Дауласқанмен дау бітпейді

Егемен Қазақстан
28.02.2017 242
3

Бір кездері Би-аға Бейімбет Майлиннің: «Қайдан келесің? – Соттан келемін. Соттан емес-ау, оттан келемін», деп айтқан өкініші сол заманмен бірге кетсін деп тілейік. Қазір тәуелсіз елміз. Оқымаған қазақ, сөз түсінбейтін адам жоқ. Сондықтан шындық бетке шығарылып, тура сөз айтылса, сөйтіп, мәселенің ақ-қарасы ашылып, ақиқаты анықталса, кез келген дауласқан адамдардың бір шешімге келетіні анық. Ол шешім нәтижесі – қателікті мойындау. Мәміле деген осы, бұл небір дауды дер кезінде ушықтырмай ұясында өшіру. Дау сотқа жетсе, оның аты да жаман естіліп, нәтижесі де жақсы бола қоймайтыны рас. Қит етсе бір-бірін сотқа сүйреу амалы біздің ата-бабамыздан қалған әдет емес. Ақсақалдар алқасы барлық дау біткенді қолма-қол шешіп отырған. Бұл игілікті дәстүрдің сыны кетпеген кейбір ауылдарда әлі сақталып отырғаны бар. Бірақ оны жандандыру ісі қолға алынбайтындығы адам бойындағы таза имандылықтың азайып бара жатқандығынан ба дейміз. Иә, бұрын бабаларымыз кез келген дауды екі-ақ ауыз сөзбен мәмілеге келтіріп берген деп көп айтамыз. Бірақ қазір сол бабаларымыздың ісіне де, сөзіне де ден қоятын адам көрінбейді. Әйтсе де қызбалыққа кім салынбайды дейсіз, байқаусызда, яки қапыда жасалып қойған істің арты жамандыққа соқтырмаса екен деп тілейтіндер көп. «Ашу – алда, ақыл – артта» деген рас. Кім де болсын сорақы ісі үшін кейін бармағын тістеп жатады. Бұл, әрине, жақсы емес. Дегенмен, «Адасқанның айыбы жоқ, қайтып үйірін тапқан соң» дегендей, ең бастысы – айыбын түсініп, кейін түзу жолға бет бұрғысы келетін жанның түзелуіне жол ашқан да дұрыс-ау! Мұндай адамдарға бүгінде «Меди­а­ция туралы» Заң көмекке келіп отыр. Біз­дің елімізде «Медиация туралы» Заң 2011 жылдың қаңтар айында қабылданып, сол жылдың тамызында күшіне енді. Медиация дегеніміз, латын сөзінен аударғанда екі көзқарасты бөлісу, яғни қос тараптың тепе-тең­дігін ұстану, бейтарап болу деген ұғым­ды білдіреді. Заң да бұл ұғымнан ауыт­қып кеткен жоқ, медиация үдерісі – тараптардың келісімі бойын­ша жү­зеге асырылатын, олардың өз ерік­те­рімен қолайлы шешімге қол жеткізу амалы. Бір сөзбен айтқанда, бұл үрдіс медиатордың көмегімен тараптар ара­сын­дағы дауды реттеу рәсімі болып табылады. Медиацияға өте үлкен мән берген жөн. Оның болашағы зор. Өйткені, кез келген адамның арасында, тіпті ерлі-зайыптылар арасында да ке­ліс­пеушіліктер орын алып жатады. Сон­да мұндай мәселелерді шешу ме­диаторларға жүктелсе және ол білікті мамандар көмегімен сотқа жетпей шешіліп жатса, қос тарапқа да тиімді. Медиаторлар болмашыға қырсығып, түймедейді түйедей етіп, ерегесіп жүргендердің жүрегін жібіте алса, сөйтіп, дауласқандардың көзін аша білсе – зор жеңіс. Ал ме­диацияның тиімділігінің бірі – істің құпия жүргізілетіндігінде. Онда кімнің келгені, не қаралғаны, не айтылғаны – бәрі құпия сақталады. Тіпті, әлгі құжаттар кейін жойылып жіберіледі. Демек, медиацияға көп­ші­ліктің бет бұруы үшін себеп бар. Әлем­дік тәжірибеге көз жүгіртсек, өза­ра келіспеушіліктің 40 пайызы осы ме­диация арқылы өтіп, оның 80 пайызы шешімін табады екен. Иә, дауласқан жандарды татуластыру үшін барлық шара қарастырылып жатыр. Енді азаматтық істерді татулас­тыру рәсімдері арқылы шешу жағы да қарастырылады. Мәселен, жаңадан қол­­данысқа енгізілген Азаматтық про­цестік кодекстің 17-тарауына бұ­рын болмаған татуластыру рәсімдері ен­­гізілді. Аталған кодексте татулас­тыру рәсімдері 174-182-баптармен қа­рас­ты­рыл­ған. Осы баптардың талаптары­на сай, сот тараптарды татуластыру үшін тиіс­ті шараларды қолданады, дауды іс жүр­гізудің барлық сатыларында реттеу­де көмек көрсетеді. «Дау мұраты – бітім» деген осы. Мұ­ны түсінген адамдар дауласа қалса бітімге келуге тырысатыны анық. Сон­­да қаржы да шығындалмайды, ал бә­рі­нен бұрын абыройға кір түспей, жы­­лы қарым-қатынас, адамгершілік, тіп­ті, достықты да сақтап қалуға зор мүм­кіндік туады. Бірақ, ең дұрысы ағай­ынның бір-бірімен жауласпағаны, дау­лас­пағаны ғой. Мына қамшының сабын­дай қысқа ғұмырда «Біріңді, қазақ, бірің дос, көрмесең – істің бәрі бос» деп Абай атамыз айтқандай, арада өзара сыйластық жүргенге не жетсін.

Александр ТАСБОЛАТОВ,

 «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Атырау жылу электр орталығында апатты жағдай болды

20.01.2019

ШҚО-да дін саласындағы құқық бұзушылықтар саны үш есеге азайды

20.01.2019

Солтүстік Қазақстанда көпсалалы аурухана салынады

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу