы жылдары осы екі мемлекет ядролық қаруларының санын біршама азайтты. Сондай-ақ, АҚШ пен Ресей өздерінің қару-жарақтарын қайтадан жаңалауды қолға алып жатыр. Халықаралық зерттеу ұйымының мәліметтері бойынша, ядролық қаруы бар елдердегі ядролық қару санының қосындысы 16,3 мың бірлікке тең екен. Соңғы үш жыл ішінде жойқын қару саны 900 бірлікке азайған. Ал 2011 жылғы стратегиялық шабуылдарға қарсы қару-жарақ санын шектеу туралы келісімге сәйкес, АҚШ пен Ресей ядролық қару са­нын 1,5 мыңға дейін қысқартуы тиіс бо­латын. Өкінішке қарай, ядролық қаруы мол екі ірі державаның арасындағы күр­делі жағдай бұған мүмкіндік бермеуде. Оның үстіне, аталған мемлекеттер алдағы онжылдық жоспарларында ядролық қаруды жетілдіруге бөлінетін қаражатты көбейтетіндерін ашық айтып отыр. Жасыратыны жоқ, ядролық қаруы бар елдердің ешқайсысы ядролық қарудан саналы түрде бас тартпайтыны байқалады. Осы мәселелермен айналысатын сарапшылардың пікірінше, ядролық қаруға иелік еткісі келетін елдер де баршылық. Сарапшылар олардың қатарына Иран, Жапония, Канада, Германия, Бразилия және Сауд Арабиясын қосады. Кейбір деректер соңғы онжылдықта әлемдік әскери бюджеттің еселеп артып келе жатқанын айғақтайды. Мысалы, бүгінде дүние жүзі бойынша әскери салаға бөлінетін қаржы рекордтық көрсеткішке жетіп, 1,6 триллион долларды құрапты. Бұл әлемдік ішкі жалпы өнімнің 2,2 пайызы екен. Ядролық қауіп-қатер әлі сейіле қойған жоқ. Ол басқаша сипат алып бара жатқан секілді. Бұл жойқын қару қара ниетті экстремистердің қолына түспесін деңіз. «Мұндай соғыс басталса, одан бірде-бір мемлекеттің аман қалуы мүмкін емес, – деп атап өткен еді Елбасымыз Вашингтонда өткен Ядролық сынаққа қарсы халықаралық саммитте сөйлеген сөзінде. – Бүгінгі таңда лаңкестердің ядролық қаруға қол жеткізу мүмкіндігі нақты шындыққа айналды. Мұндай жағдайда әлем көшбасшылары күш біріктіріп, аталған сын-қатермен бірге күреспесе, тым кеш болады». Ядролық қару қатері кездейсоқ жағдайда да төнетіні жөнінде мысалдар бар. 1996 жылдың наурызында «Гринпис» ұйымы апат салдарынан мұхиттар мен теңіздерде 51 ядролық оқтұмсықтың жоғалғанын жариялады. Оның 44-і КСРО-ның, 7-еуі АҚШ-тың қаруы екен. Сондай-ақ, апатты жағдайларға байланысты жеті атом реакторы бар бес атом сүңгуір қайығы суға батырылған. Ал осы қатерлі оқтұмсықтар мен қарулар жарылса ше?.. Оның соңы аса ауыр зардаптарға соқтыратыны айтпаса да түсінікті. Сондықтан да Қазақстан Президентінің ядролық қарудан азат әлем қалыптастыру туралы бастамасы өзінің құндылығы мен маңыздылығын ешқашан жоймақ емес. Өйткені, орнықты дамудың кілті – бейбіт өмір.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу