ДҮБІРГЕ ТОЛЫ ДҮНИЕ

Егемен Қазақстан
12.01.2010 1997
УКРАИНА: ПРЕЗИДЕНТ САЙЛАНДЫ, ДАУ БІТПЕЙТІНДЕЙ Жұрт күткен оқиға жүзеге асты. Украинада президент сайлауы өтіп, Аймақтар партиясының көсемі Виктор Янукович жеңіске жетті. Ресми түрде сайлау қорытындысы 17 ақпанда шығарылуға тиіс дегенмен, орталық сайлау комиссиясы жариялаған мәлімет шүбә келтірмейді. Өткен жолғы сайлауда да ал­ды­мен Янукович жең­ді деп хабар­лап, оны талай жұрт құттықтап үлгіргеннен кейін де жағдай мүлде өзгеріп, жеңіс Ющ­енкоға беріл­ген. Аузы күйген үріп ішеді дегендей, енді орталық сайлау комиссиясы өз мәлімет­теріне аса сақтықпен қарап, тек мұ­қият тексергеннен кейін ғана ха­барлап отырғанға ұқсайды. Халық­аралық байқаушылар да дауыс бе­руде бұрмалаушылыққа жол берілмегенін мәлімдеуде. Сайлаудың қорытындыларын мойындамасқа амал жоқ, бірақ Януковичтің қарсыласы қазіргі премьер-министр Юлия Тимо­шен­ко өзінің жеңілісін мойын­дағысы жоқ. Ол жаңа президент Виктор Януковичпен күресін алдағы уақытта жалғастыра беретінін ашық аңғартып отыр. Қалай болғанда да қазіргі шын­дық – мемлекеттік биліктің тізгінін Виктор Янукович ұстады. Ал ат­қарушы билік – премьер-министр Юлия Тимошенконың қолында. Оны өзгерту парламентке қатысты. Онда әлі де Тимошен­коның жақтастары басым. Жалпы, елдегі саяси ахуалды біржола өзгерту үшін жаңа парламент сайлауын өткізіп, саяси күштердің арасалмағын қайта безбендеуге тура келеді. Оған ке­шегі өткен прези­дент сайлауының айтарлықтай әсері болмақ. Үлкен ауқымда алғанда, бұл сай­лауға бүкіл Еуропа, сондай-ақ Ре­сей айрықша назар аударған. Кей­бір Ресей саясатшылары тура ай­туға тайсақтап, кім жеңсе де, со­нымен тіл табысуымыз керек деп жал­тарма сөйлегені бар. Олар Яну­ковичті қалады. Оның жеңісіне қуанды. Енді мұны жасырмай да отыр. Ал Батыс болса, Тимошен­ко­ның батылшыл саясатын қол­дайтыны анық. Сөйтсе де осынау ұшқалақ қайраткердің ұшқалақ әрекеттерінен Батыс айтарлықтай зиян шеккені де даусыз. Украина мен Ресей арасындағы эконо­ми­ка­лық кикілжіңдері Еуроодақ елде­ріне жайсыз тиді. Содан да тізгінді Янукович ұста­ғаннан кейін Ук­раина мен Ресей арасында қалып­ты қарым-қаты­нас орнап, Ре­сей­дің мұнайы мен газы Еуропаға айқай-шусыз жетіп жатар болса, одан Батыс ұтады. Бұған дейін Шығыс Еуропа­дағы Украинадай айтарлықтай қуатты ел басшылығындағы алау­ыздық бұл елдің өзіне ғана емес, жалпы аймаққа, онымен қарым-қатынас жасайтын көрші елдерге теріс ықпал жасап келді. Бұл ел­дер Украинадағы президент сай­лау­ына біраз үміт артқан. Сайлау елдегі саяси күштерді екшеп, бай­салды, парасатты басшылықтың келуіне жағдай жасар деген. Ең бастысы – билікке келгендер бұрынғыша өзара қырқысып жатпас деген. Белгілі дәрежеде Януковичтің жеңісі соған негіз болатындай. Ен­­­­ді үкімет басшылығына прези­дент адамы отырар болса, билік­тегі алауыздықты жоюға жағдай бар. Бірақ бұл үшін әлі күресу керек. Ал елде парламент сайлауы өтіп, онда Тимошенконың жақ­тастары басымдыққа жетер болса, тұрақтылықтың ауылы алыс. Сарапшылардың біразы же­ңіл­ген жақ халықты көшеге алып шығар деп те топшылаған. Бірақ Тимошенко оған бармады. Бұл парасатты қадам болды деген жөн шығар. Олар майданға шықса, Яну­кович жағының да қарап қал­масы анық еді. Бұл текетірестен Тимо­шен­ко ұтылар еді, тіпті біраз беде­лінен айырылар еді. Алдағы күресте оған ондай бедел керек. Жал­пы сайлаушылардың жарты­сына жуығы (45,47 пайыз) оны қолдайтынын әсте де естен шығармаған жөн. Қалай болғанда да, елде ұлттың басын біріктірер бір мықты саяси күштің, ұлттық деңгейдегі беделді көшбасшы қайраткердің жоқтығы алдағы уақытта да Украина халқының бағын байлап, берекесін кетіретінін аңғартады. КОСТА-РИКАЛЫҚТАР ӘЙЕЛ АЗАМАТЫН ТАҢДАДЫ 7 ақпанда біраз ел өздерінің басшыларын таңдады. Соның бірі – Коста-Рика Республикасы. Осында өткен президент сайлауында биліктегі солшыл Ұлттық-азаттық партиясының өкілі, вице-президент қызметін атқарып келген Лаура Чинчилья айқын басымдықпен жеңіске жетті. Осы жерде бұл ел жайында бір ауыз айта кет­кен жөн болар. Орталық Аме­риканың орта­сын­да орналас­қан бұл шағын ел әрқашан әлемдік оқиғалардың ор­та­сында жүреді. Сөйтсе де бейтараптық саясаты оны түрлі орынсыз қақтығыстардан аман сақтап келеді. Сонау елуінші жылдарға дейінгі консервативтік хунта билігінен кейін мұнда демократиялық жүйе қалыптасқан. Кезекті парламент сайлауына да олар Бейбітшілік жөніндегі Нобель сыйлығының лауреаты президент Оскар Ариастың басшылығымен парасатты демократиялық саясат ұстанып келеді. Бұл елдің халқы қашанда бел­сенді. Белсенді болғанда, олардың әрекеттерінде қаталдық емес, әрқашан ашықтық айқын көрініп тұрады. Пікірлерін ашық айтады, орынсыз қақтығысқа бара қоймай­ды. Бұл қасиет осынау сайлауда да айқын көрінді. Үміткерлер белсен­ді де ашық күресті. Бірақ бір-бі­рінің шамына тигендей ұсақтыққа бармаған. Осындай бәсекеде қа­зіргі вице-президент Чинчилья­ның сөздері саңқылдап естілді де жұрттың назарына көбірек ілінді десе болғандай. Тағы бір айтатын жай: бұл ел­дің заңы бойынша 40 пайыздан жо­ғары дауыс алған үміткер ал­ғаш­қы турдан кейін-ақ прези­дент­тікке сайлана береді. Сондықтан да дауыстарын толық есептеп болмай жатып-ақ Жоғарғы сайлау трибун­а­сының төрағасы Луис Антонио Собрада сол межеден асқан Чинчильяның жеңіске жеткенін жариялап жіберді. Оған оның негізгі бәсекелестері 22,616 пай­ыз дауыс жинаған оңшыл Азаттық қозғалыс партиясының көсемі Отто Гевара да, 21 пайыз дауыс ал­ған солшыл центристік Азаматтық әрекет партиясының көсемі Оттон Солис те өкпелей қоймағандай. Ха­лық жеңімпазды құттықтап, көшеге шығып, ел өз өміріндегі үлкен оқиғаны мерекеге айналдырды. Сірә, күрес ашық жүрген жерде орынсыз дау-дамайға жол жоқ. Сайлауға 200-дей ха­лық­аралық бай­қау­шылар қа­ты­сып, айтарлықтай бұ­р­ма­лаушы­лық­тың орын алмаға­нына куәлік етті. Ең бас­тысы – бұл елде сайлау кезін­де бұрмала­у­шы­лық әрекеттерге ұм­тылыс бола қой­ған жоқ. Бағзы бір жерде жа­ғым­сыз әрекеттер сол байқау­шы­лардың көз алдында болып жатады. Лаура Чинчильяның жеңісін де жұрт ашық демократиялық үр­дістің көрінісіндей қабылдап отыр. Оны шын мәнінде халықтың көпшілігі қолдады. Біраздан бері оның қызметі де көпшіліктің көз алдында. Мамандығы бойынша саясаттанушы Чинчилья өз елінде, сонан соң АҚШ-та білім алған. Қашанда ойын ашық айтатын, батыл сөйлейтін ол халықтың көз алдында жүрді. 1994 жылы ішкі істер министрінің орынбасары, біраз уақыттан кейін министр болған кезде де шешімділігімен көзге түсті. Одан кейін парламент депутаты болып сайланды. Ал Оскар Ариас президент болып сайланғаннан кейін Чинчильяны вице-президенттік қызметке ша­қырды. Сондай-ақ, ол әділет ми­нистрі қызметін де қоса атқарды. Сайлау науқанында ол қазіргі президенттің демократиялық жо­лын одан әрі жалғастыратынын мә­лімдеді. Оған дейінгі қыз­ме­тінде Лаура Чинчилья, әсіресе, әйелдердің қоғамдағы орнын көтеруге көбірек көңіл бөлген бо­латын. Сондықтан да осы сай­лау­да ол әйел сайлаушылардың біраз даусын жинады деуге де болады. Бұл істі алдағы уақытта да жалғастырмақ. Чинчильяға біраз дауыс әпер­ген жай – оның кедейшілікпен күрес бағдарламасы. Оған қан­ша­лықты қол жеткізетінін кім білген, ал бұл – Коста-Рикадай мүм­кін­дігі шектеулі ел үшін басты проб­лема. Сонымен қатар, халық та осынау отша жанып тұрған қай­рат­кердің өз уәдесінен шығу жо­лында аянбайтынына сенімді. Мамадияр ЖАҚЫП.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Қостанайда Батырбек Байназаровтың «Қобыз – аңыз» атты жеке концерті өтті

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу