Дамудың кілті – бейбіт өмір

Егемен Қазақстан
09.01.2017 152
3

alisultan-kulanbay

Халықаралық саясат тұр­ғы­сынан алып қарағанда, ХХ ға­сырдың екінші жартысында әлем жұртшылығы ерекше сақтықты қажетсінген үрейлі жағдайда өмір сүргендігін жасыра алмаймыз. Өйткені, кезінде «қырғи-қа­бақ соғыс» атауымен белгілі болған үсті-үстіне қарулану үде­рісін айтпағанда, КСРО және АҚШ-пен қатар, ядролық қа­руы бар мемлекеттер жаппай қырып-жоятын қару түрлерін сы­нақтан өткізуден «жарысқа» түсіп жатты. Сөйтіп, уақыт өте ке­ле ядролық қаруға ие елдердің қа­тары тоғызға жетті...

Ең қатерлі қаруға иелік ететін мем­лекеттерді шартты түрде «Ядролық клуб» деп атайды. Олардың ішінде ха­лықаралық құқық бойынша заңдылары – АҚШ, Ресей, Қытай, Франция жә­не Ұлыбритания. Бұл елдердің халықаралық құқық негізінде заңды болатын себебі, аталған бес мемлекет ядролық қаруды 1967 жылдың 1 қаңтарына дейін сынақтан өткізген. Ал 1970 жылы күшіне енген Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа сәйкес, осы бес мемлекет өздерінде ядролық қару ұстауына болады. Бірақ, олар ядролық қару жасаудың технологиясын өзге елдерге таратпауы тиіс және өздерінде бар жойқын қаруды біртіндеп жоюы қажет еді. Ядролық қаруға ие тоғыз мемлекеттің үшеуі – Үндістан, Пәкістан, сондай-ақ Солтүстік Корея халықаралық құқық бойынша өздерінде ядролық қаруды заңсыз ұстап отыр. Әрі бұл елдер «Ядролық клубқа» мүше емес. Себебі, олар ядролық сынақты 1967 жылдың 1 қаңтарынан кейін жасады. Тоғыз елдің соңғысы – Израиль ресми түрде ядролық қарудың иесі саналмайды. Бірақ, халықаралық ұйымдардың болжамы бойынша, Израильде өздері жасаған ядролық қару бар. Әлемдік проблемаларды зерттейтін Стокгольм халықаралық институтының зерттеулеріне қарағанда, АҚШ пен Ресейге әлемдегі ядролық қару-жарақтың 90 пайызы тиесілі. Соңғы жылдары осы екі мемлекет ядролық қаруларының санын біршама азайтты. Сондай-ақ, АҚШ пен Ресей өздерінің қару-жарақтарын қайтадан жаңалауды қолға алып жатыр. Халықаралық зерттеу ұйымының мәліметтері бойынша, ядролық қаруы бар елдердегі ядролық қару санының қосындысы 16,3 мың бірлікке тең екен. Соңғы үш жыл ішінде жойқын қару саны 900 бірлікке азайған. Ал 2011 жылғы стратегиялық шабуылдарға қарсы қару-жарақ санын шектеу туралы келісімге сәйкес, АҚШ пен Ресей ядролық қару са­нын 1,5 мыңға дейін қысқартуы тиіс бо­латын. Өкінішке қарай, ядролық қаруы мол екі ірі державаның арасындағы күр­делі жағдай бұған мүмкіндік бермеуде. Оның үстіне, аталған мемлекеттер алдағы онжылдық жоспарларында ядролық қаруды жетілдіруге бөлінетін қаражатты көбейтетіндерін ашық айтып отыр. Жасыратыны жоқ, ядролық қаруы бар елдердің ешқайсысы ядролық қарудан саналы түрде бас тартпайтыны байқалады. Осы мәселелермен айналысатын сарапшылардың пікірінше, ядролық қаруға иелік еткісі келетін елдер де баршылық. Сарапшылар олардың қатарына Иран, Жапония, Канада, Германия, Бразилия және Сауд Арабиясын қосады. Кейбір деректер соңғы онжылдықта әлемдік әскери бюджеттің еселеп артып келе жатқанын айғақтайды. Мысалы, бүгінде дүние жүзі бойынша әскери салаға бөлінетін қаржы рекордтық көрсеткішке жетіп, 1,6 триллион долларды құрапты. Бұл әлемдік ішкі жалпы өнімнің 2,2 пайызы екен. Ядролық қауіп-қатер әлі сейіле қойған жоқ. Ол басқаша сипат алып бара жатқан секілді. Бұл жойқын қару қара ниетті экстремистердің қолына түспесін деңіз. «Мұндай соғыс басталса, одан бірде-бір мемлекеттің аман қалуы мүмкін емес, – деп атап өткен еді Елбасымыз Вашингтонда өткен Ядролық сынаққа қарсы халықаралық саммитте сөйлеген сөзінде. – Бүгінгі таңда лаңкестердің ядролық қаруға қол жеткізу мүмкіндігі нақты шындыққа айналды. Мұндай жағдайда әлем көшбасшылары күш біріктіріп, аталған сын-қатермен бірге күреспесе, тым кеш болады». Ядролық қару қатері кездейсоқ жағдайда да төнетіні жөнінде мысалдар бар. 1996 жылдың наурызында «Гринпис» ұйымы апат салдарынан мұхиттар мен теңіздерде 51 ядролық оқтұмсықтың жоғалғанын жариялады. Оның 44-і КСРО-ның, 7-еуі АҚШ-тың қаруы екен. Сондай-ақ, апатты жағдайларға байланысты жеті атом реакторы бар бес атом сүңгуір қайығы суға батырылған. Ал осы қатерлі оқтұмсықтар мен қарулар жарылса ше?.. Оның соңы аса ауыр зардаптарға соқтыратыны айтпаса да түсінікті. Сондықтан да Қазақстан Президентінің ядролық қарудан азат әлем қалыптастыру туралы бастамасы өзінің құндылығы мен маңыздылығын ешқашан жоймақ емес. Өйткені, орнықты дамудың кілті – бейбіт өмір.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу